Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia 2026:Chuyển từ “có hoạt động” sang “có kết quả” đổi mới sáng tạo

Tham dự Lễ hưởng ứng có các đồng chí: Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Hồ Quốc Dũng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ; Vũ Hải Quân, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; cùng đại diện lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các ban, bộ, ngành, địa phương; cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế; doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, nhà khoa học, chuyên gia, nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo.

Trong khuôn khổ Ngày hội, không gian triển lãm, trải nghiệm và kết nối có sự tham gia của khoảng 150 gian hàng của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức trong nước, quốc tế.

Cùng với hoạt động trưng bày, trải nghiệm và kết nối cung - cầu công nghệ là các diễn đàn chuyên đề, như Diễn đàn Tương lai khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Diễn đàn đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng; Diễn đàn Đổi mới sáng tạo các nước Tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng cùng một số hoạt động chuyên đề, kết nối khác.

Theo Nghị định số 268/2025/NĐ-CP, ngày 1-10 hằng năm là Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia. Các hoạt động hưởng ứng năm 2026 được triển khai trên phạm vi cả nước. Chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội” nhấn mạnh sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, các tổ chức hỗ trợ, chuyên gia và người dân trong hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia.

Tư duy đổi mới phải trở thành năng lực hành động

Phát biểu khai mạc Lễ hưởng ứng, đồng chí Vũ Hải Quân - Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ - cho rằng, khi nói đến đổi mới sáng tạo, nhiều người thường nghĩ đến phát minh, công nghệ hiện đại hoặc doanh nghiệp khởi nghiệp.

Tuy nhiên, đổi mới trước hết có thể bắt đầu từ tư duy: nhìn một vấn đề quen thuộc bằng góc nhìn mới, đặt câu hỏi trước những điều tưởng như đã hiển nhiên, tìm cách làm tốt hơn và kiên trì biến ý tưởng thành giá trị thực tế.

Theo đồng chí Vũ Hải Quân, tư duy lối mòn thường biểu hiện qua những cách nghĩ như “trước nay vẫn làm như vậy”, “chưa có tiền lệ”, “hãy chờ đủ điều kiện”. Trong khi đó, tư duy đổi mới bắt đầu từ việc đặt câu hỏi có cách nào tốt hơn, điều kiện nào cần được tạo ra và có thể bắt đầu từ đâu.

Với cá nhân, lối mòn làm giảm khả năng học hỏi; với tổ chức, kinh nghiệm có thể trở thành khuôn cứng; ở phạm vi quốc gia, tư duy lối mòn có thể làm chậm những quyết định chiến lược.

Từ yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh tư duy đổi mới phải trở thành năng lực hành động trong toàn xã hội.

Với mỗi người dân, đổi mới có thể bắt đầu từ học tập suốt đời, chủ động tiếp cận công nghệ và cải tiến công việc hằng ngày. Với doanh nghiệp, đổi mới cần trở thành một phần của chiến lược kinh doanh, bắt đầu từ những vấn đề cụ thể về năng suất, nhu cầu khách hàng và khả năng ứng dụng công nghệ.

Đối với trường đại học, viện nghiên cứu, yêu cầu đặt ra là tạo môi trường khuyến khích câu hỏi mới, lắng nghe những ý kiến khác biệt, đánh giá ý tưởng bằng kết quả kiểm chứng.

Với các bộ, ngành, địa phương, tư duy đổi mới phải thể hiện trong cách xây dựng và thực thi chính sách, chủ động xử lý những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn.

Đồng chí Vũ Hải Quân cũng cho rằng, Bộ Khoa học và Công nghệ phải bắt đầu từ chính mình thông qua đổi mới cách đặt hàng, tài trợ, đánh giá, hỗ trợ ứng dụng kết quả nghiên cứu; đưa chính sách gần hơn với nhu cầu thực tế; lấy hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp làm thước đo.

Trong chương trình, phát biểu truyền cảm hứng được bố trí với các nội dung liên quan đến sự tham gia của những chủ thể khác nhau trong hệ thống đổi mới sáng tạo.

Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam Na Ki Hong trao đổi về sự đồng hành của doanh nghiệp toàn cầu với Việt Nam; Christopher Nguyễn - đồng sáng lập, Giám đốc điều hành Công ty Aitomatic - đề cập dòng chảy tri thức và công nghệ từ đội ngũ chuyên gia, trí thức Việt Nam ở nước ngoài; Edward Lim - Giám đốc Quốc gia, NUSX, Đại học Quốc gia Singapore - trình bày về cơ chế hỗ trợ đổi mới sáng tạo; Tạ Hồng Phúc - Phó Tổng Giám đốc Công ty Hyphen Deux - chia sẻ về doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; Trần Văn Lực - nhà sáng lập, Giám đốc Công ty Cổ phần Awake Drive - trình bày câu chuyện đổi mới sáng tạo từ trường đại học đến sản phẩm.

Chuyển từ “có hoạt động” sang “có kết quả” đổi mới sáng tạo

Phát biểu chỉ đạo tại Ngày hội, đồng chí Hồ Quốc Dũng - Phó Thủ tướng Chính phủ - cho rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu tạo ra các động lực tăng trưởng mới.

Những động lực truyền thống như vốn đầu tư, lao động, tài nguyên và mở rộng quy mô sản xuất vẫn quan trọng, nhưng không còn nhiều dư địa để đóng góp cho tăng trưởng cao trong dài hạn.

Yêu cầu đặt ra là tạo ra năng suất mới, công nghệ mới, sản phẩm mới, phương thức sản xuất, kinh doanh mới, doanh nghiệp mới, thị trường mới và giá trị gia tăng mới.

Theo đồng chí Hồ Quốc Dũng, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất và đổi mới phương thức quản trị quốc gia.

Phó Thủ tướng nêu rõ, đối với nền kinh tế, đổi mới sáng tạo phải góp phần tăng năng suất, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và nguồn lực, tạo ra sản phẩm, dịch vụ, ngành nghề và thị trường mới.

Đối với Nhà nước, đổi mới sáng tạo phải góp phần đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng dịch vụ công. Đối với doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo phải giúp ứng dụng, đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng, giảm chi phí, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Đối với người dân, thành quả cuối cùng phải là việc làm tốt hơn, thu nhập cao hơn, sản phẩm, dịch vụ tốt hơn và chất lượng cuộc sống được nâng lên.

Năm 2026, Việt Nam xếp thứ 43 trong số 139 nền kinh tế về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), tăng 1 bậc so với năm 2025. Theo tài liệu PII 2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ, tính từ năm 2013, thứ hạng GII của Việt Nam đã tăng 33 bậc, từ vị trí 76 lên 43; trong nhóm các quốc gia thu nhập trung bình thấp, Việt Nam tiếp tục đứng thứ hai, sau Ấn Độ.

Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo có trên 4.000 doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân khởi nghiệp; khoảng 208 quỹ đầu tư mạo hiểm; hơn 1.400 tổ chức hỗ trợ; 34,6% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo; 20 sàn giao dịch khoa học và công nghệ đang hoạt động.

Bên cạnh kết quả đạt được, Phó Thủ tướng cho rằng, tỷ lệ doanh nghiệp trong nước có hoạt động đổi mới công nghệ vẫn rất thấp; phần lớn doanh nghiệp Việt Nam còn tập trung ở các khâu gia công, lắp ráp, giá trị gia tăng thấp, chưa làm chủ được công nghệ lõi; hoạt động của thị trường khoa học và công nghệ, sàn giao dịch công nghệ còn hạn chế.

Từ thực tế này, đồng chí Hồ Quốc Dũng yêu cầu trọng tâm thời gian tới phải chuyển mạnh sang tổ chức thực hiện, từ “có hoạt động đổi mới sáng tạo” sang “có kết quả đổi mới sáng tạo”, từng bước phát triển và hoàn thiện hệ thống đổi mới sáng tạo, trong đó doanh nghiệp được đặt ở vị trí trung tâm.

Doanh nghiệp là nơi nhận biết nhu cầu của thị trường, đặt bài toán, đầu tư nguồn lực, tiếp nhận và làm chủ công nghệ, tổ chức sản xuất và đưa sản phẩm tới người tiêu dùng.

Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành, địa phương xác định rõ trách nhiệm đổi mới sáng tạo và trách nhiệm của người đứng đầu; xác định các bài toán đổi mới sáng tạo trọng tâm của từng ngành, lĩnh vực; đưa mục tiêu, nhiệm vụ, chỉ tiêu đổi mới sáng tạo vào kế hoạch phát triển, bố trí nguồn lực và định kỳ đánh giá kết quả, tác động.

Cùng với đó là yêu cầu thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp, phát triển thị trường khoa học và công nghệ; hình thành dòng chảy giữa nhu cầu của doanh nghiệp với nguồn cung công nghệ, chuyên gia, tài chính, sở hữu trí tuệ và các tổ chức trung gian.

Các trung tâm đổi mới sáng tạo phải tăng cường kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia, nhà đầu tư; viện nghiên cứu, trường đại học đẩy mạnh chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Hà Nội đứng đầu Chỉ số PII 2026

Tại Ngày hội, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2026.

Chỉ số PII được xây dựng nhằm cung cấp bức tranh tổng thể về năng lực và kết quả đổi mới sáng tạo của từng địa phương. Kết quả PII giúp nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, các yếu tố tiềm năng và điều kiện cần thiết để địa phương xây dựng, điều chỉnh chính sách phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời tạo cơ sở so sánh năng lực, kết quả đổi mới sáng tạo giữa các địa phương.

PII được Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) và các cơ quan liên quan xây dựng, thử nghiệm từ năm 2022 và triển khai chính thức trên phạm vi cả nước từ năm 2023.

PII 2026 gồm 52 chỉ số thành phần, được chia thành 7 trụ cột. Trong đó, 5 trụ cột đầu vào gồm thể chế; vốn con người và nghiên cứu - phát triển; kết cấu hạ tầng; trình độ phát triển của thị trường; trình độ phát triển của doanh nghiệp. Hai trụ cột đầu ra gồm sản phẩm tri thức, sáng tạo và công nghệ; tác động.

Dữ liệu phục vụ xây dựng PII 2026 được thu thập từ 2 nguồn chính: 40/52 chỉ số lấy từ số liệu thống kê và quản lý nhà nước được các bộ, cơ quan trung ương công bố; 12/52 chỉ số do địa phương thu thập, cung cấp kèm tài liệu minh chứng.

Kết quả PII 2026 cho thấy, Hà Nội tiếp tục đứng đầu với 63,80 điểm; Thành phố Hồ Chí Minh đứng thứ hai với 58,30 điểm; Hải Phòng đứng thứ ba với 56,33 điểm; Quảng Ninh đứng thứ tư với 55,24 điểm; Bắc Ninh đứng thứ năm với 50,96 điểm.

Hà Nội dẫn đầu 18/52 chỉ số thành phần, trong đó có các chỉ số về nhân lực nghiên cứu và phát triển (R&D), chi cho R&D, số tổ chức khoa học và công nghệ, tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động R&D, tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo và một số đầu ra về tài sản trí tuệ. Thành phố Hồ Chí Minh dẫn đầu 12/52 chỉ số thành phần; Quảng Ninh dẫn đầu 5/52 chỉ số.

Tôn vinh sáng kiến và các công trình khoa học

Trong khuôn khổ Ngày hội, Ban Tổ chức trao giải Cuộc thi Sáng kiến Khoa học năm 2026. Cuộc thi có chủ đề “Đổi mới sáng tạo vì cộng đồng”, thu hút gần 700 hồ sơ của các cá nhân, nhóm tác giả, doanh nghiệp.

Giải Nhất hạng mục chuyên được trao cho sản phẩm “C-HySI - Nền tảng quang học siêu phổ chi phí thấp, tích hợp điện toán biên và học máy” của tác giả Châu Khắc Bảo Chương, Đại học RMIT Thành phố Hồ Chí Minh. Năm nay không trao Giải Nhất hạng mục không chuyên, do không có sáng kiến đáp ứng tiêu chí đề ra.

Ngày hội cũng tổ chức trao Giải thưởng Sách khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026. Trong năm đầu tiên tổ chức, Giải thưởng thu hút 329 tác phẩm. Sau 2 vòng sơ khảo và chung khảo, 10 tác phẩm được trao giải, gồm 9 tác phẩm sách in và một tác phẩm sách điện tử.

Giải Nhất được trao cho bộ Sách Đỏ Việt Nam, gồm 2 tập Động vật và Thực vật và nấm. Ba Giải Nhì thuộc về các tác phẩm: Bình dân học vụ số - Kỹ năng số cơ bản, Phát triển lực lượng sản xuất mới để đột phá trong kỷ nguyên số; AI và con người.

Sau phần phát biểu chỉ đạo của đồng chí Hồ Quốc Dũng, Phó Thủ tướng Chính phủ, các đồng chí lãnh đạo thực hiện nghi thức phát động Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026.

Trong phát biểu tại chương trình, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị tinh thần của Ngày hội không chỉ dừng ở sự kiện, mà trở thành hành động hằng ngày trong từng cơ quan, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, địa phương và trong toàn xã hội.

Đồng chí nhấn mạnh yêu cầu tạo cơ hội để sáng kiến được thử nghiệm, kết quả nghiên cứu có tiềm năng trở thành công nghệ, công nghệ có giá trị trở thành sản phẩm và sản phẩm đổi mới sáng tạo của Việt Nam đi vào thị trường trong nước, vươn ra thế giới./.

Ngọc Huệ