Hạ tầng liên kết - Động lực thu hút đầu tư, phát triển du lịch miền Trung - Tây Nguyên

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh miền Trung - Tây Nguyên đang đứng trước cơ hội đặc biệt để tái cấu trúc không gian phát triển, khi hệ thống cao tốc, quốc lộ, sân bay, cảng biển và các hành lang kết nối Đông - Tây từng bước được đầu tư, hoàn thiện, đồng thời cũng là thời điểm tỉnh Gia Lai đăng cai “Năm Du lịch quốc gia 2026”.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho biết, thời gian qua, kết cấu hạ tầng giao thông khu vực có những bước phát triển quan trọng, từng bước nâng cao khả năng kết nối giữa các địa phương, các trung tâm kinh tế, đô thị, khu công nghiệp, cảng biển, cảng hàng không, cửa khẩu và các điểm du lịch.

Đặc biệt, mạng lưới đường bộ cao tốc đang được ưu tiên đầu tư, hình thành trục Bắc - Nam và từng bước đầu tư các tuyến kết nối Đông - Tây giữa Tây Nguyên với khu vực duyên hải, góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và tăng cường khả năng tiếp cận các trung tâm kinh tế, dịch vụ và du lịch.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hạ tầng giao thông liên vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên vẫn còn những điểm nghẽn cần được tập trung giải quyết.

Để thực hiện đột phá chiến lược về kết cấu hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng đa phương thức theo định hướng của Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV, với khu vực duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên, cần chuyển mạnh từ tư duy đầu tư từng tuyến, từng địa phương sang tư duy phát triển mạng lưới - hình thành hành lang - kết nối đa phương thức - khai thác không gian phát triển, lấy các hành lang Bắc - Nam, Đông - Tây kết nối Tây Nguyên với biển, các cảng biển, cảng hàng không, cửa khẩu quốc tế và trung tâm logistics làm những cấu phần ưu tiên.

Ông Phạm Anh Tuấn - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai - cho rằng, cần phải thẳng thắn nhìn nhận hạ tầng giao thông mới chỉ là điều kiện cần. Muốn hạ tầng thực sự trở thành động lực phát triển du lịch, chúng ta phải giải quyết bài toán “logistics du lịch”. Đưa khách đến nhanh hơn là chưa đủ. Phải làm sao để khách đi thuận tiện hơn, trải nghiệm nhiều hơn, ở lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn.

Vì vậy, liên kết hạ tầng phải đi cùng liên kết sản phẩm, liên kết thị trường và liên kết chính sách. Chúng ta không thể tiếp tục tư duy mỗi địa phương xây dựng một sản phẩm, thu hút một nhóm khách và cạnh tranh với nhau. Cần chuyển sang tư duy “mỗi địa phương một lợi thế, cả vùng một sản phẩm, cùng nhau một thị trường”.

Gia Lai hiện thu hút trên 200 dự án với mức đầu tư hơn 200 nghìn tỷ đồng, tuy nhiên nhiều nhà đầu tư vẫn còn lưỡng lự với hạ tầng kết nối. Chuỗi sản phẩm liên kết không chỉ đơn thuần là một địa phương, mỗi địa phương đã có một thế mạnh, nếu kết hợp lại thì sẽ tạo ra chuỗi sản phẩm mạnh hơn. Vì thế, mong Bộ Xây dựng, các bộ ngành có cái nhìn để phân bổ “vốn mồi”, qua đó tạo động lực cho nhà đầu tư sẵn sàng đầu tư mạnh hơn.

Việc đầu tư hạ tầng phải tinh gọn về thủ tục, nhanh chóng trên thực địa. Từ đó mới khai thác hiệu quả hạ tầng mồi được đầu tư từ vốn ngân sách trên tinh thần “lấy ngắn nuôi dài”. Từ đó, hình thành những hành lang du lịch thực chất, trong đó nổi bật là hành lang du lịch biển - cao nguyên, có khả năng cạnh tranh ở quy mô quốc gia và quốc tế. Để biến tầm nhìn thành hiện thực, vai trò của doanh nghiệp và nhà đầu tư là đặc biệt quan trọng.

Ông Phạm Anh Tuấn cũng nêu rõ quan điểm của tỉnh Gia Lai: quy hoạch phải rõ; hạ tầng phải đi trước; thể chế phải thông thoáng; thủ tục phải thuận lợi và chính quyền phải thực sự đồng hành cùng doanh nghiệp. Nhưng trên hết, tinh thần chung vẫn là Nhà nước đầu tư, doanh nghiệp đồng hành.

Theo đại diện Vụ Kế hoạch Tài chính (Bộ Xây dựng), vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên hội tụ nhiều điều kiện để trở thành một cực tăng trưởng mới của quốc gia. Đến nay đã đưa vào khai thác khoảng 957km đường cao tốc Bắc - Nam phía Đông (cả nước đã đưa vào khai thác 3.345km), chuẩn bị đưa vào khai thác sử dụng 68km/118km tuyến cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột.

Nhiều tuyến đường bộ cao tốc đang được đang triển khai đầu tư (Quy Nhơn - Pleiku, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Tân Phú - Bảo Lộc - Liên Khương, Gia Nghĩa - Chơn Thành) sẽ tạo điều kiện thuận lợi kết nối khu vực biển với vùng miền núi.

Một số đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Tây (Pleiku - Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa), trục ngang theo hướng Đông - Tây cũng đang được nghiên cứu đầu tư (Quảng Ngãi - Kon Tum, Phú Yên - Đắk Lắk và Nha Trang - Đà Lạt, Gia Nghĩa - Bảo Lộc - Phan Thiết).

Hệ thống đường bộ được quy hoạch và từng bước được hoàn thiện, hình thành các trục dọc (2 tuyến cao tốc, 3 tuyến quốc lộ), các trục ngang, tạo nên mạng lưới giao thông đường bộ với tổng chiều dài 9.047km (3.041km đường cao tốc, 5.015km quốc lộ, 991km đường ven biển...) để kết nối thuận lợi hệ thống cao tốc và các tuyến đường địa phương, kết nối các cảng biển, cửa khẩu quốc tế với Lào và Campuchia (Bờ Y, Lệ Thanh) tạo điều kiện thuận tiện cho giao lưu và đối ngoại của vùng.

Tham luận tại hội thảo, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Thanh Lịch cho biết, địa phương đang định hướng chuyển từ phát triển du lịch theo địa giới hành chính sang phát triển theo không gian và hệ sinh thái, kết nối các sản phẩm theo trục “biển - đồng bằng - cao nguyên - đại ngàn”.

Khi hạ tầng giao thông được đầu tư kết nối đồng bộ sẽ giúp rút ngắn thời gian di chuyển, mở rộng khả năng tiếp cận điểm đến và qua đó mở rộng không gian du lịch. Đây cũng là bài toán chung của toàn vùng: không chỉ nối những con đường, mà phải nối những không gian du lịch; không chỉ đưa khách đến điểm đến, mà phải tạo điều kiện để khách ở lại lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn.

Theo ông Nguyễn Trùng Khánh - Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam - năm 2025, Việt Nam đón hơn 21 triệu lượt khách quốc tế, tăng trên 20% so với năm 2024 và vượt xa con số 18 triệu lượt của năm 2019. Khách nội địa đạt hơn 135 triệu lượt, tổng thu du lịch lần đầu vượt mốc 1 triệu tỷ đồng.

Sáu tháng đầu năm 2026, khách quốc tế đạt 12,3 triệu lượt, tăng 14,9% so với cùng kỳ năm trước, đưa ngành du lịch tiến gần mục tiêu đón 25 triệu lượt khách quốc tế trong năm 2026.

Khu vực miền Trung - Tây Nguyên đang nổi lên như một không gian du lịch có quy mô lớn, tốc độ tăng trưởng cao và lợi thế tài nguyên đặc biệt, từ biển, đảo, đầm phá, đô thị ven biển đến cao nguyên, đại ngàn, hồ, thác và các giá trị văn hóa bản địa.

Một trong những lợi thế nổi bật của miền Trung - Tây Nguyên là khả năng hình thành các hành trình du lịch đa dạng, kết nối biển với đồng bằng, cao nguyên và đại ngàn. Đặc biệt, sau khi Gia Lai và Bình Định sáp nhập, không gian phát triển của tỉnh được mở rộng từ biển đến cao nguyên, tạo điều kiện hình thành những sản phẩm và hành trình liên kết mới.

Chuyên gia kinh tế, TS Trần Du Lịch lại cho rằng, cần xây dựng hạ tầng du lịch chiến lược với 3 tầng: tầng 1 là hạ tầng kết nối sân bay - cao tốc - quốc lộ - đường du lịch - cảng - bến tàu; tầng 2 là hạ tầng điểm đến, gồm khu du lịch - resort - khách sạn - du lịch hội thảo (MICE) - vui chơi - văn hóa - thể thao và tầng thứ 3 là hạ tầng thông minh và xanh, gồm du lịch số - năng lượng sạch - xử lý nước thải - rác thải - giao thông xanh - bảo tồn sinh thái.

TS Trần Du Lịch nhấn mạnh “không nên đặt vấn đề - làm sao để kêu gọi doanh nghiệp đầu tư khách sạn, resort, mà phải đặt câu hỏi - Nhà nước cần làm gì để biến một khu vực có tài nguyên nhưng chưa có hạ tầng thành địa điểm mà doanh nghiệp nhìn thấy khả năng sinh lời?

Ông Nguyễn Đức Binh - đại diện tập đoàn Đức Long Gia Lai - cho rằng, để đầu tư sâu vào logistics du lịch, doanh nghiệp không chỉ cần chính sách ưu đãi, mà cần một sự đầu tư rõ ràng về quy hoạch, quỹ đất, cơ chế khai thác, thủ tục và sự phối hợp liên vùng. cần cơ chế phối hợp liên vùng và dữ liệu dùng chung.

Nếu mỗi địa phương làm riêng lẻ, hành trình “biển - cao nguyên - biên giới” sẽ không thể trở thành một sản phẩm thống nhất. Cần cơ chế hợp tác công - tư (PPP) linh hoạt. Nhà nước lo quy hoạch, mặt bằng và hạ tầng khung; doanh nghiệp sẽ đầu tư vào trạm dừng nghỉ, trung tâm logistics, khu dịch vụ và nền tảng số.

Ông Trần Sơn Tùng - Giám đốc Công ty TNHH Kinh doanh vận tải Sơn Tùng - kiến nghị cần có giải pháp đồng bộ cả về hạ tầng, phương tiện và chất lượng dịch vụ để khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch, nhất là du lịch biển.

Có những doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư tàu thuyền, cano hiện đại giá trị hàng chục tỷ đồng, nhưng khi đưa khách lên đảo, phương tiện trung chuyển lại là những chiếc xe đã hết niên hạn sử dụng. Điều này khiến chuỗi dịch vụ bị đứt đoạn và hoạt động du lịch vẫn mang tính manh mún, chưa tương xứng với tiềm năng cũng như nguồn lực đầu tư.

Vướng mắc lớn nhất hiện nay không hẳn nằm ở cơ chế, chính sách hay hành lang pháp lý. Điều quan trọng hơn là khâu tổ chức thực hiện và vận hành, bảo đảm các quy định được áp dụng đồng bộ, nghiêm túc và bình đẳng đối với tất cả các doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, cần tăng cường cơ chế thực thi để tháo gỡ tình trạng thiếu đồng bộ về hạ tầng, cần từng bước chuẩn hóa hoạt động kinh doanh du lịch biển.

Theo ông Tùng, các đơn vị kinh doanh cano cần đầu tư phương tiện mới, bảo đảm các tiêu chuẩn về kỹ thuật và an toàn. Nhân sự phục vụ du lịch cũng phải được chuẩn hóa, hướng dẫn viên cần có đầy đủ chứng chỉ chuyên môn, ngoại ngữ. Các thành viên làm việc trên tàu phải được trang bị kiến thức và chứng chỉ về phòng cháy, chữa cháy, bơi lội và các kỹ năng bảo đảm an toàn./.

Nguyễn Thành Nam