Đẩy mạnh “Chiến dịch 500 ngày đêm” tiếp tục hành trình đưa các liệt sĩ trở về với đất mẹ
Mỗi hài cốt liệt sĩ được tìm thấy, mỗi danh tính được xác định và trở về quê hương không chỉ làm vơi đi nỗi đau của thân nhân mà còn góp phần hàn gắn hậu quả chiến tranh, củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước và quân đội.
Trải qua các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc và làm nghĩa vụ quốc tế, hàng triệu cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Trong đó, có không ít liệt sĩ vẫn chưa được tìm thấy, chưa được trở về với đất mẹ bao dung.
Vì vậy, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là chính sách xã hội mà còn là nhiệm vụ chính trị có ý nghĩa chiến lược, thể hiện truyền thống nhân văn và bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ và những người có công với cách mạng.
Người khẳng định: “Máu đào của các liệt sĩ đã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói. Sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ đã chuẩn bị cho đất nước ta nở hoa độc lập, kết quả tự do. Nhân dân ta đời đời ghi nhớ công ơn các liệt sĩ...”.
Lời căn dặn đó không chỉ thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc mà còn đặt nền tảng tư tưởng cho chủ trương, chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước trong chăm lo người có công với cách mạng, cũng như công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Nhận thức sâu sắc ý nghĩa đó, Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm đẩy mạnh công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Đặc biệt, "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27-7-1947 - 27-7-2027) thể hiện quyết tâm chính trị của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân trong tri ân các anh hùng, liệt sĩ.
Bước phát triển mới trong thực hiện chính sách "Đền ơn đáp nghĩa" và xây dựng thế trận lòng dân
Sau hơn nửa thế kỷ đất nước thống nhất, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã đạt nhiều kết quả quan trọng, góp phần khắc phục hậu quả chiến tranh và thực hiện chính sách ưu đãi người có công.
Tuy nhiên, nhiệm vụ này đang đối mặt với nhiều khó khăn, nhiều liệt sĩ vẫn chưa được tìm thấy hoặc chưa xác định được danh tính do địa hình chiến trường thay đổi, nguồn thông tin và nhân chứng ngày càng hạn chế, việc giám định ADN gặp nhiều khó khăn... Thực tiễn đó đòi hỏi phải đổi mới phương thức tổ chức và đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ.
Trong bối cảnh đó, “Chiến dịch 500 ngày đêm” không chỉ nhằm thực hiện hiệu quả Đề án 1237 và Đề án 1515, mà còn thể hiện quyết tâm chính trị của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân; đồng thời, thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng khoa học - công nghệ và mở rộng hợp tác quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Điểm nổi bật của chiến dịch là phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị, kết hợp kinh nghiệm thực tiễn với chuyển đổi số, khoa học - công nghệ và hợp tác quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Bên cạnh mục tiêu tìm kiếm khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ, lấy mẫu các mộ chưa xác định thông tin, giám định khoảng 18.000 mẫu ADN và xây dựng cơ sở dữ liệu gene thân nhân liệt sĩ, chiến dịch còn thúc đẩy số hóa hồ sơ, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, ứng dụng công nghệ ADN, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), hệ thống thông tin địa lý (GIS) và các thành tựu chuyển đổi số, tạo bước chuyển từ phương thức truyền thống sang quản trị hiện đại.
Chiến dịch 500 ngày đêm còn có ý nghĩa đặc biệt trong xây dựng tiềm lực chính trị - tinh thần của nền quốc phòng toàn dân. Việc kiên trì tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ thể hiện trách nhiệm và đạo lý tri ân mà còn góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và quân đội, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và xây dựng vững chắc thế trận lòng dân.
Đồng thời, góp phần nâng cao hiệu quả đối ngoại quốc phòng và đối ngoại nhân dân thông qua phối hợp với nước bạn Lào, Campuchia và các quốc gia liên quan trong tìm kiếm, quy tập và hồi hương hài cốt liệt sĩ; qua đó, củng cố quan hệ hữu nghị và tạo môi trường hòa bình, ổn định cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Có thể khẳng định, Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ hướng tới hoàn thành các mục tiêu tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ mà còn khẳng định trách nhiệm lịch sử, đạo lý của Đảng, Nhà nước và nhân dân với các anh hùng liệt sĩ; góp phần bồi đắp sức mạnh chính trị - tinh thần, củng cố thế trận lòng dân và tạo nền tảng vững chắc cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm
Trong 80 năm qua, thực hiện tư tưởng Hồ Chí Minh và chủ trương nhất quán của Đảng về công tác “Đền ơn đáp nghĩa”, vấn đề tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ luôn được xác định là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng.
Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, tiêu biểu là Đề án 1237, Đề án 1515 và thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia 515, tạo cơ chế chỉ đạo thống nhất, phát huy vai trò nòng cốt của quân đội và sự phối hợp của các ban, bộ, ngành, địa phương.
Nhờ đó, hàng chục nghìn hài cốt liệt sĩ đã được tìm kiếm, quy tập trong nước và tại nước bạn Lào, Campuchia; nhiều liệt sĩ được xác định danh tính, góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh và đáp ứng nguyện vọng của thân nhân.
Tuy nhiên, Chiến dịch đang đối mặt với không ít khó khăn, như: phần lớn hài cốt liệt sĩ nằm ở các địa bàn chiến trường đã thay đổi lớn về địa hình; tọa độ trong hồ sơ không còn phù hợp với thực địa; nguồn thông tin hạn chế do nhân chứng tuổi cao hoặc đã qua đời; hồ sơ lưu trữ chưa đồng bộ, chưa được chuẩn hóa và số hóa đầy đủ;… gây khó khăn cho việc xác minh và tổ chức tìm kiếm.
Công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cũng gặp nhiều trở ngại. Mặc dù công nghệ giám định ADN đã phát triển, nhưng chất lượng mẫu sinh học suy giảm theo thời gian, việc thu thập mẫu ADN của thân nhân khó khăn và cơ sở dữ liệu ADN cần tiếp tục hoàn thiện, liên thông.
Vì vậy, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng khoa học - công nghệ là yêu cầu cấp thiết. Đồng thời, phải phối hợp chặt chẽ giữa các ban, bộ, ngành, địa phương và lực lượng tham gia trong chia sẻ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu và tổ chức thực hiện.
Trong bối cảnh đó, để nâng cao hiệu quả triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, cần thực hiện tốt một số giải pháp sau:
Một là, tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị.
Đây là giải pháp có ý nghĩa quyết định, bởi hiệu quả của Chiến dịch phụ thuộc vào nhận thức chính trị, trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện của cấp ủy, chính quyền, cơ quan, đơn vị.
Thực tiễn cho thấy, ở đâu cấp ủy, người đứng đầu quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, phát huy tốt vai trò của hệ thống chính trị, ở đó công tác tìm kiếm, quy tập đạt kết quả rõ nét và ngược lại.
Vì vậy, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng về công tác “Đền ơn đáp nghĩa” và chính sách đối với người có công; xác định công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị thường xuyên của cả hệ thống chính trị. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết, kịp thời biểu dương, nhân rộng các mô hình, cách làm hiệu quả.
Đối với quân đội, cần phát huy vai trò nòng cốt của các lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ, gắn công tác tìm kiếm, quy tập với công tác dân vận, chính sách và tuyên truyền, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân, tăng cường đoàn kết quân - dân và xây dựng vững chắc thế trận lòng dân.
Hai là, tạo bước đột phá trong chuyển đổi số và ứng dụng khoa học - công nghệ phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Trong điều kiện nguồn thông tin, nhân chứng ngày càng giảm và địa hình có nhiều thay đổi, khoa học - công nghệ trở thành yếu tố quyết định nâng cao hiệu quả của Chiến dịch.
Do đó, cần tiếp tục đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ, mộ liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ theo hướng đồng bộ, thống nhất và liên thông giữa Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Nội vụ, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Ngoại giao cùng các địa phương; chuẩn hóa hồ sơ lưu trữ, bản đồ tác chiến, nhật ký chiến đấu, danh sách quân nhân hy sinh và các nguồn thông tin liên quan.
Mở rộng ứng dụng công nghệ ADN thế hệ mới, AI, Big Data, hệ thống thông tin địa lý, viễn thám, ảnh vệ tinh và các công nghệ phân tích dữ liệu hiện đại nhằm hỗ trợ khoanh vùng, xác minh thông tin, dự báo khu vực có khả năng còn hài cốt liệt sĩ và nâng cao tỷ lệ xác định danh tính.
Đây không chỉ là yêu cầu của chuyển đổi số quốc gia mà còn là giải pháp tạo bước đột phá trong giải quyết các vấn đề lịch sử.
Ba là, phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội và mở rộng hợp tác quốc tế trong tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ mang tính liên ngành, liên vùng và có yếu tố quốc tế, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của các ban, bộ, ngành, địa phương, lực lượng vũ trang và nhân dân.
Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa Ban Chỉ đạo quốc gia 515 với các ban, bộ, ngành, địa phương; nâng cao hiệu quả trao đổi thông tin, chia sẻ dữ liệu và tổ chức thực hiện theo phương châm thống nhất về chỉ đạo, đồng bộ trong hành động.
Đẩy mạnh tuyên truyền, vận động cựu chiến binh, cựu thanh niên xung phong, dân quân du kích, nhân dân và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cung cấp thông tin về nơi chôn cất liệt sĩ; phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan báo chí, truyền thông trong lan tỏa ý nghĩa nhân văn của chiến dịch, khơi dậy trách nhiệm của toàn xã hội đối với công tác “Đền ơn đáp nghĩa”.
Công tác đối ngoại, cần tăng cường phối hợp với Chính phủ và lực lượng chức năng của Lào, Campuchia cùng các đối tác quốc tế trong trao đổi thông tin, khảo sát thực địa, tìm kiếm, quy tập và hồi hương hài cốt liệt sĩ; mở rộng hợp tác về chuyển giao công nghệ giám định ADN, đào tạo nguồn nhân lực và chia sẻ kinh nghiệm.
Bốn là, kết hợp chặt chẽ công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ với xây dựng thế trận lòng dân, giáo dục truyền thống và củng cố sức mạnh chính trị - tinh thần của quân đội và nhân dân.
Điểm đích cuối cùng của Chiến dịch không chỉ là số lượng hài cốt được quy tập hay số danh tính được xác định, mà quan trọng hơn là giá trị chính trị, nhân văn và xã hội mà chiến dịch mang lại.
Vì vậy, quá trình triển khai cần gắn chặt với công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống yêu nước, truyền thống cách mạng và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” cho cán bộ, chiến sĩ, các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ.
Các hoạt động tìm kiếm, cất bốc, truy điệu, an táng, bàn giao hài cốt liệt sĩ cần được tổ chức trang trọng, đúng nghi lễ, bảo đảm tính tôn nghiêm và có sức lan tỏa trong cộng đồng.
Đồng thời, phối kết hợp với hoạt động của các bảo tàng, di tích lịch sử, nghĩa trang liệt sĩ, trường học và các tổ chức đoàn thể nhằm giáo dục truyền thống cách mạng, bồi dưỡng lòng yêu nước, trách nhiệm công dân và ý thức bảo vệ Tổ quốc.
Mỗi hài cốt liệt sĩ trở về với quê hương không chỉ khép lại hành trình tìm kiếm của một gia đình mà còn góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và quân đội; bồi đắp khối đại đoàn kết toàn dân tộc; tăng cường sức mạnh chính trị - tinh thần và xây dựng vững chắc thế trận lòng dân - nền tảng quan trọng của nền quốc phòng toàn dân và sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, nâng cao hiệu quả công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ góp phần thực hiện tốt chính sách đối với người có công, mà còn trực tiếp củng cố thế trận lòng dân, tăng cường sức mạnh chính trị - tinh thần, phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tạo nền tảng vững chắc cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc./.