Học tập và thực hành theo bác - yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ quân đội trong kỷ nguyên mới

Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ và yêu cầu đối với cán bộ Quân đội

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, cán bộ giữ vị trí đặc biệt quan trọng đối với sự nghiệp cách mạng. Người khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc” và “Muôn việc thành công hoặc thất bại, đều do cán bộ tốt hoặc kém”.

Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, vấn đề này càng có ý nghĩa trực tiếp. Cán bộ trong quân đội là lực lượng giữ vai trò nòng cốt trong lãnh đạo, chỉ huy, quản lý, giáo dục, huấn luyện và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Nghị quyết, mệnh lệnh chỉ thực sự trở thành sức mạnh khi được cán bộ cụ thể hóa thành quyết tâm, kế hoạch, hành động và kết quả trong thực tiễn.

Ngày 13-7-2026, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 07-CT/TW về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”.

Chỉ thị xác định học tập, thực hành theo Bác phải gắn với trách nhiệm nêu gương, phương pháp làm việc khoa học, dân chủ, gần dân, sát dân, vì dân; đồng thời lấy sản phẩm, chất lượng, hiệu quả công việc và những chuyển biến thực tế làm thước đo.

Đáng chú ý, Chỉ thị yêu cầu chuyển mạnh việc kiểm tra, giám sát xây dựng kế hoạch, đăng ký sang kiểm tra, giám sát kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị, đồng thời “kiên quyết khắc phục triệt để bệnh hình thức và báo cáo không đúng thực chất trong học tập, thực hành theo Bác”.

Đối với cán bộ quân đội, yêu cầu đó đặt ra một cách tiếp cận mới, học Bác không dừng ở hiểu đúng mà phải làm đúng; không dừng ở đăng ký mà phải tạo chuyển biến; không dừng ở lời nói mà phải được chứng minh bằng hành động và kết quả.

Vì vậy, xác định rõ những yêu cầu cốt lõi trong thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội trong kỷ nguyên mới.

Cán bộ phải là lực lượng trực tiếp biến chủ trương thành kết quả thực tiễn. Đối với quân đội, yêu cầu này được thể hiện rất cụ thể. Cùng một nghị quyết, mệnh lệnh, nhưng chất lượng tổ chức thực hiện có thể khác nhau tùy thuộc vào năng lực và trách nhiệm của người cán bộ.

Từ góc độ đó, xây dựng cán bộ quân đội phải hướng tới hình thành những con người có bản lĩnh để giữ vững phương hướng, có trí tuệ để nhận diện vấn đề, có năng lực để tổ chức thực hiện và có trách nhiệm để theo đến cùng kết quả công việc.

Cán bộ phải song hành giữa phẩm chất và năng lực. Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, “đức” và “tài” luôn biện chứng với nhau. Người chỉ rõ: “Có tài phải có đức. Có tài không có đức, tham ô hủ hóa có hại cho Nhà nước. Có đức không có tài như ông bụt ngồi trong chùa, không giúp ích gì được ai”.

Đối với cán bộ quân đội, sự song hành giữa “hồng” và “chuyên” càng cần được thể hiện rõ. Trong điều kiện mới, cán bộ không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm đã có.

Năng lực phải được liên tục cập nhật, còn phẩm chất phải được thường xuyên rèn luyện. Thực hành theo Bác vì thế trước hết là quá trình tự hoàn thiện mình, trong đó tu dưỡng đạo đức và nâng cao năng lực phải được tiến hành đồng thời.

Cán bộ phải sâu sát thực tiễn, gần gũi và biết lắng nghe quần chúng. Một nội dung nổi bật trong phương pháp Hồ Chí Minh là coi trọng mối liên hệ mật thiết với quần chúng.

Người căn dặn: “Chúng ta phải học dân chúng, phải hỏi dân chúng, phải hiểu dân chúng”. Vận dụng vào môi trường quân đội, cán bộ phải gần bộ đội, hiểu bộ đội, tôn trọng bộ đội và biết lắng nghe những ý kiến từ thực tiễn.

Cán bộ không thể nắm chắc đơn vị chỉ bằng báo cáo; càng không thể đánh giá đầy đủ tư tưởng, chất lượng huấn luyện, nền nếp chính quy hay việc thực hiện nhiệm vụ nếu thiếu sự kiểm chứng trực tiếp.

Gần bộ đội không có nghĩa là làm thay cấp dưới. Đó là cách để người cán bộ hiểu đúng tình hình, phát hiện sớm vấn đề, tháo gỡ khó khăn và tạo điều kiện cho cấp dưới hoàn thành nhiệm vụ.

Nêu gương là phương thức tạo dựng uy tín của cán bộ. Trong môi trường quân đội, lời nói của cán bộ chỉ thực sự có sức thuyết phục khi được bảo đảm bằng hành động.

Người cán bộ yêu cầu cấp dưới chấp hành kỷ luật nhưng bản thân tùy tiện; yêu cầu chiến sĩ khắc phục khó khăn nhưng bản thân né tránh việc khó; yêu cầu cấp dưới nhận trách nhiệm nhưng bản thân tìm cách đổ lỗi thì không thể tạo dựng uy tín bền vững.

Bởi vậy, nêu gương trước hết là sự thống nhất giữa điều cán bộ yêu cầu người khác thực hiện với điều chính mình thực hiện. Nêu gương còn thể hiện ở việc cán bộ dám nhận phần khó, đi đầu trong thực hiện nhiệm vụ, thẳng thắn nhận khuyết điểm và chịu trách nhiệm về những vấn đề thuộc chức trách của mình.

Ở chiều sâu hơn, nêu gương không chỉ làm cho cán bộ “tốt hơn” mà còn phải làm cho cấp dưới trưởng thành hơn. Một cán bộ có uy tín không chỉ được nhận biết qua những thành tích cá nhân mà còn qua khả năng xây dựng tập thể và tạo ra những cán bộ kế cận có năng lực, trách nhiệm.

Yêu cầu thực hành theo Bác đối với cán bộ quân đội trong kỷ nguyên mới

Chỉ thị số 07-CT/TW đã tạo điểm nhấn mới khi nhấn mạnh “học tập, thực hành”, đồng thời yêu cầu gắn việc học tập, thực hành với trách nhiệm nêu gương, đạo đức, phương pháp làm việc và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.

Chỉ thị cũng xác định thực hành theo Bác trước hết là về bản lĩnh và tư duy đổi mới, trong đó có yêu cầu dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn, thử thách và hành động vì lợi ích chung. Từ yêu cầu đó, đối với cán bộ quân đội, thực hành theo Bác cần tập trung vào 4 nội dung cơ bản sau:

Thực hành bản lĩnh chính trị, đạo đức và lối sống trong sáng.

Bản lĩnh chính trị của cán bộ phải được thể hiện trong hành động, nhất là trước những vấn đề phức tạp, khó khăn và những tình huống đòi hỏi phải lựa chọn.

Người cán bộ có bản lĩnh không dao động trước khó khăn, không thay đổi nguyên tắc vì lợi ích cá nhân, không né tránh vấn đề phức tạp và không để những thông tin thiếu căn cứ làm thay đổi nhận thức.

Trong điều kiện thông tin phát triển nhanh, bản lĩnh chính trị còn thể hiện ở khả năng phân tích, chọn lọc và xử lý thông tin. Cán bộ không chỉ phải giữ vững lập trường của mình mà còn phải có khả năng định hướng, giải thích và giúp bộ đội nhận diện đúng những thông tin sai lệch, tiêu cực.

Cùng với bản lĩnh chính trị là sự trong sáng về đạo đức, lối sống. Thực hành đạo đức theo Bác phải được thể hiện trong những lựa chọn hằng ngày như: công tâm khi đánh giá cấp dưới, khách quan trong phân công nhiệm vụ, không vụ lợi, không chạy theo thành tích, không che giấu khuyết điểm và không đùn đẩy trách nhiệm.

Thực hành nâng cao năng lực, chủ động đổi mới và dám chịu trách nhiệm.

Trong kỷ nguyên mới, yêu cầu đối với cán bộ quân đội không chỉ là hoàn thành công việc theo kinh nghiệm mà phải có khả năng xử lý những vấn đề mới.

Sự phát triển của khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và những yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ quân sự, quốc phòng đặt cán bộ trước những vấn đề không thể giải quyết chỉ bằng kinh nghiệm cũ.

Vì vậy, học tập theo Bác phải hướng đến năng lực hành động. Cán bộ chỉ huy phải nâng cao khả năng dự báo, tổ chức và xử lý tình huống; cán bộ chính trị phải có năng lực nắm, quản lý và giải quyết tư tưởng; cán bộ tham mưu phải có khả năng phân tích, dự báo, đề xuất; cán bộ chuyên môn phải làm chủ công nghệ và phương tiện mới.

Thước đo của việc học không nên dừng ở câu hỏi “đã tiếp thu được gì?”, mà cần chuyển sang câu hỏi “đã vận dụng được gì và giải quyết được vấn đề nào?”. Khi kiến thức được chuyển hóa thành khả năng giải quyết công việc, học tập mới thực sự trở thành năng lực.

Thực hành phương pháp công tác khoa học, dân chủ, sâu sát và hiệu quả.

Một điểm đáng chú ý của Chỉ thị số 07-CT/TW là nhấn mạnh cả phương pháp Hồ Chí Minh, qua đó yêu cầu việc học tập không chỉ dừng ở việc nắm vững tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người mà phải biết vận dụng cách thức giải quyết công việc của Người vào thực tiễn.

Đối với cán bộ quân đội, trước hết phải chống bệnh chủ quan và xa thực tiễn. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng yêu cầu cán bộ phải “óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm”.

Vận dụng vào thực tiễn quân đội, muốn đánh giá huấn luyện phải nắm thực chất huấn luyện; muốn hiểu tư tưởng phải trực tiếp tiếp xúc, đối thoại; muốn đánh giá nền nếp, chính quy phải kiểm tra thực tế; muốn ra quyết định đúng phải kiểm chứng thông tin từ nhiều chiều. Cán bộ phải biết đối chiếu giữa báo cáo và thực tế, giữa kế hoạch và kết quả, giữa yêu cầu đặt ra và những gì đơn vị thực sự đạt được.

Phương pháp công tác khoa học phải gắn với dân chủ. Trong quân đội, dân chủ không đối lập với kỷ luật. Dân chủ giúp cán bộ có thêm thông tin, phát huy trí tuệ tập thể và hạn chế chủ quan; kỷ luật bảo đảm sự thống nhất về ý chí và hành động sau khi quyết định đã được xác lập.

Người cán bộ có phương pháp dân chủ không phả là người để cấp dưới quyết định thay mình mà là người biết nghe trước khi quyết, biết giải thích sau khi quyết và dám chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Thực hành trách nhiệm nêu gương bằng hành động và kết quả

Nêu gương là nội dung xuyên suốt trong thực hành theo Bác. Chỉ thị số 07-CT/TW yêu cầu học tập, thực hành theo Bác gắn với trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên.

Đối với cán bộ quân đội, nêu gương trước hết là nói đi đôi với làm. Cán bộ yêu cầu chiến sĩ chấp hành kỷ luật thì bản thân phải chấp hành nghiêm; yêu cầu cấp dưới khắc phục khó khăn thì bản thân phải đi đầu; yêu cầu nhận trách nhiệm thì bản thân phải là người sẵn sàng nhận trách nhiệm trước.

Nêu gương cũng phải được thể hiện trên không gian mạng. Chỉ thị số 07-CT/TW yêu cầu: “Tăng cường kỷ luật phát ngôn, văn hoá ứng xử của cán bộ, đảng viên trên không gian mạng; chủ động lan toả thông tin chính thống, tích cực; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác trực diện các quan điểm sai trái, thù địch, thông tin xấu độc”.

Đối với cán bộ quân đội, điều đó đòi hỏi sự thận trọng trong phát ngôn, chia sẻ và tương tác trên môi trường số; đồng thời phải có ý thức bảo vệ thông tin thuộc phạm vi cần giữ bí mật, không để những hành vi thiếu trách nhiệm trên mạng ảnh hưởng đến uy tín cá nhân, đơn vị và quân đội.

Thực hành theo Bác phải được kiểm chứng bằng kết quả thực tiễn

Một trong những điểm quan trọng nhất của Chỉ thị số 07-CT/TW là yêu cầu khắc phục bệnh hình thức trong học tập, thực hành theo Bác. Chỉ thị yêu cầu chuyển từ kiểm tra, giám sát việc xây dựng kế hoạch, đăng ký sang kiểm tra, giám sát kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị, hiệu quả giải quyết những vấn đề nổi cộm và chuyển biến thực tế trong đạo đức, tinh thần trách nhiệm của cán bộ, đảng viên.

Đối với cán bộ quân đội, điều đó đòi hỏi phải thay đổi cách nhìn về kết quả thực hành. Không nên chỉ hỏi cán bộ đã học bao nhiêu chuyên đề, viết bao nhiêu bản đăng ký hay tham gia bao nhiêu hoạt động, mà cần quan tâm những việc đó đã làm thay đổi điều gì trong thực hiện chức trách và trong đơn vị. Có thể nhận diện kết quả thực hành qua một số phương diện chủ yếu sau đây:

Thứ nhất, chất lượng hoàn thành nhiệm vụ. Cán bộ có làm cho nhiệm vụ được thực hiện đúng hơn, nhanh hơn, hiệu quả hơn không?

Thứ hai, chất lượng xây dựng đơn vị. Công tác lãnh đạo, chỉ huy, quản lý, huấn luyện, giáo dục, xây dựng chính quy và rèn luyện kỷ luật có chuyển biến thực chất không?

Thứ ba, sự trưởng thành của cấp dưới. Cán bộ có biết đào tạo, bồi dưỡng, giao việc, thử thách và giúp cấp dưới tiến bộ không?

Thứ tư, uy tín của người cán bộ. Uy tín có được hình thành từ chức vụ hay từ năng lực, trách nhiệm, sự công tâm và kết quả thực tế?

Thứ năm, khả năng tự đổi mới. Cán bộ có biết nhận ra hạn chế, sửa chữa khuyết điểm và điều chỉnh phương pháp công tác khi thực tiễn thay đổi không?

Từ đó, đánh giá thực hành theo Bác cần chuyển từ câu hỏi “đã học và đăng ký những gì?” sang câu hỏi “đã tạo ra chuyển biến gì?”. Đây chính là ranh giới giữa học tập mang tính hình thức với thực hành có giá trị thực tiễn.

Học tập và thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh đối với cán bộ quân đội, xét đến cùng, là quá trình biến những giá trị đã nhận thức thành phẩm chất, phương pháp và kết quả công tác.

Trong kỷ nguyên mới, thực hành theo Bác phải trở thành cách thức để mỗi cán bộ tự hoàn thiện mình và nâng cao chất lượng thực hiện chức trách.

Đó là giữ vững bản lĩnh nhưng không bảo thủ; đổi mới nhưng không tùy tiện; dân chủ nhưng không buông lỏng kỷ luật; sâu sát nhưng không làm thay; nêu gương nhưng không hình thức; dám làm nhưng phải dám chịu trách nhiệm.

Đó là con đường thiết thực để xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội vừa hồng, vừa chuyên, có phẩm chất, năng lực, uy tín ngang tầm nhiệm vụ; góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, vững mạnh về chính trị, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong kỷ nguyên mới./.

TS Nguyễn Hồng Chinh