Khi những "điểm nghẽn" mới xuất hiện

Eo biển Hormuz trở thành tâm điểm của nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng Trung Đông

Eo biển Hormuz tiếp tục nằm ở trung tâm của những diễn biến địa - chính trị và năng lượng trong tuần qua, khi các cuộc trao đổi giữa Iran và Oman được theo dõi sát trong bối cảnh hoạt động vận tải qua tuyến hàng hải chiến lược này tiếp tục ở mức rất thấp.

Số liệu thống kê ngày 7-8 cho thấy, chỉ có 33 tàu đi qua eo biển Hormuz từ thứ hai đến thứ năm, giảm đáng kể so với 50 tàu trong cùng kỳ tuần trước.

Riêng ngày thứ năm chỉ ghi nhận 4 tàu đi qua, trong đó có 1 tàu chở khoảng 2 triệu thùng dầu thô Basrah của Iraq. Trong điều kiện bình thường trước khi tuyến đường bị đóng cửa, khoảng 130 - 140 tàu thường đi qua Hormuz mỗi tuần.

Sự sụt giảm này cho thấy, dù các nỗ lực ngoại giao đang được thúc đẩy, thị trường vận tải quốc tế vẫn chưa coi Hormuz là một tuyến đường an toàn để hoạt động trở lại bình thường.

Một số nhà máy lọc dầu tại Trung Quốc và Ấn Độ đã quan tâm tới việc mua dầu Basrah với mức giá chiết khấu đáng kể, nhưng các chủ tàu vẫn thận trọng và chưa sẵn sàng đưa tàu đi qua khu vực có rủi ro cao.

Đáng chú ý, Iraq đã phải đưa ra mức giảm giá gần 30 USD/thùng đối với một số loại dầu Basrah cho các lô hàng tháng 8 nhằm thu hút người mua.

Diễn biến này cho thấy những tác động của bất ổn tại Hormuz không chỉ nằm ở vấn đề an ninh hàng hải mà đã bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp tới cách các nhà xuất khẩu và người mua điều chỉnh chiến lược thương mại.

Các cuộc thảo luận giữa Iran và Oman đang hướng tới việc tìm kiếm một cơ chế quản lý hoạt động hàng hải tại Hormuz. Tuy nhiên, khả năng đưa ra một thỏa thuận có thể vận hành trên thực tế vẫn gặp nhiều trở ngại, trong đó có các vấn đề liên quan đến lệnh trừng phạt của Mỹ, bảo hiểm hàng hải và cách thức kiểm soát tàu thuyền.

Đây là điểm khiến Hormuz trở thành một bài toán không đơn thuần về ngoại giao. Một thỏa thuận chính trị nếu không đi kèm với cơ chế bảo đảm an toàn, bảo hiểm và thanh toán phù hợp sẽ khó có thể nhanh chóng khôi phục hoạt động vận tải.

Ngược lại, nếu dòng chảy hàng hóa tiếp tục bị hạn chế, các doanh nghiệp năng lượng và vận tải sẽ phải tính đến những tuyến đường thay thế, chấp nhận chi phí cao hơn và thời gian vận chuyển dài hơn.

Sự dịch chuyển này cũng cho thấy vai trò đặc biệt của các “điểm nghẽn” hàng hải đối với kinh tế toàn cầu. Hormuz không chỉ là một địa danh trên bản đồ Trung Đông; đây là một mắt xích quan trọng trong dòng chảy năng lượng quốc tế. Bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có khả năng tác động tới giá dầu, chi phí vận tải, lạm phát và triển vọng tăng trưởng của nhiều nền kinh tế.

Ở một diễn biến đáng chú ý khác trong tuần, lưu lượng tàu qua Bab el-Mandeb - tuyến hàng hải nối Biển Đỏ với Vịnh Aden - có dấu hiệu tăng lên, với 26 tàu đi qua trong ngày thứ năm theo dữ liệu Kpler. Điều này cho thấy các doanh nghiệp vận tải đang liên tục điều chỉnh hành trình để thích ứng với rủi ro tại từng khu vực.

Đồng yên và phép thử mới đối với chính sách tiền tệ của Nhật Bản

Trong khi Trung Đông gây sức ép lên thị trường năng lượng, một câu chuyện khác cũng thu hút sự quan tâm của giới tài chính quốc tế trong tuần qua: khả năng Nhật Bản tiếp tục phải can thiệp để bảo vệ đồng yên.

Reuters ngày 7-8 cho biết, Nhật Bản đã chi một khoản tiền kỷ lục trong một ngày để mua yên hồi tháng 4, lên tới khoảng 40 tỷ USD, trong bối cảnh đồng tiền này chịu sức ép giảm giá mạnh. Động thái này cho thấy quy mô đáng kể mà Tokyo sẵn sàng sử dụng để ổn định thị trường ngoại hối khi biến động tiền tệ trở nên quá lớn.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô của khoản can thiệp mà còn ở câu hỏi lớn hơn: can thiệp thị trường có thể giải quyết được vấn đề tỷ giá đến đâu nếu những nguyên nhân cơ bản gây sức ép lên đồng tiền vẫn còn tồn tại?

Đồng yên suy yếu trong thời gian dài có thể tạo ra những tác động trái chiều đối với nền kinh tế Nhật Bản. Một mặt, đồng tiền yếu giúp hàng hóa Nhật Bản có lợi thế hơn trên thị trường quốc tế và hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu.

Mặt khác, Nhật Bản là nền kinh tế phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu năng lượng và nguyên liệu, do đó đồng yên mất giá có thể khiến chi phí nhập khẩu tăng lên, tạo thêm áp lực đối với giá cả trong nước.

Đây chính là bài toán mà các nhà hoạch định chính sách Nhật Bản phải cân nhắc. Nếu tỷ giá biến động quá mạnh, chi phí sinh hoạt có thể tăng và ảnh hưởng đến sức mua của người dân. Nhưng nếu can thiệp quá thường xuyên, thị trường có thể đặt câu hỏi về tính bền vững của chính sách và khả năng Tokyo duy trì nguồn lực để chống lại những biến động lớn.

Câu chuyện đồng yên cũng không còn là vấn đề riêng của Nhật Bản. Nhật Bản là một trong những nền kinh tế lớn nhất thế giới, đồng yên là một đồng tiền quan trọng trong hệ thống tài chính quốc tế và chính sách tiền tệ của Tokyo có thể ảnh hưởng tới dòng vốn tại châu Á.

Đặc biệt, khi các nền kinh tế trong khu vực cùng phải đối mặt với những biến động về lãi suất, thương mại và giá năng lượng, sự thay đổi mạnh của một đồng tiền lớn có thể tạo ra hiệu ứng lan truyền. Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, nhà đầu tư và ngân hàng trung ương đều phải tính toán lại chiến lược trước những thay đổi của tỷ giá.

Điều này cho thấy, chính sách tiền tệ trong giai đoạn hiện nay ngày càng khó tách rời khỏi những biến động bên ngoài. Giá năng lượng, chính sách thương mại, dòng vốn quốc tế và địa - chính trị đều có thể tác động tới tỷ giá, buộc các ngân hàng trung ương phải quan sát một bức tranh rộng hơn thay vì chỉ tập trung vào các chỉ số kinh tế trong nước.

Thái Bình Dương trước những khác biệt trong cách tiếp cận Trung Quốc

Không gian Thái Bình Dương đang ngày càng trở thành một điểm giao thoa giữa lợi ích an ninh, kinh tế và ngoại giao của nhiều cường quốc.

Những khác biệt giữa các quốc đảo trong khu vực về cách phản ứng trước hoạt động quân sự của Trung Quốc đã cho thấy bức tranh chính trị tại Thái Bình Dương không hoàn toàn đồng nhất, dù các nước cùng đứng trước những thay đổi nhanh chóng của môi trường chiến lược.

Ngày 6-8, các ngoại trưởng của 18 quốc gia tham dự cuộc họp của Diễn đàn các đảo quốc Thái Bình Dương (PIF) đã không đạt được đồng thuận về một tuyên bố chung liên quan tới vụ phóng tên lửa của Trung Quốc vào khu vực Thái Bình Dương hồi tháng 7.

Hai quốc gia Kiribati và Nauru không ủng hộ việc đưa nội dung chỉ trích cụ thể Bắc Kinh vào văn bản chung. Sự khác biệt này phản ánh những tính toán riêng của các quốc đảo trước môi trường chiến lược đang thay đổi nhanh chóng.

Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước lớn gia tăng, các quốc đảo không chỉ phải xử lý những vấn đề về an ninh và chủ quyền, mà còn đứng trước yêu cầu duy trì một chính sách đối ngoại linh hoạt nhằm bảo đảm lợi ích phát triển và không gian tự chủ của mình.

Với nhiều quốc đảo nhỏ, vấn đề cấp thiết hơn là duy trì không gian tự chủ trong chính sách đối ngoại, đồng thời tận dụng được các nguồn lực phục vụ phát triển mà không để mình bị cuốn vào cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.

Trong những năm gần đây, Mỹ, Australia, New Zealand, Trung Quốc, Nhật Bản và nhiều đối tác khác đều gia tăng sự hiện diện tại Thái Bình Dương. Các lĩnh vực hợp tác ngày càng mở rộng từ an ninh hàng hải, biến đổi khí hậu, đánh bắt thủy sản tới hạ tầng, viễn thông và hỗ trợ phát triển.

Cùng với đó, các hoạt động quân sự và cạnh tranh ảnh hưởng cũng khiến khu vực trở thành một trong những không gian địa - chính trị được quan tâm ngày càng nhiều.

Việc các nước PIF không đạt được đồng thuận về một tuyên bố liên quan tới Trung Quốc, vì thế, có ý nghĩa vượt ra ngoài một cuộc họp ngoại giao. Nó cho thấy các quốc đảo Thái Bình Dương đang có những tính toán riêng, dựa trên điều kiện kinh tế, nhu cầu phát triển và quan hệ đối ngoại của từng nước.

Đây cũng là một lời nhắc rằng cấu trúc an ninh tại Thái Bình Dương không thể chỉ được nhìn từ góc độ cạnh tranh giữa các cường quốc. Tiếng nói và lợi ích của chính các quốc đảo trong khu vực ngày càng cần được coi là một thành tố quan trọng của mọi sáng kiến hợp tác.

Nếu các nước lớn muốn xây dựng ảnh hưởng lâu dài tại đây, khả năng lắng nghe nhu cầu phát triển của các quốc đảo sẽ có ý nghĩa không kém việc mở rộng năng lực an ninh.

Trung Quốc điều chỉnh xuất khẩu nhiên liệu khi thị trường năng lượng thay đổi

Nếu câu chuyện tại Thái Bình Dương cho thấy sự thay đổi trong cấu trúc địa - chính trị, thì diễn biến trên thị trường nhiên liệu lại phản ánh một xu hướng khác: các dòng chảy năng lượng toàn cầu đang liên tục được điều chỉnh trước những biến động địa - chính trị.

Ngày 5-8, Trung Quốc tiếp tục nới lỏng kiểm soát xuất khẩu nhiên liệu trong tháng thứ hai liên tiếp. Động thái diễn ra trong bối cảnh những căng thẳng liên quan tới Iran và nguồn cung năng lượng quốc tế có những thay đổi mới.

Việc Trung Quốc điều chỉnh hạn ngạch xuất khẩu có ý nghĩa đáng chú ý đối với thị trường năng lượng châu Á. Trung Quốc sở hữu một trong những hệ thống lọc dầu lớn nhất thế giới, do đó những thay đổi trong chính sách xuất khẩu của nước này có thể tác động tới nguồn cung các sản phẩm như diesel, nhiên liệu máy bay và xăng tại nhiều thị trường trong khu vực.

Trong những năm qua, Bắc Kinh đã nhiều lần điều chỉnh chính sách xuất khẩu nhiên liệu nhằm cân bằng giữa nhu cầu trong nước, hoạt động của các nhà máy lọc dầu và mục tiêu quản lý thị trường năng lượng.

Việc nới lỏng xuất khẩu trong tháng thứ hai liên tiếp cho thấy, các doanh nghiệp Trung Quốc đang có thêm dư địa để đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế trong bối cảnh nhu cầu và nguồn cung khu vực thay đổi.

Đáng chú ý, diễn biến này diễn ra trong lúc thị trường năng lượng vẫn chịu ảnh hưởng bởi những bất ổn tại Trung Đông. Mỗi biến động liên quan tới nguồn cung dầu, các tuyến vận tải hay hoạt động khai thác và lọc dầu đều có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền đối với giá năng lượng và chi phí vận tải.

Từ góc nhìn thương mại, sự thay đổi trong chính sách xuất khẩu nhiên liệu của Trung Quốc cũng cho thấy vai trò ngày càng lớn của các nhà máy lọc dầu châu Á trong việc điều tiết thị trường khu vực. Khi một nguồn cung lớn thay đổi chính sách, các nhà nhập khẩu có thể phải điều chỉnh hợp đồng, tồn kho và chiến lược mua hàng để thích ứng.

Điều đáng chú ý hơn là câu chuyện này diễn ra trong một thị trường năng lượng ngày càng phân mảnh. Các doanh nghiệp không chỉ quan tâm tới giá dầu mà còn phải tính đến rủi ro vận chuyển, bảo hiểm, lệnh trừng phạt và khả năng tiếp cận từng tuyến hàng hải.

Nói cách khác, giá năng lượng ngày nay ngày càng được hình thành bởi cả yếu tố thị trường lẫn yếu tố địa - chính trị. Với các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng, khả năng đa dạng hóa nguồn cung và duy trì mức dự trữ phù hợp vì thế trở thành một phần quan trọng của chiến lược bảo đảm an ninh kinh tế.

Đồng thời, việc phát triển các nguồn năng lượng thay thế cũng ngày càng mang ý nghĩa vượt ra ngoài mục tiêu giảm phát thải, khi nó góp phần giảm mức độ phụ thuộc vào những khu vực có rủi ro địa - chính trị cao.

Kết luận

Tuần từ 3 - 9-8-2026 cho thấy những thay đổi của thế giới không nhất thiết xuất hiện dưới dạng một cuộc khủng hoảng lớn. Đôi khi, chúng bắt đầu từ những chuyển động nhỏ hơn: một tuyến hàng hải có ít tàu qua lại, một đồng tiền lớn phải được can thiệp, một tuyên bố ngoại giao không đạt được đồng thuận hay một cán cân thương mại thay đổi theo hướng khác trước.

Từ Hormuz đến Thái Bình Dương, các diễn biến trong tuần qua cùng phản ánh một xu hướng chung: sự phụ thuộc lẫn nhau của thế giới đang ngày càng sâu sắc, nhưng đồng thời các quốc gia cũng đang tìm cách giảm những điểm phụ thuộc có thể trở thành rủi ro chiến lược.

Trong một môi trường như vậy, năng lực thích ứng, khả năng đa dạng hóa và duy trì các kênh đối thoại sẽ ngày càng quan trọng. Những “điểm nghẽn” mới của thế giới vì thế không chỉ nằm trên bản đồ địa lý, mà còn xuất hiện trong dòng chảy năng lượng, tiền tệ, thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu./.

Nguyễn Trí Dũng