Để di sản văn hóa của Cố đô Huế trở thành động lực tăng trưởng bền vững

Lợi thế với hệ thống di sản văn hóa đặc sắc

Hơn 700 năm hình thành, phát triển và trải qua các giai đoạn văn hóa (Sa Huỳnh, Chăm Pa, Thuận Hóa, Phú Xuân), nhất là văn hóa kinh kỳ dưới triều đại nhà Nguyễn, đã đem lại cho thành phố Huế hiện nay một hệ thống di sản văn hóa, kiến trúc cung đình đồ sộ cùng hàng trăm lễ hội lớn nhỏ đặc sắc, hàng chục làng nghề thủ công truyền thống và nhiều cảnh quan thơ mộng.

Giờ đây, Huế là cố đô duy nhất ở nước ta còn bảo lưu được khá nguyên vẹn tổng thể thành quách, cung điện, lăng tẩm, đàn miếu cùng hàng vạn hiện vật, cổ vật đặc biệt quý.

Theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thành phố Huế hiện sở hữu 3 hệ thống, quần thể di tích cấp quốc gia đặc biệt, với 89 di tích cấp quốc gia và 101 di tích cấp tỉnh.

Đặc biệt, có 8 di sản đã được UNESCO vinh danh với đầy đủ 3 loại hình di sản vật thể, phi vật thể và di sản tư liệu gồm: Quần thể di tích Cố đô Huế; Nhã nhạc Việt Nam - Âm nhạc cung đình triều Nguyễn; Mộc bản triều Nguyễn, Châu bản triều Nguyễn và Thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế, những bản đúc trên 9 đỉnh đồng ở Hoàng Cung Huế; 9 nhóm cổ vật, với 35 hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Thành phố Huế còn là nơi bảo lưu nhiều loại hình văn hóa phi vật thể phong phú, như: loại hình nghệ thuật, âm nhạc dân gian, ca múa nhạc cung đình, trang phục và ẩm thực vô cùng đa dạng, mang đậm nét đặc trưng của vùng đất Cố đô.

Ngoài ra, thành phố Huế còn có 4 di sản được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trong đó, di sản nghệ thuật Ca Huế đang hoàn thiện hồ sơ đệ trình UNESCO vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại…

Đó là hệ thống di sản đặc sắc, tạo nên lợi thế cạnh tranh đặc thù, khác biệt của thành phố Huế.

Đến với Cố đô Huế, sự cuốn hút, hấp dẫn dễ nhận thấy đó là, dù phải trải qua bao biến thiên lịch sử, nhưng Huế vẫn bảo tồn được chân dung của một kinh đô xưa, với hàng trăm công trình nghệ thuật hòa quyện với vẻ đẹp trầm mặc cuốn hút của cảnh quan thiên nhiên thơ mộng, con người thâm trầm, nhẹ nhàng và thanh tao…

Những yếu tố đó đã cấu thành nét đặc trưng, là nguồn lực, điều kiện thuận lợi để thành phố Huế vận dụng cơ chế, chính sách, đề ra các giải pháp chuyển hóa thành động lực tăng trưởng mới, tạo nên lợi thế cạnh tranh cho địa phương, thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển.

Nhiều thành quả ấn tượng

Những năm qua, đối diện với làn sóng công nghiệp hóa, đô thị hóa và thương mại hóa diễn ra mạnh mẽ, thành phố Huế lựa chọn con đường phát triển dựa vào vốn văn hóa, lấy di sản văn hóa làm nền tảng, nguồn lực và động lực hướng tới phát triển mô hình đô thị xanh, thông minh, bền vững.

Đồng chí Hồ Xuân Trăng - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy Huế - cho biết: với việc vận dụng sáng tạo quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đặc biệt, để thực hiện tốt Nghị quyết số 54-NQ/TW, ngày 10-12-2019, của Bộ Chính trị, “Về xây dựng và phát triển tỉnh Thừa Thiên Huế đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, thành phố Huế đã cụ thể hóa bằng việc ban hành nghị quyết, đề án, kế hoạch chuyên đề với cơ chế, chính sách đặc thù, tạo cơ sở pháp lý trong bảo tồn, khai thác, phát huy các giá trị di sản văn hóa và tận dụng tinh thần con người vùng đất Cố đô chung tay xây dựng thành phố Huế vừa cổ kính, vừa hiện đại.

Nhờ đó, hệ thống di sản không chỉ được bảo tồn, phục hồi bài bản, khoa học, tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế; mà còn không ngừng hồi sinh dần trở lại với diện vốn có trong lịch sử, trở thành thế mạnh trong cơ cấu kinh tế của thành phố Huế.

Cùng với đó, các giá trị di sản văn hóa như Nhã nhạc Cung đình, ca Huế, lễ hội truyền thống, nghề thủ công cũng được chú trọng bảo tồn, truyền dạy và đưa vào phục vụ, khai thác trong đời sống hiện đại.

Đặc biệt, những năm qua, thành phố Huế đã xây dựng, từng bước khẳng định được vị thế thông qua các thương hiệu như: “Thành phố phố Festival đặc trưng của Việt Nam”, “Thành phố văn hóa ASEAN”, “Thành phố bền vững môi trường ASEAN”, “Thành phố Xanh quốc gia”.

Hiện nay, thành phố Huế đang xây dựng, hoàn thiện hồ sơ Huế gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo UNESCO trong lĩnh vực ẩm thực.

Với sự chỉ đạo quyết liệt của Ủy ban nhân dân thành phố Huế, sự chủ động, sáng tạo của ngành du lịch và đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp thời gian qua đã quản lý, khai thác hiệu quả các giá trị di sản văn hóa để phát triển kinh tế di sản, du lịch một cách bền vững; chú trọng phát triển các loại hình du lịch văn hóa, sinh thái, vui chơi giải trí, nghỉ dưỡng kết hợp khám, chữa bệnh;… làm cho hệ thống di sản văn hóa không dừng lại ở giá trị tinh thần, mà đã góp phần quan trọng trong phát triển du lịch và kinh tế - xã hội của địa phương.

Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, trong 7 tháng đầu năm 2026, tổng lượt khách đến thành phố Huế khoảng 4,3 triệu lượt, tăng 30% so với cùng kỳ năm trước, trong đó khách quốc tế khoảng 1,5 triệu lượt, tăng 25,1%; khách nội địa khoảng 2,8 triệu lượt, tăng 30,1%; tổng doanh thu từ du lịch ước đạt 10.300 tỷ đồng, tăng 56,2% so với cùng kỳ năm 2025. Chỉ tính riêng dịp lễ Quốc khánh ngày 2-9-2026, thành phố Huế đón 651.000 lượt khách, doanh thu vượt 1.500 tỷ đồng.

Những kết quả đạt được, vừa khẳng định tính hiệu quả các nghị quyết, đề án, kế hoạch chuyên đề; vừa phản ánh sự tăng trưởng mạnh mẽ của ngành du lịch thông qua các chương trình xúc tiến, quảng bá điểm đến, phát triển sản phẩm du lịch và tổ chức nhiều sự kiện văn hóa, lễ hội quy mô lớn.

Hướng tới đô thị di sản, trung tâm văn hóa, du lịch đặc sắc

Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Huế Lê Trí Thanh cho rằng, tiềm năng, dư địa phát triển công nghiệp văn hóa của địa phương rất lớn, nhất là khi hệ thống di sản văn hóa, kiến trúc, cảnh quan, không gian thiên nhiên hòa quyện, với những sản phẩm văn hóa khác biệt sẽ tạo nên lợi thế riêng, có chiều sâu và giá trị gia tăng cao.

Trên cơ sở quán triệt tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7-1-2026, của Bộ Chính trị, “về phát triển văn hóa Việt Nam” và định hướng phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, thành phố Huế xác định lấy di sản văn hóa làm nguồn lực nội sinh, là động lực phát triển nhằm hiện thực hóa khát vọng trở thành đô thị di sản đặc trưng, trung tâm văn hóa, du lịch đặc sắc thông qua triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp trọng tâm sau đây.

Một là, vận dụng sáng tạo quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để huy động các nguồn lực xây dựng thành phố Huế thành điểm tổ chức các hoạt động lễ hội, sự kiện văn hóa nghệ thuật có quy mô tầm cỡ quốc gia và quốc tế; là điểm đến du lịch hàng đầu khu vực Đông Nam Á về du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, du lịch biển; phát triển kinh tế đêm.

Hai là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức, trách nhiệm xã hội về vai trò di sản văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội.

Thực hiện nghiêm túc quan điểm bảo tồn phải đi đôi với phát triển, phát triển bền vững cần dựa trên nền tảng văn hóa và bản sắc đặc trưng vốn có của thành phố Huế để chuyển hóa giá trị các di sản văn hóa không chỉ là ký ức mà trở thành động lực tăng trưởng mới.

Ba là, thu hút các doanh nghiệp có năng lực, kinh nghiệm và khả năng tổ chức chuyên nghiệp giữ vai trò chủ công trong khai thác sản phẩm công nghiệp văn hóa theo hướng từng địa điểm, từng loại hình sản phẩm phải được nghiên cứu kỹ về không gian, cách thức tổ chức, đối tượng phục vụ, phương án vận hành, nguồn lực đầu tư và khả năng khai thác hiệu quả, lâu dài.

Bốn là, tăng cường liên kết với các địa phương, doanh nghiệp trong và ngoài nước xây dựng sản phẩm mới gắn với quảng bá hình ảnh bằng công nghệ số về một Cố đô Huế văn minh, an toàn, thân thiện.

Đồng thời, chú trọng đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, chuyên sâu về công nghiệp văn hóa, du lịch, nghệ thuật sáng tạo, bảo tồn và trùng tu di tích.

Năm là, phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo gắn với đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý, quảng bá và nâng cao trải nghiệm của du khách.

Nghiên cứu xây dựng các không gian sáng tạo, trung tâm biểu diễn nghệ thuật, bảo tàng số, thư viện mở; tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tham gia sáng tạo các sản phẩm văn hóa có giá trị cao mang đậm bản sắc của vùng đất và con người Huế./.

Trương Đức Thuận