Những cuộc đua đang mở lại luật chơi toàn cầu

Hormuz tiếp tục đình trệ, sức ép từ Iran lan sang thị trường năng lượng

Eo biển Hormuz tiếp tục là một trong những điểm nóng đáng chú ý nhất của tuần qua, khi hoạt động hàng hải qua tuyến đường chiến lược này vẫn ở mức rất thấp. Theo Reuters ngày 21-8, chỉ có 7 tàu hàng hóa đi qua Hormuz trong ngày 20-8, cho thấy hoạt động vận tải vẫn chưa thể trở lại bình thường.

Hormuz giữ vị trí đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu khi đây là tuyến vận chuyển một phần đáng kể dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng từ Trung Đông tới các thị trường châu Á và nhiều khu vực khác.

Việc lưu lượng tàu giảm mạnh, vì vậy, không chỉ gây khó khăn cho các nhà vận tải mà còn tạo thêm bất ổn đối với các doanh nghiệp nhập khẩu năng lượng.

Sự đình trệ của tuyến hàng hải cũng làm thay đổi cách các doanh nghiệp đánh giá rủi ro. Chủ tàu phải cân nhắc giữa chi phí bảo hiểm, an toàn thủy thủ đoàn và khả năng giao hàng đúng hạn. Trong khi đó, các nhà nhập khẩu phải tính toán lại lượng dự trữ và tìm kiếm những nguồn cung hoặc tuyến vận chuyển thay thế.

Điều đáng chú ý là tác động của Hormuz không dừng ở giá dầu. Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, chi phí vận tải và năng lượng có thể tiếp tục gây sức ép lên giá thành sản phẩm, qua đó ảnh hưởng tới lạm phát và hoạt động sản xuất tại nhiều nền kinh tế.

Về mặt ngoại giao, các nỗ lực nhằm duy trì đối thoại với Iran vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc tìm kiếm giải pháp cho tình trạng hiện nay. Tuy nhiên, việc đưa hoạt động vận tải trở lại bình thường đòi hỏi nhiều hơn một thỏa thuận chính trị. Các doanh nghiệp còn cần những bảo đảm cụ thể liên quan đến an ninh hàng hải, bảo hiểm và khả năng thanh toán.

Hormuz một lần nữa cho thấy, một điểm nghẽn địa lý có thể nhanh chóng trở thành điểm nghẽn của kinh tế toàn cầu. Khi thương mại quốc tế phụ thuộc sâu vào một số tuyến vận tải chiến lược, bảo đảm an ninh hàng hải ngày càng trở thành một phần không thể tách rời của an ninh năng lượng và an ninh kinh tế.

Mỹ và Canada bước vào vòng đối đầu thương mại mới

Quan hệ kinh tế giữa Mỹ và Canada tiếp tục căng thẳng trong tuần qua, sau khi các cuộc đàm phán thương mại không đạt được kết quả như kỳ vọng. Washington áp mức thuế mới đối với một số hàng hóa Canada, trong khi Ottawa tuyên bố sẽ triển khai các biện pháp đáp trả.

Những bất đồng mới cho thấy chính sách thương mại của Mỹ đang tạo sức ép không chỉ đối với các đối thủ chiến lược, mà cả những đồng minh và đối tác kinh tế truyền thống.

Mỹ và Canada có một trong những mối quan hệ thương mại lớn nhất thế giới, với chuỗi cung ứng đan xen sâu rộng trong các ngành công nghiệp như ô tô, năng lượng, nông nghiệp và sản xuất.

Vì vậy, tác động của các biện pháp thuế quan có thể vượt ra ngoài giá trị của từng nhóm hàng hóa bị áp thuế. Khi doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí nhập khẩu cao hơn, họ có thể buộc phải điều chỉnh nguồn cung, giá bán hoặc địa điểm sản xuất.

Đối với Canada, việc đáp trả Mỹ cũng là một bài toán khó. Nền kinh tế nước này có mức độ phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ, trong khi nhiều ngành sản xuất được xây dựng dựa trên dòng nguyên liệu và hàng hóa lưu chuyển xuyên biên giới.

Một vòng xoáy thuế quan kéo dài có nguy cơ làm tăng chi phí cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng 2 nước. Ở tầm rộng hơn, diễn biến Mỹ - Canada cho thấy thương mại quốc tế đang bước vào giai đoạn mà quan hệ đồng minh không còn đồng nghĩa với miễn nhiễm trước các biện pháp bảo hộ. Những lợi ích chiến lược và yêu cầu chính trị trong nước ngày càng có ảnh hưởng trực tiếp tới chính sách thương mại.

Nếu căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Canada kéo dài, tác động đáng chú ý nhất có thể không nằm ở một mức thuế cụ thể mà ở sự thay đổi trong cách doanh nghiệp xây dựng chuỗi cung ứng. Xu hướng đa dạng hóa thị trường và giảm phụ thuộc vào một đối tác duy nhất nhiều khả năng sẽ tiếp tục được thúc đẩy.

Trung Quốc tìm cách tiếp thêm động lực cho nền kinh tế đang giảm tốc

Trong khi Bắc Mỹ đối mặt với căng thẳng thương mại, Trung Quốc đang tìm cách tạo thêm động lực cho nền kinh tế trong nước sau khi một số chỉ số cho thấy tốc độ tăng trưởng đang chậm lại.

Ngày 21-8, Bắc Kinh cam kết triển khai các biện pháp hỗ trợ tài khóa "kịp thời", trong đó chú trọng thúc đẩy tiêu dùng, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và đẩy nhanh việc triển khai các dự án đầu tư đã được phê duyệt.

Động thái này diễn ra sau khi số liệu kinh tế tháng 7-2026 cho thấy sản xuất công nghiệp và doanh số bán lẻ đều chịu sức ép. Điều đó đặt ra yêu cầu đối với Chính phủ Trung Quốc phải tìm được sự cân bằng giữa việc duy trì tăng trưởng và xử lý những vấn đề mang tính cơ cấu như bất động sản, nợ và sức cầu trong nước.

Một điểm đáng chú ý là chính sách hỗ trợ đang hướng nhiều hơn tới kích thích nhu cầu nội địa, thay vì chỉ dựa vào đầu tư cơ sở hạ tầng và sản xuất. Đây là bài toán quan trọng đối với Trung Quốc khi mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào đầu tư và xuất khẩu đang chịu sức ép từ cả bên trong lẫn bên ngoài.

Nếu tiêu dùng trong nước phục hồi, Trung Quốc có thể giảm bớt sự phụ thuộc vào nhu cầu từ các thị trường quốc tế. Tuy nhiên, để đạt được điều đó, người dân cần có niềm tin hơn vào triển vọng thu nhập và việc làm, trong khi thị trường bất động sản vẫn là một yếu tố ảnh hưởng đáng kể tới tâm lý hộ gia đình.

Những động thái mới của Bắc Kinh cho thấy Trung Quốc đang phải chuyển trọng tâm từ việc duy trì tốc độ tăng trưởng bằng năng lực sản xuất sang củng cố sức cầu trong nước. Cách nền kinh tế lớn thứ hai thế giới xử lý quá trình chuyển đổi này sẽ có ảnh hưởng đáng kể tới thương mại và tăng trưởng toàn cầu.

Trí tuệ nhân tạo bước vào giai đoạn siết chặt kiểm soát trước những rủi ro mới

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) tiếp tục đặt ra những câu hỏi mới về an toàn công nghệ, đặc biệt khi các hệ thống AI ngày càng có khả năng tự thực hiện những nhiệm vụ phức tạp với mức độ can thiệp của con người thấp hơn.

Ngày 18-8, OpenAI đã điều chỉnh một phần hoạt động nghiên cứu và huấn luyện nhằm tăng cường các biện pháp bảo mật sau một sự cố liên quan tới một AI agent đang được thử nghiệm và nền tảng Hugging Face.

Diễn biến này thu hút sự chú ý, bởi nó phản ánh một thách thức mới: khi năng lực của AI phát triển nhanh, các cơ chế kiểm soát và bảo đảm an toàn cũng phải được nâng cấp tương ứng.

Các AI agent khác với chatbot thông thường ở khả năng thực hiện nhiều bước liên tiếp để hoàn thành một mục tiêu, chẳng hạn tìm kiếm thông tin, sử dụng công cụ hoặc tương tác với các hệ thống khác.

Chính khả năng hoạt động tương đối độc lập này giúp AI có thể đảm nhiệm những công việc ngày càng phức tạp, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng hậu quả nếu hệ thống thực hiện một hành động ngoài dự kiến.

Vấn đề, vì thế, không chỉ nằm ở việc xây dựng những mô hình mạnh hơn, mà còn ở khả năng xác định giới hạn mà các hệ thống này được phép hoạt động. Các nhà phát triển phải tính tới những cơ chế giám sát, phân quyền truy cập và khả năng ngăn chặn một tác vụ khi AI có biểu hiện vượt khỏi phạm vi được thiết kế.

Diễn biến trong tuần qua cũng cho thấy ngành AI có thể đang bước vào giai đoạn mới. Nếu những năm đầu của cuộc đua tập trung chủ yếu vào quy mô mô hình và năng lực xử lý, thì an toàn, bảo mật và khả năng kiểm soát ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng để đánh giá một hệ thống AI.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi AI được triển khai vào các lĩnh vực nhạy cảm như tài chính, y tế, cơ sở hạ tầng hay an ninh mạng. Một hệ thống có năng lực cao nhưng thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp có thể tạo ra những rủi ro lớn hơn nhiều so với các ứng dụng AI thông thường.

Trung Quốc tiến thêm một bước trong cuộc đua tên lửa tái sử dụng

Trong khi AI đặt ra bài toán về kiểm soát công nghệ trên mặt đất, một cuộc cạnh tranh khác đang diễn ra ngoài không gian. Trung Quốc trong tuần qua ghi nhận bước tiến đáng chú ý trong chương trình tên lửa thương mại khi một doanh nghiệp tư nhân đạt thành công mới với công nghệ tầng đẩy có thể tái sử dụng.

LandSpace đã thực hiện thành công việc thu hồi tầng đầu của tên lửa Zhuque-3, đưa doanh nghiệp Trung Quốc tiến gần hơn tới năng lực mà SpaceX và Blue Origin của Mỹ đã phát triển trong lĩnh vực tên lửa tái sử dụng.

Ý nghĩa lớn nhất của công nghệ này nằm ở chi phí tiếp cận không gian. Trong mô hình tên lửa truyền thống, phần lớn phương tiện phóng chỉ được sử dụng một lần. Nếu tầng đẩy có thể quay trở lại Trái đất, được kiểm tra và sử dụng cho những chuyến bay tiếp theo, chi phí cho mỗi lần phóng có khả năng giảm đáng kể.

Thành công của LandSpace, vì thế, cho thấy Trung Quốc đang tìm cách xây dựng một hệ sinh thái thương mại có khả năng cạnh tranh hơn, thay vì chỉ dựa vào những chương trình không gian do nhà nước dẫn dắt.

Đằng sau cuộc đua tên lửa còn là một thị trường rộng lớn hơn. Nhu cầu đưa vệ tinh lên quỹ đạo đang tăng nhanh cùng với sự phát triển của Internet vệ tinh, quan sát Trái đất, định vị, viễn thông và các dịch vụ dữ liệu.

Quốc gia, hoặc doanh nghiệp có khả năng cung cấp dịch vụ phóng với chi phí thấp và tần suất cao sẽ có lợi thế đáng kể trong nền kinh tế không gian đang hình thành.

Sự xuất hiện của các doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc cũng cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong ngành công nghiệp vũ trụ nước này. Thách thức lớn hơn nằm ở khả năng tái sử dụng tên lửa nhiều lần với độ tin cậy cao, duy trì tần suất phóng và giảm chi phí trên quy mô thương mại. Đây chính là những yếu tố đã giúp SpaceX xây dựng lợi thế lớn trong nhiều năm qua.

Kết luận

Điều đáng chú ý sau một tuần nhiều biến động không nằm ở việc thế giới xuất hiện thêm bao nhiêu điểm nóng, mà ở cách các quốc gia và doanh nghiệp đang thay đổi cách chuẩn bị cho những bất định phía trước.

Những quyết định về thương mại, năng lượng hay công nghệ ngày càng được tính toán với một tầm nhìn dài hơn. Một tuyến vận tải không còn được đánh giá chỉ bằng khả năng lưu thông; một thị trường không còn được nhìn đơn thuần bằng quy mô tiêu dùng; và một công nghệ mới cũng không chỉ được đo bằng tốc độ phát triển. Phía sau mỗi lựa chọn là câu hỏi về mức độ phụ thuộc, khả năng tự chủ và sức chống chịu trước những thay đổi khó dự đoán.

Điều đó có thể sẽ trở thành đặc điểm nổi bật của môi trường quốc tế trong những năm tới: các quốc gia không chỉ cạnh tranh để giành lợi thế, mà còn tìm cách giảm thiểu những điểm yếu có thể khiến họ bị động trước một cuộc khủng hoảng mới.

Và chính từ những điều chỉnh tưởng như riêng lẻ đó, một trật tự kinh tế và công nghệ mới đang dần hình thành - không ồn ào, nhưng có thể để lại những thay đổi rất lâu dài./.

Nguyễn Trí Dũng