Ngành Công Thương 9 tháng năm 2026: Những điểm sáng và sức ép trong quý IV

Tại họp báo thường kỳ quý III-2026 của Bộ Công Thương, ông Bùi Huy Sơn - Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ Công Thương - báo cáo tóm tắt tình hình sản xuất công nghiệp, thương mại tháng 9 và 9 tháng đầu năm 2026.

Theo Bộ Công Thương, trong 9 tháng đầu năm 2026, kinh tế thế giới tiếp tục biến động nhanh, phức tạp, khó lường. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, đi cùng các rào cản bảo hộ, thuế quan và tiêu chuẩn mới về xuất xứ, tiêu chuẩn xanh, phát thải carbon. Xung đột địa - chính trị tại Trung Đông đẩy giá dầu tăng trong tháng 9, kéo theo chi phí nhiên liệu và logistics.

Ở trong nước, nhu cầu đầu vào cho sản xuất, đầu tư mở rộng của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài và đơn hàng xuất khẩu tăng, kéo theo nhu cầu lớn về điện, nguyên, nhiên liệu và máy móc; tiêu dùng, du lịch và dịch vụ tiếp tục khởi sắc.

Trong bối cảnh đó, hoạt động sản xuất, thương mại và năng lượng nhìn chung tiếp tục duy trì xu hướng tích cực.

Công nghiệp và xuất khẩu tiếp tục là động lực tăng trưởng

Sản xuất công nghiệp tiếp tục duy trì tốc độ tăng cao. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tháng 9 tăng 16,65% so với cùng kỳ năm trước và tăng 3,26% so với tháng trước.

Lũy kế 9 tháng, IIP tăng 12,33%, sát kịch bản 9 tháng là 12,28%. Tốc độ tăng được cải thiện qua các quý: quý I tăng 10,5%, quý II tăng 11,2% và quý III tăng 14,8%. Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là động lực chính, tăng 12,93%; riêng tháng 9 tăng 17,12%.

Tuy nhiên, tăng trưởng công nghiệp chưa đồng đều giữa các địa phương; một số trung tâm công nghiệp lớn vẫn tăng dưới ngưỡng mục tiêu. Vì vậy, theo Bộ Công Thương, việc duy trì tốc độ tăng cao của công nghiệp chế biến, chế tạo trong quý IV có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng hoàn thành mục tiêu cả năm.

Cùng với sản xuất công nghiệp, xuất khẩu tiếp tục là điểm sáng. Kim ngạch xuất khẩu 9 tháng tăng 24,5%; riêng tháng 9 tăng 39,1%, đạt mức tăng cao nhất từ đầu năm.

Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 80,6% tổng kim ngạch xuất khẩu và tăng 29,2%, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước tăng 8,1%. Tăng trưởng tập trung chủ yếu vào nhóm điện tử, máy móc và thiết bị.

Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu 9 tháng tăng 36,7%; khoảng 90,5% là máy móc, thiết bị, nguyên, nhiên vật liệu phục vụ sản xuất trong nước và gia công hàng xuất khẩu.

Từ các số liệu này, Bộ Công Thương xác định trong những tháng cuối năm cần tiếp tục tháo gỡ khó khăn về đơn hàng, nguyên vật liệu; hỗ trợ doanh nghiệp chế biến, chế tạo; đẩy nhanh tiến độ đưa các dự án công nghiệp lớn có khả năng tạo thêm sản lượng vào vận hành.

Đồng thời, đối với xuất khẩu, cần khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường, tăng cường cảnh báo về phòng vệ thương mại, thuế quan, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và quy định xuất xứ; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và minh bạch chuỗi cung ứng.

Thị trường trong nước và năng lượng tiếp tục giữ vai trò bệ đỡ

Trong 9 tháng đầu năm 2026, thị trường trong nước tiếp tục duy trì đà tăng. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 9 ước đạt 690,6 nghìn tỷ đồng, tăng 14,1% so với cùng kỳ và tăng 1,7% so với tháng trước. Lũy kế 9 tháng đạt 5.925,7 nghìn tỷ đồng, tăng 13,4%; riêng quý III ước đạt khoảng 2.039 nghìn tỷ đồng, tăng 14,5%.

Tuy nhiên, tăng trưởng thị trường trong nước vẫn được hỗ trợ nhiều hơn bởi dịch vụ. Do đó, Bộ Công Thương cho rằng cần tiếp tục củng cố sức mua hàng hóa, qua đó tạo tác động lan tỏa mạnh hơn tới sản xuất trong nước.

Trong quý IV, trọng tâm là triển khai các chương trình kích cầu tiêu dùng, khuyến mại tập trung quốc gia, kết nối cung - cầu hàng hóa, phát triển hạ tầng thương mại hiện đại và bảo đảm nguồn cung các mặt hàng thiết yếu trong dịp cao điểm cuối năm và tết nguyên đán.

Thương mại điện tử tiếp tục phát triển, với tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng thương mại điện tử đạt 68%, vượt mục tiêu. Tuy nhiên, quy mô thị trường thương mại điện tử giữa doanh nghiệp với người tiêu dùng (B2C) tăng 19,5%, chưa đạt mục tiêu 20% - 22%.

Bộ Công Thương xác định trọng tâm quý IV cần chuyển từ mở rộng mức độ tham gia sang nâng cao hiệu quả giao dịch, chất lượng dịch vụ và năng lực quản lý nền tảng số.

Trong lĩnh vực năng lượng, hệ thống điện được vận hành an toàn, ổn định, đáp ứng nhu cầu sản xuất và đời sống. Điện sản xuất và nhập khẩu 9 tháng đạt 266,58 tỷ kWh, tăng 9,65% so với cùng kỳ; điện thương phẩm đạt 237,19 tỷ kWh, tăng 9,66%.

Tỷ lệ dự phòng công suất nguồn khoảng 26%, cao hơn mục tiêu 21,8%. Nguồn cung xăng dầu được bảo đảm, không để xảy ra đứt gãy trong bối cảnh giá dầu thế giới biến động.

Tại phần hỏi - đáp, một trong những vấn đề được báo chí quan tâm là phương án để doanh nghiệp chủ động quyết định giá xăng dầu trong dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu.

Theo định hướng đang được Bộ Công Thương lấy ý kiến, giá xăng dầu sẽ vận hành theo cơ chế thị trường, doanh nghiệp quyết định giá trên cơ sở công thức gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các loại thuế.

Nhà nước không trực tiếp ấn định một mức giá bán cụ thể, nhưng vẫn quy định nguyên tắc, chi phí kinh doanh định mức và thực hiện kiểm tra, giám sát.

Theo ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương - đây là một thay đổi quan trọng nhằm đưa mặt hàng xăng dầu vận hành theo cơ chế thị trường.

Khi cơ chế mới được áp dụng, giá bán giữa các doanh nghiệp, thương nhân phân phối và cửa hàng có thể khác nhau, tùy thuộc vào giá mua, chi phí tạo nguồn, lợi nhuận và mức chiết khấu.

Tuy nhiên, việc trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc Nhà nước buông quản lý; dự thảo vẫn thiết kế các công cụ bình ổn trong trường hợp thị trường có biến động lớn và tăng cường quản lý bằng dữ liệu.

Cùng với đó, dự thảo định hướng tăng cường kết nối dữ liệu về kinh doanh xăng dầu, trong đó hóa đơn điện tử theo từng lần bán được kết nối với cơ quan thuế và Hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia. Theo Bộ Công Thương, việc chuyển sang quản lý bằng dữ liệu nhằm tăng khả năng theo dõi thị trường và phục vụ công tác hậu kiểm.

Trong quý IV, Bộ Công Thương đặt nhiệm vụ đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn điện, lưới điện trọng điểm; rà soát, cập nhật phương án vận hành hệ thống điện theo các kịch bản phụ tải cuối năm; bảo đảm đủ nguyên, nhiên liệu cho phát điện.

Đối với xăng dầu, Bộ tiếp tục theo dõi diễn biến giá dầu và các tuyến vận tải quốc tế, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, phối hợp các công cụ điều tiết giá, thuế, phí và dự trữ nhằm ổn định thị trường trong nước, giảm tác động của biến động bên ngoài.

Nhận diện sức ép và nhiệm vụ trong chặng nước rút

Bên cạnh những kết quả tích cực, bước sang quý IV, ngành Công Thương tiếp tục phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Ở bên ngoài, chính sách tiền tệ thắt chặt, biến động tỷ giá, căng thẳng địa - chính trị, giá năng lượng và chi phí logistics tạo sức ép lên chi phí sản xuất, lạm phát và sức mua tại các thị trường xuất khẩu. Cùng với đó là sự gia tăng của các rào cản kỹ thuật, thuế quan, tiêu chuẩn xanh và những biến động từ các thị trường lớn.

Ở trong nước, sản xuất công nghiệp vẫn tiềm ẩn nguy cơ giảm tốc do những điểm nghẽn về đơn hàng, nguyên vật liệu và tiến độ bổ sung nguồn điện; sức mua thị trường nội địa và thương mại điện tử chưa đạt mức kỳ vọng.

Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương xác định 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm trong 3 tháng cuối năm. Trước hết là tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy sản xuất công nghiệp, nhất là công nghiệp chế biến, chế tạo và các dự án có khả năng tạo thêm sản lượng trong năm.

Cùng với đó là bảo đảm an ninh năng lượng, đẩy nhanh các dự án nguồn và lưới điện; chủ động phương án cung ứng điện, nhiên liệu và xăng dầu.

Đối với xuất nhập khẩu, trọng tâm là mở rộng thị trường, khai thác các hiệp định thương mại tự do, nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn mới và phòng vệ thương mại.

Đối với thị trường trong nước, Bộ tập trung kích cầu tiêu dùng, kết nối cung - cầu, phát triển hạ tầng thương mại và bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu.

Trong lĩnh vực thương mại điện tử, yêu cầu đặt ra là tăng tốc phát triển thị trường gắn với quản lý thị trường số, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh ứng dụng chuyển đổi số, đồng thời tăng cường kiểm soát hàng giả, hàng nhái và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Cùng với các nhiệm vụ trên, Bộ Công Thương tiếp tục xác định hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, đồng hành cùng doanh nghiệp và kịp thời tháo gỡ khó khăn là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong những tháng cuối năm.

Với kết quả 9 tháng, sản xuất công nghiệp, xuất khẩu, thị trường trong nước và năng lượng tiếp tục tạo nền tảng cho hoạt động của ngành Công Thương.

Tuy nhiên, những vấn đề về tốc độ tăng của sản xuất công nghiệp, cơ cấu xuất khẩu, nhập khẩu, nguồn điện, giá năng lượng và sức mua thị trường tiếp tục là những nội dung cần được theo dõi sát trong quý IV./.

Khánh Nguyên