Quan hệ Việt Nam - Australia: Củng cố tin cậy, nâng tầm hợp tác

Từ tin cậy chính trị đến hợp tác thực chất

Việt Nam và Australia tích cực triển khai các định hướng lớn trong Tuyên bố chung về nâng cấp quan hệ, đồng thời triển khai đúng tiến độ, đến nay đã hoàn thành 96% các hạng mục của Chương trình hành động triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện giai đoạn 2024 - 2027.

Con số phản ánh tiến độ thực hiện các cam kết, đồng thời cho thấy mức độ phối hợp và quyết tâm chính trị của 2 nước trong việc biến khuôn khổ quan hệ mới thành những kết quả cụ thể.

Từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973, Việt Nam và Australia đã từng bước xây dựng lòng tin và mở rộng hợp tác qua nhiều giai đoạn. Quan hệ Đối tác toàn diện được xác lập năm 2009, nâng lên Đối tác toàn diện tăng cường năm 2015, Đối tác chiến lược năm 2018 và Đối tác Chiến lược toàn diện năm 2024. Quá trình nâng cấp liên tục này phản ánh sự gia tăng về mức độ tin cậy chính trị, phạm vi lợi ích chung và nhu cầu phối hợp giữa 2 nước.

“

Hơn 2 năm Đối tác Chiến lược toàn diện: 96% hạng mục của Chương trình hành động triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện giai đoạn 2024 - 2027 đã được thực hiện đúng tiến độ. Hơn 14 tỷ USD kim ngạch thương mại hai chiều, hướng tới mục tiêu 20 tỷ USD. Hai nước đặt mục tiêu tăng gấp đôi đầu tư hai chiều, đồng thời mở rộng hợp tác trong quốc phòng - an ninh, giáo dục, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Phát biểu trước chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Australia, Thủ tướng Australia Anthony Albanese nhấn mạnh quan hệ 2 nước được xây dựng trên nền tảng “niềm tin chiến lược sâu sắc, lợi ích chung và khát vọng chung cho tương lai của khu vực”.

Cách đánh giá này đáng chú ý bởi nó cho thấy quan hệ Việt Nam - Australia hiện không chỉ được nhìn nhận từ góc độ thương mại hay lợi ích kinh tế, mà đã có thêm một tầng hợp tác chiến lược dựa trên sự tin cậy và những lợi ích tương đồng.

Trong hơn 2 năm kể từ khi nâng cấp quan hệ, tiếp xúc và trao đổi cấp cao giữa 2 nước tiếp tục được duy trì, trong khi các cơ chế đối thoại và hợp tác song phương được củng cố.

Việt Nam và Australia cũng phối hợp tại các diễn đàn đa phương như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) và Liên hợp quốc, qua đó mở rộng phạm vi của quan hệ song phương sang những vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm.

Theo cựu Đại sứ Australia tại Việt Nam Andrew Goledzinowski, chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra trong thời điểm quan hệ song phương đang đứng trước cơ hội chuyển các định hướng chiến lược thành những chương trình hợp tác cụ thể hơn.

Giáo sư Carl Thayer - chuyên gia nghiên cứu Việt Nam và Đông Nam Á tại Đại học New South Wales - cũng cho rằng, chuyến thăm diễn ra đúng vào giai đoạn 2 nước đang triển khai mạnh mẽ khuôn khổ Đối tác Chiến lược toàn diện và hiện thực hóa cam kết duy trì tiếp xúc thường niên giữa lãnh đạo cấp cao.

Những nhận định này cho thấy một đặc điểm nổi bật của quan hệ Việt Nam - Australia hiện nay, đó là nền tảng chính trị đã tương đối vững chắc, tạo điều kiện để hợp tác chuyển sâu hơn vào các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ, tri thức và giá trị gia tăng cao.

Những kết quả cụ thể tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới

Trong quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam - Australia, kinh tế, thương mại và đầu tư tiếp tục là một trong những trụ cột quan trọng. Kim ngạch thương mại hai chiều hiện đạt hơn 14 tỷ USD, tạo nền tảng để 2 nước hướng tới mục tiêu nâng kim ngạch lên 20 tỷ USD.

Việt Nam và Australia cùng tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và Hiệp định thành lập Khu vực thương mại tự do ASEAN - Australia - New Zealand (AANZFTA), tạo ra mạng lưới liên kết thương mại rộng, đồng thời mở thêm cơ hội để doanh nghiệp 2 nước tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng khu vực.

Cấu trúc kinh tế có tính bổ trợ giữa 2 nước là một lợi thế đáng kể. Australia có thế mạnh về tài nguyên, năng lượng, nông nghiệp, giáo dục, khoa học và nghiên cứu; trong khi Việt Nam có nền sản xuất đa dạng, thị trường đang mở rộng và ngày càng tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị khu vực. Vì vậy, dư địa hợp tác giữa 2 nước còn nằm ở việc kết nối sản xuất, đầu tư, công nghệ và chuỗi cung ứng.

Hai bên cũng đặt mục tiêu tăng gấp đôi đầu tư hai chiều. Đây là mục tiêu có ý nghĩa trong bối cảnh quan hệ kinh tế đang được mở rộng từ thương mại hàng hóa sang những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn.

Việc tăng đầu tư hai chiều sẽ giúp quan hệ kinh tế trở nên cân bằng và bền vững hơn, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp 2 nước trực tiếp tham gia vào các hệ sinh thái sản xuất và đổi mới sáng tạo của nhau.

“

Quan hệ Việt Nam - Australia đang hình thành cấu trúc hợp tác ngày càng toàn diện, trong đó tin cậy chính trị tiếp tục là nền tảng; thương mại, đầu tư là động lực kinh tế; quốc phòng - an ninh góp phần củng cố lòng tin; còn khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục - đào tạo đang mở ra những động lực tăng trưởng mới.

Cùng với trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, chuyển đổi số và năng lượng sạch, hợp tác phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được kỳ vọng trở thành cầu nối quan trọng, giúp 2 nước chuyển từ mở rộng hợp tác sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị của quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện.

Hợp tác quốc phòng - an ninh cũng tiếp tục phát triển tích cực. Hai bên duy trì các cơ chế đối thoại, trao đổi đoàn, đào tạo, gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc và hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranh.

Việc Australia hỗ trợ Việt Nam trong đào tạo tiếng Anh, quân y và vận chuyển bệnh viện dã chiến phục vụ hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc là những ví dụ cho thấy hợp tác quốc phòng giữa 2 nước được triển khai theo hướng thiết thực, phù hợp với nhu cầu và khả năng của mỗi bên.

Đáng chú ý, hợp tác quốc phòng - an ninh giữa Việt Nam và Australia được xây dựng trên nền tảng đối thoại, tôn trọng lẫn nhau và hướng tới đóng góp cho hòa bình, ổn định khu vực.

Hai nước có lợi ích chung trong việc thúc đẩy môi trường hòa bình, an ninh và hợp tác tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đồng thời coi trọng vai trò trung tâm của ASEAN và việc giải quyết các vấn đề khu vực trên cơ sở luật pháp quốc tế.

Nếu kinh tế, thương mại và quốc phòng - an ninh là những lĩnh vực hợp tác đã có nền tảng tương đối lâu dài, thì khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang trở thành một động lực mới của quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện.

Chương trình Aus4Innovation và Trung tâm Công nghệ Chiến lược Việt Nam - Australia mở ra những hướng hợp tác mới trong AI, công nghệ số, bán dẫn, dữ liệu và các công nghệ mới nổi.

Việc 2 nước tăng cường kết nối giữa Chính phủ, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu cũng cho thấy phương thức hợp tác đang thay đổi, từ chuyển giao hoặc hỗ trợ đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Đây là hướng đi phù hợp với những ưu tiên phát triển mới của Việt Nam. Trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng có vai trò quan trọng đối với năng suất và sức cạnh tranh.

Australia có năng lực nghiên cứu, giáo dục đại học và kinh nghiệm xây dựng chính sách công nghệ; Việt Nam có nhu cầu lớn về công nghệ, thị trường và năng lực triển khai.

Sự bổ trợ này tạo ra cơ sở để hợp tác khoa học - công nghệ trở thành một trong những lĩnh vực có khả năng phát triển nhanh trong những năm tới.

Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực tiếp tục là một điểm kết nối quan trọng. Hơn 35.000 sinh viên Việt Nam đang học tập tại Australia, trong khi Australia có nhiều cơ sở giáo dục và nghiên cứu đã xây dựng quan hệ hợp tác lâu dài với Việt Nam. Những mạng lưới giáo dục, học thuật và cộng đồng người Việt tại Australia tạo ra một nền tảng xã hội có giá trị đối với quan hệ 2 nước.

Cựu Đại sứ Andrew Goledzinowski cho rằng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ là một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong dài hạn.

Theo ông, cơ sở hạ tầng hay một dự án đầu tư có thể được xây dựng trong thời gian tương đối ngắn, nhưng việc đào tạo kỹ sư, chuyên gia và lao động kỹ thuật chất lượng cao cần nhiều năm. Vì vậy, giáo dục, đào tạo nghề và liên kết giữa các trường đại học của 2 nước sẽ tiếp tục là những lĩnh vực hợp tác có ý nghĩa lâu dài.

Từ những kết quả trên có thể thấy, quan hệ Việt Nam - Australia đang hình thành một cấu trúc hợp tác tương đối toàn diện: chính trị tạo nền tảng tin cậy; thương mại và đầu tư tạo động lực kinh tế; quốc phòng - an ninh góp phần củng cố lòng tin; còn khoa học - công nghệ, giáo dục và đổi mới sáng tạo mở ra những động lực tăng trưởng mới.

Điều quan trọng trong giai đoạn tiếp theo là làm thế nào để các lĩnh vực này liên kết với nhau thành những chuỗi hợp tác có giá trị cao hơn. Chẳng hạn, hợp tác giáo dục cần gắn nhiều hơn với nhu cầu nhân lực cho AI, bán dẫn và công nghệ số; hợp tác khoa học - công nghệ cần kết nối với doanh nghiệp và sản xuất; thương mại cần gắn với đầu tư và chuỗi cung ứng; còn hợp tác năng lượng cần đi cùng công nghệ và tài chính xanh.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường, trọng tâm chuyến thăm Australia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là chuyển những tiềm năng đã được xác lập thành các chương trình hợp tác cụ thể, nhất là trong công nghệ, chuyển đổi năng lượng và đào tạo nhân lực trình độ cao.

Như vậy, sau hơn 2 năm nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện, quan hệ Việt Nam - Australia đang có những yếu tố quan trọng để phát triển theo chiều sâu: nền tảng tin cậy chính trị được củng cố, cơ chế hợp tác được triển khai tương đối hiệu quả, lợi ích kinh tế ngày càng đan xen và những lĩnh vực hợp tác mới đang hình thành.

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra vào thời điểm có ý nghĩa đối với quan hệ 2 nước. Đây không chỉ là dịp củng cố quan hệ chính trị ở cấp cao nhất, mà còn là cơ hội để hai bên định hình những ưu tiên hợp tác cho giai đoạn tiếp theo.

Từ kết quả triển khai 96% Chương trình hành động đến mục tiêu thương mại 20 tỷ USD, tăng gấp đôi đầu tư hai chiều, mở rộng hợp tác quốc phòng - an ninh và đưa khoa học - công nghệ trở thành động lực mới, quan hệ Việt Nam - Australia đang cho thấy xu hướng chuyển từ mở rộng quan hệ sang nâng cao chất lượng quan hệ.

Đây cũng có thể là thước đo quan trọng của khuôn khổ Đối tác Chiến lược toàn diện trong những năm tới: không chỉ có thêm nhiều lĩnh vực hợp tác, mà mỗi lĩnh vực phải tạo ra kết quả cụ thể hơn, liên kết chặt chẽ hơn và mang lại lợi ích thiết thực hơn cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế 2 nước./.

Hà Anh