Những điểm mới của Luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo

Báo chí hiện đang hoạt động trong môi trường truyền thông có tốc độ biến đổi chưa từng có. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI) cùng sự xuất hiện và lan rộng của các nền tảng truyền thông mới đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với người làm báo ngày càng cao, không chỉ phải bảo đảm tính nhanh nhạy, chính xác, hấp dẫn của thông tin, mà còn phải tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật, đề cao trách nhiệm xã hội và giữ vững những chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. Đây chính là nền tảng để báo chí khẳng định vai trò, uy tín và trách nhiệm của mình trong đời sống xã hội hiện đại.

Phát biểu tại Toạ đàm, đồng chí Nguyễn Đức Lợi - nguyên ủy viên Trung ương Đảng, Phó chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam khẳng định: một nền báo chí chuyên nghiệp không chỉ được đo bằng khả năng đưa tin nhanh hay tạo ra những sản phẩm có sức lan tỏa, mà trước hết phải được xây dựng trên nền tảng của sự thật, trách nhiệm và tính thượng tôn pháp luật.

Luật Báo chí và các quy định liên quan chính là hành lang pháp lý vững chắc bảo vệ hoạt động báo chí đúng định hướng, bảo đảm quyền tác nghiệp, quyền tiếp cận thông tin, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của nhà báo đối với xã hội.

Cùng với pháp luật, đạo đức nghề nghiệp chính là “hàng rào” đầu tiên giúp người làm báo tự nhận diện và phòng ngừa rủi ro. Có những vấn đề pháp luật chưa thể quy định hết, nhưng lương tâm, trách nhiệm và chuẩn mực nghề nghiệp sẽ chỉ dẫn cho các nhà báo biết dừng lại đúng lúc trước khi một thông tin có thể gây tổn hại đến cá nhân, tổ chức hay cộng đồng.

Tại tọa đàm, các đại biểu, chuyên gia và đại diện cơ quan báo chí đã trao đổi, phân tích những nội dung trọng tâm của Luật Báo chí và các quy định pháp luật có liên quan đến hoạt động báo chí.

Trong đó, tập trung làm rõ những điểm mới, nội dung sửa đổi, bổ sung của Luật Báo chí; các quy định về quản lý và cung cấp thông tin; trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu cơ quan báo chí; vấn đề bảo hộ bản quyền tác giả, quyền liên quan trong hoạt động báo chí; cũng như cơ chế pháp lý bảo vệ nhà báo khi tác nghiệp đúng quy định.

Đề cập đến những điểm mới về Luật Báo chí năm 2025, đồng chí Nguyễn Văn Hiếu - Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch - cho biết: Luật lần này đã bổ sung quy định Nhà nước đầu tư nền tảng số báo chí quốc gia, hạ tầng dữ liệu báo chí số và phát triển nguồn nhân lực chuyển đổi số báo chí để thúc đẩy chuyển đổi số báo chí; cơ quan báo chí ngoài đăng, phát nội dung báo chí còn được tích hợp hoạt động dịch vụ trực tuyến trên báo chí.

Luật Báo chí năm 2025 cũng quy định quản lý chặt chẽ hoạt động báo chí, bảo đảm hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả trong công tác quản lý nhà nước về báo chí.

Luật bổ sung điều kiện cấp thẻ nhà báo lần đầu phải qua lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, đạo đức nghề nghiệp; bổ sung quy định người chưa được cấp thẻ nhà báo khi hoạt động nghiệp vụ báo chí phải có giấy giới thiệu do cơ quan báo chí nơi công tác cấp và được thực hiện quyền, nghĩa vụ như nhà báo…

Từ những quy định pháp luật cụ thể, tọa đàm nhận diện các hành vi và tình huống dễ phát sinh vi phạm hoặc trách nhiệm pháp lý trong thực tiễn báo chí, như đăng tải thông tin sai sự thật, thông tin chưa được kiểm chứng, xâm phạm danh dự, uy tín, quyền riêng tư và các quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Các đại biểu cũng trao đổi về những rủi ro phát sinh từ xu hướng giật gân, chạy theo lượt xem, khai thác thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội và những giới hạn pháp lý người làm báo cần lưu ý trong quá trình thu thập, xử lý và xuất bản thông tin.

Một vấn đề xuyên suốt được đặt ra tại tọa đàm là mối quan hệ giữa tuân thủ pháp luật và giữ gìn đạo đức nghề nghiệp của người làm báo. Theo đó, tọa đàm đồng thời dành thời gian trao đổi về các giải pháp kiểm soát rủi ro từ bên trong tòa soạn.

Từ thực tiễn công tác, đồng chí Nguyễn Tri Thức - Ủy viên Ban Biên tập, Giám đốc Trung tâm Chuyên đề và Truyền thông - Phát hành, Tạp chí Cộng sản - cho rằng: một trong những tuyến phòng ngừa rủi ro quan trọng nhất đối với nhà báo và cơ quan báo chí chính là “bộ lọc quy trình kiểm duyệt nội bộ”.

Công nghệ và tòa soạn hội tụ giúp quy trình xuất bản nhanh hơn, nhưng đồng thời cũng tạo ra nguy cơ đọc lướt, duyệt nhanh, bỏ sót những lỗi tưởng như rất nhỏ nhưng có thể dẫn đến rủi ro lớn. Vì vậy, càng chạy đua với tốc độ, càng phải có những “điểm dừng” để kiểm chứng.

Theo đó, cần chú trọng nguyên tắc không ỷ lại vào người duyệt phía sau và cũng không mặc nhiên tin vào người đã duyệt phía trước. Đồng thời, mỗi tòa soạn cần xây dựng quy trình rõ ràng, một cơ chế kiểm soát chất lượng và trách nhiệm nghề nghiệp ở từng khâu, phân định rõ trách nhiệm và có cơ chế thưởng, phạt kịp thời, xác đáng.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) tham gia ngày càng sâu vào hoạt động báo chí, bộ lọc này càng cần được nâng cấp. AI có thể hỗ trợ tìm kiếm, xử lý và sản xuất nội dung, nhưng không thể thay thế trách nhiệm thẩm định của nhà báo.

Đặc biệt, mỗi cơ quan báo chí cần có quy định cụ thể về việc sử dụng AI, từ khâu phát hiện đề tài, thu thập thông tin đến hoàn thiện và xuất bản tác phẩm báo chí.

Sau cùng, đồng chí nhấn mạnh, không có bộ lọc nào hiệu quả nếu người thực hiện bộ lọc thiếu tỉnh táo và trách nhiệm. Phòng ngừa rủi ro pháp lý cũng chính là một phần của việc giữ gìn đạo đức nghề báo, và điều đó phải bắt đầu từ từng thao tác nhỏ nhất trong quy trình làm báo.

Tại toạ đàm, các chuyên gia và đại diện cơ quan báo chí chia sẻ các kinh nghiệm xây dựng quy trình kiểm tra, xác minh, biên tập và kiểm soát nội dung; phân định trách nhiệm trong các khâu sản xuất và xuất bản nội dung; xử lý những tình huống phát sinh và tăng cường cơ chế phối hợp giữa phóng viên, biên tập viên và lãnh đạo cơ quan báo chí.

Thực tiễn tác nghiệp cho thấy, chỉ một quyết định thiếu thận trọng trong quá trình thu thập, kiểm chứng, sử dụng hoặc xuất bản thông tin cũng có thể dẫn đến những hệ quả pháp lý nghiêm trọng.

Do đó, các vấn đề được đề cập, thảo luận tại toạ đàm là những nội dung có ý nghĩa thiết thực đối với việc nâng cao chất lượng quản trị và hạn chế sai sót trong hoạt động báo chí./.

Như Uyên