Đảng viên tiên phong phát triển kinh tế nông nghiệp hiện đại, bền vững

Từ tiên phong trong nhận thức đến tiên phong trong phát triển kinh tế nông nghiệp

Nông nghiệp, nông dân, nông thôn luôn giữ vị trí chiến lược trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong những giai đoạn khó khăn của nền kinh tế, nông nghiệp nhiều lần thể hiện vai trò là “trụ đỡ”, góp phần bảo đảm an ninh lương thực, ổn định đời sống nhân dân, duy trì các cân đối lớn và tạo nguồn lực quan trọng cho xuất khẩu.

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đạt khoảng 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với năm trước, xuất siêu toàn ngành đạt khoảng 20,7 tỷ USD. Kết quả đó cho thấy nông nghiệp Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn vào thị trường và chuỗi giá trị toàn cầu.

Yêu cầu đối với nông nghiệp hiện nay không còn đơn thuần là tăng sản lượng. Biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên, yêu cầu giảm phát thải, tiêu chuẩn thị trường và sự phát triển nhanh của khoa học - công nghệ đang buộc sản xuất phải thay đổi căn bản. Cạnh tranh ngày càng được quyết định bởi chất lượng, công nghệ, truy xuất nguồn gốc, thương hiệu và năng lực tham gia chuỗi giá trị.

Nghị quyết số 19-NQ/TW, ngày 16-6-2022, của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII, “Về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” xác định yêu cầu chuyển mạnh tư duy từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, phát triển nông nghiệp hiệu quả, bền vững, tích hợp đa giá trị; tổ chức sản xuất, kinh doanh theo chuỗi giá trị trên nền tảng khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo; khuyến khích nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn.

Kết luận số 219-KL/TW, ngày 26-11-2025, của Bộ Chính trị, “Về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW, ngày 16-6-2022, của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII, “Về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”” tiếp tục nhấn mạnh phát triển nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn, phát thải thấp, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số toàn diện. Chính phủ sau đó ban hành Nghị quyết số 85/NQ-CP, ngày 4-4-2026, triển khai chương trình hành động thực hiện những định hướng này.

Trong bối cảnh đó, vai trò tiên phong, gương mẫu của đảng viên ở khu vực nông thôn cần được đặt ra với những yêu cầu mới. Tính tiên phong, gương mẫu không chỉ thể hiện ở chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, mà còn ở tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới phương thức sản xuất; chủ động tiếp nhận tri thức, công nghệ và phương thức quản trị mới; làm giàu chính đáng bằng lao động, trí tuệ; đồng thời có khả năng tập hợp, hướng dẫn và hỗ trợ người dân cùng phát triển.

Đối với đảng viên, hiệu quả kinh tế phải đi cùng trách nhiệm xã hội, tuân thủ pháp luật, bảo vệ môi trường và lợi ích cộng đồng. Giá trị của một mô hình đảng viên làm kinh tế không chỉ được đo bằng doanh thu hay thu nhập, mà còn ở việc làm được tạo ra, số hộ dân được hỗ trợ, khả năng hình thành liên kết sản xuất và mức độ lan tỏa cách làm tiến bộ.

Những hạt nhân đổi mới cách nghĩ, cách làm ở nông thôn

Thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy, ở đâu cán bộ, đảng viên thực sự đi đầu trong đổi mới sản xuất, ở đó chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, xây dựng vùng hàng hóa, phát triển hợp tác xã hay ứng dụng tiến bộ kỹ thuật thường thuận lợi hơn. Một mô hình thành công ngay tại địa phương thường có sức thuyết phục lớn hơn nhiều lời vận động.

Vai trò tiên phong trước hết thể hiện ở việc dám từ bỏ cách làm cũ khi không còn hiệu quả. Không ít đảng viên đã đi đầu chuyển diện tích sản xuất năng suất thấp sang cây trồng, vật nuôi có giá trị cao hơn; phát triển kinh tế trang trại, gia trại; đưa giống mới, kỹ thuật mới, cơ giới hóa vào sản xuất; kết hợp trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, kinh tế rừng theo hướng khai thác tốt hơn lợi thế tại chỗ. Phía sau những thay đổi đó là chuyển biến quan trọng về tư duy: từ sản xuất những gì mình có sang sản xuất những gì thị trường cần.

Tại các địa bàn vùng cao, nơi tập quán sản xuất truyền thống còn ảnh hưởng lớn, vai trò “làm trước để dân tin” càng có ý nghĩa. Thực tiễn tại Thái Nguyên trong năm 2026 cho thấy đảng viên Hoàng Văn Nam ở xã Bạch Thông từ phát triển mô hình sản xuất của gia đình đã tiến tới thành lập hợp tác xã, tập hợp các hộ cùng làm và tạo việc làm thường xuyên cho lao động địa phương; đảng viên La Thị Cam tại xã Cẩm Giàng phát triển mô hình kinh tế tổng hợp kết hợp trồng rừng, nuôi thủy sản, chăn nuôi và cây hàng hóa. Điểm đáng chú ý không chỉ ở thu nhập của chủ hộ mà ở khả năng từ một mô hình cá nhân phát triển thành hạt nhân liên kết cộng đồng.

Đây chính là bước chuyển cần khuyến khích: từ đảng viên làm kinh tế giỏi sang đảng viên tổ chức kinh tế giỏi. Một hộ sản xuất dù thành công vẫn có giới hạn về quy mô, vốn, thị trường và khả năng chống chịu rủi ro.

Khi đảng viên đứng ra vận động thành lập tổ hợp tác, hợp tác xã, liên kết các hộ thành vùng nguyên liệu, kết nối với doanh nghiệp chế biến và phân phối, giá trị tiên phong được nâng lên một cấp độ mới: không chỉ chứng minh “mình có thể làm được”, mà còn tạo điều kiện để “nhiều người cùng làm được”.

Trong điều kiện sản xuất còn nhỏ, phân tán, liên kết qua hợp tác xã giúp hình thành vùng sản xuất tập trung, thống nhất quy trình, sử dụng chung máy móc, xây dựng thương hiệu và nâng cao vị thế đàm phán với doanh nghiệp.

Vai trò của đảng viên trong các mô hình đó còn nằm ở yếu tố niềm tin. Một đảng viên có uy tín, làm ăn minh bạch, giữ chữ tín với người dân và doanh nghiệp có thể trở thành “cầu nối” để duy trì liên kết sản xuất bền vững.

Tính tiên phong còn thể hiện trong phát triển sản phẩm địa phương, xây dựng thương hiệu và chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Đảng viên tham gia quá trình này góp phần đưa đặc sản, nghề truyền thống và tài nguyên bản địa thành sản phẩm có khả năng cạnh tranh.

Quan trọng hơn, đảng viên làm kinh tế giỏi phải thể hiện trách nhiệm với cộng đồng: chia sẻ cây giống, con giống, hướng dẫn kỹ thuật, tạo việc làm, hỗ trợ đầu ra, giúp hộ khó khăn tham gia mô hình. Bởi vậy, không nên chỉ nhìn nhận việc đảng viên làm kinh tế qua những mô hình “triệu phú”, “tỷ phú nông dân”. Điều quan trọng hơn là mối quan hệ giữa làm giàu chính đáng của cá nhân với làm giàu cho quê hương và cộng đồng.

Tiên phong đưa khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và sản xuất xanh vào nông nghiệp

Nếu ở giai đoạn trước, một đảng viên tiên phong có thể được nhận diện chủ yếu qua việc mạnh dạn chuyển đổi cây trồng, vật nuôi hay mở rộng quy mô trang trại, thì trong giai đoạn hiện nay, tiêu chuẩn tiên phong phải được nâng lên. Đó là khả năng làm chủ khoa học - công nghệ, dữ liệu, phương thức quản trị hiện đại và phương thức sản xuất thân thiện với môi trường.

Nghị quyết số 57-NQ/TW, của Bộ Chính trị “Về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia” mở ra những điều kiện mới để nông nghiệp nâng cao năng suất dựa trên tri thức và công nghệ.

Chuyển đổi số trong nông nghiệp có thể bắt đầu từ những việc rất gần gũi: sử dụng điện thoại thông minh để cập nhật thông tin thị trường, ghi nhật ký sản xuất, quản lý vật tư, theo dõi thời tiết, quảng bá sản phẩm; tiến tới sử dụng cảm biến, hệ thống tưới tự động, thiết bị giám sát môi trường, phần mềm quản lý trang trại và nền tảng truy xuất nguồn gốc.

Đảng viên cần góp phần xóa bỏ tâm lý cho rằng công nghệ số chỉ dành cho doanh nghiệp lớn hoặc người trẻ. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp giảm chi phí, tiết kiệm lao động, kiểm soát chất lượng, minh bạch quy trình và mở rộng thị trường.

Song hành với chuyển đổi số là chuyển đổi xanh. Việc lạm dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật, xử lý không tốt chất thải chăn nuôi, khai thác nước thiếu kiểm soát hay đốt phụ phẩm nông nghiệp không còn phù hợp với yêu cầu phát triển mới.

Đảng viên làm kinh tế nông nghiệp cần đi đầu sử dụng vật tư tiết kiệm, áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp, sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn; tái sử dụng phụ phẩm, xử lý chất thải chăn nuôi, phát triển mô hình tuần hoàn giữa trồng trọt - chăn nuôi - thủy sản, giảm sử dụng năng lượng và tài nguyên không cần thiết.

Đây không chỉ là trách nhiệm môi trường mà ngày càng là vấn đề kinh tế, bởi các thị trường lớn đang tăng yêu cầu đối với truy xuất nguồn gốc, phát thải, bảo vệ hệ sinh thái và trách nhiệm xã hội.

Kết luận số 219-KL/TW, của Bộ Chính trị yêu cầu ưu tiên các mô hình sản xuất dựa trên khoa học - công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển xanh và thích ứng biến đổi khí hậu trong toàn bộ quá trình từ sản xuất, bảo quản, chế biến đến logistics và thương mại. Điều đó đồng nghĩa với việc cạnh tranh của nông nghiệp trong tương lai không chỉ diễn ra trên đồng ruộng, mà trên toàn bộ chuỗi giá trị.

Người đảng viên tiên phong, vì vậy, phải biết nhìn xa hơn cánh đồng, vườn cây hay trang trại của mình: sản phẩm bán cho ai, thị trường yêu cầu tiêu chuẩn gì, chế biến ra sao, xây dựng thương hiệu thế nào, chi phí logistics bao nhiêu và người tiêu dùng cần điều gì. Đó chính là nội hàm sâu hơn của quá trình chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp.

Để mỗi mô hình đảng viên trở thành một hạt nhân lan tỏa phát triển

Phát huy vai trò tiên phong của đảng viên trong phát triển kinh tế nông nghiệp hiện đại, bền vững trước hết đòi hỏi sự chuyển biến trong nhận thức của các cấp ủy và tổ chức đảng.

Không nên chỉ đánh giá đảng viên làm kinh tế ở mức độ hoàn thành nghĩa vụ của một hộ sản xuất, mà cần khuyến khích những đảng viên có năng lực trở thành hạt nhân đổi mới mô hình sản xuất, hợp tác, liên kết và khởi nghiệp tại nông thôn.

Cấp ủy cơ sở cần chủ động phát hiện những đảng viên có mô hình tốt để nhân rộng; đồng thời đưa nội dung phát triển kinh tế, chuyển đổi số, sản xuất xanh, xây dựng hợp tác xã và liên kết chuỗi vào sinh hoạt phù hợp với từng địa bàn.

Cùng với đó, cần tạo điều kiện để đảng viên và người dân tiếp cận đất đai, vốn, tín dụng, khoa học - công nghệ, đào tạo nghề, thông tin thị trường và các chương trình hỗ trợ phát triển sản xuất một cách minh bạch, bình đẳng.

Kết luận số 219-KL/TW, của Bộ Chính trị đặt yêu cầu hỗ trợ nông dân tiếp cận vốn, tín dụng xanh, bảo hiểm nông nghiệp; khuyến khích khởi nghiệp sáng tạo và tham gia các chuỗi giá trị mới. Đây là những điều kiện cần thiết để tinh thần dám nghĩ, dám làm chuyển hóa thành mô hình thực tế.

Đặc biệt, cần tăng cường đào tạo những “nông dân mới”, “chủ thể kinh tế nông nghiệp mới”. Người làm nông nghiệp cần biết không chỉ kỹ thuật sản xuất mà cả quản trị chi phí, tiêu chuẩn chất lượng, marketing, hợp đồng, thương mại điện tử, sở hữu trí tuệ, dữ liệu và thị trường. Đảng viên phải là lực lượng đi trước và hỗ trợ người dân cùng nâng cao năng lực.

Bên cạnh khuyến khích, phải đặc biệt coi trọng kỷ luật, tính minh bạch và trách nhiệm nêu gương. Đảng viên làm kinh tế phải tuân thủ pháp luật, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nước, bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và quyền lợi của người lao động; tuyệt đối không lợi dụng chức vụ, quyền hạn, thông tin hay ảnh hưởng của mình để thu lợi không chính đáng. Làm giàu chính đáng phải gắn với liêm chính.

Cần đổi mới cách đánh giá và nhân rộng điển hình. Một mô hình đáng biểu dương không nhất thiết phải có doanh thu lớn nhất; tiêu chí cần chú trọng cả hiệu quả kinh tế, mức độ đổi mới, khả năng bảo vệ môi trường, việc làm tạo ra và sức lan tỏa đối với cộng đồng.

Nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà giá trị ngày càng được tạo ra từ tri thức, công nghệ, tổ chức sản xuất, thương hiệu và khả năng liên kết. Trong quá trình đó, đội ngũ đảng viên đang sinh sống, lao động ở khu vực nông thôn là một nguồn lực đặc biệt quan trọng.

Khi người đảng viên dám đổi mới trước, ứng dụng công nghệ trước, làm sản xuất xanh trước, tham gia hợp tác và liên kết trước; khi thành quả làm giàu của họ tạo thêm việc làm, mở rộng cơ hội cho người dân và nâng cao giá trị sản phẩm của quê hương, thì tính tiên phong, gương mẫu được thể hiện bằng những kết quả cụ thể và có sức thuyết phục nhất.

Từ những mô hình như vậy, vai trò của đảng viên sẽ không dừng lại ở “làm kinh tế giỏi”, mà tiến tới “dẫn dắt phát triển”. Đó cũng là một trong những cách thiết thực để đưa chủ trương của Đảng về nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh đi vào cuộc sống; hình thành nền nông nghiệp hiện đại, xanh, có giá trị gia tăng cao, có sức cạnh tranh và phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới./.

Nguyễn Văn Tốn, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương