Chiến dịch 500 ngày đêm: “Mệnh lệnh từ trái tim” và dấu ấn công tác dân vận trong thời kỳ mới
Chiến dịch cao điểm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không đơn thuần là một nhiệm vụ chính trị trọng tâm, mà trước hết là “mệnh lệnh từ trái tim” mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, hiện thực hóa đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Trên hành trình thiêng liêng đó, công tác dân vận đóng vai trò quan trọng - cầu nối khơi thông nguồn thông tin vô giá từ nhân dân, chuyển hóa tình cảm tri ân sâu sắc thành sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị để đưa các Anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình và quê hương.
Đổi mới công tác dân vận từ “tuyên truyền” sang “phụng sự và thấu hiểu”
Nhằm hiện thực hóa các chính sách hậu phương quân đội và hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27-7-1947 - 27-7-2027), Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Chiến dịch 500 ngày đêm) đã được phát động, trở thành một đợt sinh hoạt chính trị - xã hội sâu rộng trên phạm vi toàn quốc.
Việc triển khai chiến dịch không thuần túy là nhiệm vụ chuyên môn của các lực lượng chức năng, mà còn đánh dấu bước chuyển biến căn bản về tư duy dân vận của Đảng: chuyển mạnh từ phương thức “tuyên truyền, vận động” đơn thuần sang tinh thần “phụng sự và thấu hiểu”, lấy sự hài lòng, niềm tin và nguyện vọng chính đáng của nhân dân làm thước đo hiệu quả.
Chiến dịch 500 ngày đêm đã viết nên những câu chuyện nhân văn sâu sắc, minh chứng cho sức mạnh của tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc. Đó là hành trình tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng (Thành phố Hồ Chí Minh); là niềm xúc động vỡ òa của gia đình liệt sĩ Phan Văn Cánh khi nhận kết quả giám định ADN; là tâm nguyện đau đáu ở tuổi 78 của cựu chiến binh Nguyễn Thiện Tỉnh trên hành trình tìm lại đồng đội; hay câu chuyện tri ân bền bỉ của người thân liệt sĩ Huỳnh Văn Quên...
Những câu chuyện ấy khẳng định rằng, đằng sau mỗi danh tính liệt sĩ được xác định là sự hiệp lực chặt chẽ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân; từ những cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử cung cấp thông tin, đến sự đồng lòng của thân nhân liệt sĩ và quần chúng nhân dân trên khắp mọi miền Tổ quốc.
Chính sự chuyển biến trong tư duy dân vận đã biến một nhiệm vụ chính trị trọng tâm thành một phong trào hành động cách mạng giàu sức lan tỏa. Khi ý Đảng hòa quyện trọn vẹn với lòng dân, nhiệm vụ chính trị đã trở thành “mệnh lệnh từ trái tim”, khơi dậy tinh thần tự giác và trách nhiệm xã hội của mỗi công dân.
Chiến dịch không chỉ dừng lại ở phạm vi công tác quân sự hay chính sách ưu đãi người có công, mà đã trở thành minh chứng sinh động khẳng định tính đúng đắn và hiệu quả của công tác dân vận thời kỳ mới; nơi hệ thống chính trị và nhân dân cùng chung sức, đồng lòng thực hiện trọn vẹn đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.
Theo Thiếu tướng Đoàn Quang Hòa - Cục trưởng Chính sách - xã hội (Bộ Quốc phòng) - đến ngày 12-8-2026, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập 1.715 hài cốt liệt sĩ, đạt 24,5%. Trong đó, 691 hài cốt được quy tập trong nước, 174 tại Lào và 850 tại Campuchia.
Khi công tác dân vận trở thành “chìa khóa” mở những địa chỉ đỏ
Thời gian càng lùi xa, hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ càng đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Những thông tin về nơi an táng ngày càng thưa thớt, hồ sơ lưu trữ bị thất lạc, địa hình chiến trường biến dạng do thiên nhiên và quá trình phát triển kinh tế - xã hội; đặc biệt, những nhân chứng lịch sử - những người trực tiếp nắm giữ thông tin cũng ngày một già, yếu và giảm dần.
Trong bối cảnh đó, nếu chỉ dựa vào lực lượng chuyên trách thì khó có thể hoàn thành mục tiêu đề ra. Thực tiễn đã chứng minh, những “tấm bản đồ” chính xác nhất nhiều khi không nằm trên giấy tờ, mà được lưu giữ trong ký ức của nhân dân; do đó, muốn tìm lại danh tính và phần mộ của các Anh hùng liệt sĩ, trước hết phải tìm đến và khơi dậy “thế trận lòng dân”.
Cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, công tác tuyên truyền, vận động đã được triển khai bài bản, sâu rộng với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị từ Ban Chỉ đạo các cấp, chính quyền địa phương đến Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội.
Phương châm “Dân vận khéo” trong nhiệm vụ đặc biệt này trước hết là khơi dậy sự đồng cảm, tinh thần trách nhiệm và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” trong mỗi người dân.
Hàng nghìn lượt cán bộ, chiến sĩ đã không quản gian khổ, trực tiếp xuống tận cơ sở, “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, gặp gỡ từng cựu chiến binh, già làng, trưởng bản để thu thập từng mảnh ký ức chiến trường, từng sơ đồ mộ hay những địa danh lịch sử tưởng chừng đã bị thời gian vùi lấp.
Khi niềm tin được củng cố, nhân dân không chỉ chủ động cung cấp thông tin mà còn trực tiếp dẫn đường, băng rừng lội suối, đồng hành cùng các Đội quy tập (Đội K) rà soát từng vị trí giữa núi, rừng trùng điệp.
Sức mạnh của công tác dân vận còn thể hiện sinh động qua sự đùm bọc, sẻ chia trách nhiệm của quần chúng nhân dân đối với lực lượng làm nhiệm vụ. Ở những vùng sâu, vùng xa, vùng căn cứ cách mạng cũ, bà con sẵn sàng nhường nhà làm nơi trú quân, hỗ trợ hậu cần và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho các đội tìm kiếm.
Đặc biệt, trong quá trình làm nhiệm vụ trên địa bàn các nước bạn Lào và Campuchia, công tác dân vận đối ngoại đã phát huy vai trò đặc biệt quan trọng.
Bằng sự chân thành, tôn trọng tập quán bản địa và tinh thần quốc tế trong sáng, các lực lượng chức năng đã vun đắp tình đoàn kết hữu nghị, tranh thủ được sự giúp đỡ nhiệt tình của chính quyền và nhân dân nước bạn trong việc cung cấp thông tin, chỉ dẫn địa điểm an táng quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam.
Hơn thế nữa, công tác dân vận trong quá trình quy tập hài cốt liệt sĩ còn gắn liền với việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Quá trình tìm kiếm, cất bốc luôn được tính toán kỹ lưỡng nhằm hạn chế tối đa ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, đời sống sinh hoạt và môi trường sinh thái của địa phương.
Việc chủ động lắng nghe, giải quyết kịp thời tâm tư, nguyện vọng của bà con đã khẳng định một nguyên tắc mang tính bản chất: nhiệm vụ tri ân không tách rời mục tiêu giữ gìn cuộc sống bình yên và phát triển của nhân dân.
Khi cán bộ, chiến sĩ thực sự đặt lợi ích của nhân dân vào vị trí trung tâm, công tác dân vận không chỉ dừng lại ở những lời kêu gọi mang tính hình thức, mà đã trở thành sự gắn kết máu thịt bằng nghĩa tình cách mạng - nền tảng vững chắc để đưa các Anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình, đồng đội và Tổ quốc; góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh.
Dân vận khéo tạo nên sức mạnh của cả hệ thống chính trị
Trong hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, “Dân vận khéo” không đơn thuần là phương thức tuyên truyền, thuyết phục nhân dân, mà đã trở thành giải pháp chiến lược nhằm kết nối, vận hành và phát huy cao độ sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị.
Dưới sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của các cấp ủy, sự quản lý, điều hành quyết liệt của chính quyền, sự vào cuộc nòng cốt của lực lượng vũ trang cùng vai trò chính trị quan trọng của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, nhiệm vụ thiêng liêng này đã chuyển hóa thành trách nhiệm chung của toàn hệ thống chính trị và toàn xã hội.
Sức mạnh của hệ thống chính trị được tạo dựng từ sự phân công trách nhiệm rõ ràng, phối hợp nhịp nhàng giữa các chủ thể:
(i)- Cấp ủy, chính quyền các cấp giữ vai trò định hướng, thể chế hóa chính sách, chủ động tháo gỡ khó khăn, chăm lo đời sống và giải quyết kịp thời, thỏa đáng các nguyện vọng chính đáng của nhân dân, tạo cơ sở pháp lý và xã hội vững chắc cho chiến dịch.
(ii)- Lực lượng vũ trang (trực tiếp là các đội quy tập) luôn thể hiện bản chất cách mạng “vì nhân dân phục vụ”, không quản ngại gian khổ, hiểm nguy, trực tiếp triển khai nhiệm vụ trên các địa bàn chiến trường cũ.
(iii)- Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân, phát huy vai trò nòng cốt trong tuyên truyền, kết nối, vận động đoàn viên, hội viên và các tầng lớp nhân dân tích cực phát hiện, cung cấp thông tin về liệt sĩ và mộ liệt sĩ.
(iv)- Quần chúng nhân dân, nhờ làm tốt công tác dân vận, nhân dân từ vị thế hỗ trợ đã chủ động trở thành chủ thể tham gia trực tiếp; từ việc cung cấp thông tin, sơ đồ mộ, băng rừng lội suối dẫn đường đến việc đùm bọc, hỗ trợ nơi ăn chốn ở cho các lực lượng chức năng.
Nhờ sự phối hợp, hiệp đồng chặt chẽ giữa các lực lượng trên đã biến những thông tin thưa thớt, mỏng manh sau nhiều năm tháng thành những căn cứ chính xác; nối dài những dấu vết tưởng chừng đã bị thời gian phai mờ, đưa hành trình tìm kiếm từ những nỗ lực đơn lẻ trở thành một phong trào cách mạng rộng lớn.
Thực tiễn này mang lại bài học lý luận sâu sắc về công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị: khi Đảng thật sự gần dân, chính quyền trọng dân, lực lượng vũ trang gắn bó máu thịt với nhân dân và nhân dân tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng, thì “thế trận lòng dân” sẽ được củng cố vững chắc.
Mọi việc khó khăn, phức tạp đều tìm ra lời giải. Mỗi hồ sơ liệt sĩ được đóng lại, được quy tập trở về với gia đình, quê hương không chỉ là một thắng lợi của công tác chính sách hậu phương quân đội, mà còn là một lần nữa niềm tin chính trị của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước được bồi đắp, khơi dậy mạnh mẽ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” qua các thế hệ.
Bài học thực tiễn cho công tác dân vận trong thời kỳ mới
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng” và “Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công”.
Thấm nhuần tư tưởng của Người, công tác dân vận trong Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không khởi đầu từ những lời vận động thuần túy, mà xuất phát từ sự chân thành, tinh thần phụng sự và đạo lý tri ân sâu sắc.
Khi cán bộ đến với nhân dân bằng sự trân trọng đối với những cống hiến, hy sinh của các Anh hùng liệt sĩ, bằng sự đồng cảm với niềm đau đau đáu của các gia đình thân nhân, sợi dây liên kết máu thịt giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân lại càng thêm bền chặt.
Từ nền tảng ấy, công tác quy tập được gắn kết chặt chẽ với việc thực hiện các chính sách an sinh xã hội và chăm lo người có công với cách mạng.
Cấp ủy, chính quyền các cấp không chỉ thực hiện tốt chế độ ưu đãi đối với thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ mà còn trân trọng, động viên kịp thời những cá nhân cung cấp nguồn thông tin giá trị. Đây là phương thức củng cố niềm tin chính trị vững chắc, lan tỏa trách nhiệm xã hội trong cộng đồng.
Trong thời kỳ mới, sức mạnh của công tác dân vận được nhân lên nhờ cơ chế phối hợp liên ngành đồng bộ giữa Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin (Ban Chỉ đạo 515), lực lượng vũ trang, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội.
Sự thống nhất về nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị, lấy lòng dân làm điểm tựa, đã biến từng thông tin trao gửi, từng bước chân tìm kiếm thành sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc.
Từ thực tiễn Chiến dịch 500 ngày đêm thời gian qua, đồng thời căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ sắp tới, có thể rút ra một số vấn đề nhằm thực hiện tốt hơn nữa công tác dân vận trong thời kỳ mới:
1- Chuyển đổi phương thức vận động: chuyển mạnh từ tuyên truyền một chiều sang đồng hành, phụng sự và đặt người dân vào vị trí trung tâm của mọi nhiệm vụ chính trị.
2- Phát huy vai trò chủ thể của nhân dân: khơi dậy tinh thần tự giác, lòng tự hào dân tộc và trách nhiệm cộng đồng trong việc tham gia các phong trào cách mạng.
3- Hiện đại hóa công tác dân vận: kết hợp hài hòa giữa phương pháp dân vận truyền thống với việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và khai thác dữ liệu lớn (Big Data/ADN) nhằm xác minh nguồn tin chính xác, kịp thời.
4- Củng cố niềm tin chính trị qua hành động thực tiễn: khai thác, giải quyết hiệu quả tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân; lấy kết quả phụng sự nhân dân làm thước đo năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức đảng.
Chiến dịch 500 ngày đêm cao điểm rồi sẽ hoàn thành theo mốc thời gian quy định, nhưng nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là một hành trình bền bỉ, lâu dài.
Phía sau mỗi danh tính chưa được xác định là một “món nợ ân tình” của thế hệ hôm nay đối với lịch sử. Do đó, sau chiến dịch, đòi hỏi các cấp ủy đảng phải tiếp tục phát huy vai trò hạt nhân lãnh đạo, giữ vững mối liên hệ mật thiết với nhân dân, đổi mới sáng tạo hơn nữa phương thức dân vận sát hợp với thực tiễn cơ sở.
Giá trị lớn lao và bền vững nhất đọng lại sau Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là số lượng phần mộ liệt sĩ được quy tập, mà chính là sự khẳng định bản chất Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.
Mỗi thông tin về liệt sĩ do nhân dân cung cấp là một biểu hiện sinh động của niềm tin chiến lược dành cho Đảng và quân đội. Cuộc trở về của các Anh hùng liệt sĩ không chỉ xoa dịu nỗi đau thương của các gia đình, mà còn tiếp tục bồi đắp “thế trận lòng dân” vững chắc - nền tảng cốt lõi để đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới./.