Các ngành công nghiệp văn hóa - từ nguồn lực đến động lực vì mục tiêu tăng trưởng 2 con số
Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế 2 con số, yêu cầu đặt ra là phải khai thác hiệu quả các động lực tăng trưởng mới bên cạnh những ngành kinh tế truyền thống. Trong đó, công nghiệp văn hóa đang nổi lên như một lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao thông qua việc chuyển hóa các nguồn lực văn hóa thành các sản phẩm và dịch vụ có giá trị kinh tế, góp phần thúc đẩy tăng trưởng của địa phương và nền kinh tế quốc gia.
Nghệ thuật biểu diễn: Cơ hội lớn hình thành chuỗi giá trị
Sự phát triển mạnh mẽ của thị trường biểu diễn trong những năm gần đây cho thấy nghệ thuật biểu diễn đang chuyển từ mô hình hoạt động văn hóa truyền thống sang mô hình công nghiệp văn hóa vận hành theo cơ chế thị trường.
Giá trị của một chương trình biểu diễn không còn chỉ được đo bằng chất lượng nghệ thuật hay doanh thu bán vé mà còn được thể hiện thông qua khả năng tạo ra chuỗi giá trị kinh tế, kết nối nhiều ngành dịch vụ và mở rộng thị trường tiêu dùng văn hóa.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, các chương trình “Anh trai say hi”, “Chị đẹp đạp gió rẽ sóng” và nhiều đại nhạc hội quy mô lớn đã trở thành những sản phẩm văn hóa có sức lan tỏa mạnh mẽ, thu hút hàng chục nghìn khán giả tham dự mỗi đêm diễn.
Trong đó, có đông đảo người hâm mộ đến từ nhiều tỉnh, thành phố, tạo ra nhu cầu lớn về vận tải hàng không, lưu trú, ăn uống, mua sắm và các dịch vụ giải trí.
Tại Hà Nội, chương trình “Anh trai vượt ngàn chông gai” cùng nhiều chương trình nghệ thuật quy mô lớn đã thu hút lượng lớn khán giả trong và ngoài nước, tạo hiệu ứng tích cực đối với ngành du lịch và dịch vụ.
Nghệ thuật biểu diễn, vì thế, đã vượt ra khỏi phạm vi của một hoạt động văn hóa đơn thuần để trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị của kinh tế đô thị và công nghiệp văn hóa.
Du lịch văn hóa: Từ lợi thế bản sắc đến động lực tăng trưởng địa phương
Trong các ngành công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa là lĩnh vực thể hiện rõ nhất khả năng chuyển hóa các giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế. Thông qua việc khai thác di sản, lễ hội, nghệ thuật truyền thống và bản sắc cộng đồng, nhiều địa phương đã hình thành những sản phẩm du lịch đặc trưng, tạo nguồn thu lớn cho khu vực dịch vụ và góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của kinh tế địa phương.
Tại Đà Nẵng, Lễ hội Pháo hoa quốc tế (DIFF) đã vượt ra khỏi khuôn khổ một sự kiện văn hóa để trở thành sản phẩm du lịch mang tầm quốc tế. Trong mùa lễ hội năm 2025, thành phố đón hơn 4,6 triệu lượt khách, doanh thu từ lưu trú, ăn uống và lữ hành tăng mạnh, nhiều khách sạn ven biển đạt công suất phòng trên 90% vào các đêm diễn.
Số lượng khách tham gia xem lễ hội và lưu trú tiếp tục tăng lên trong năm 2026. Trong 6 đêm lễ hội, thành phố Đà Nẵng đón hơn 650.000 lượt khách lưu trú, bình quân mỗi đêm đón hơn 100 nghìn lượt khách, tăng hơn 34% so với cùng kỳ năm ngoái.
Công suất phòng chung của toàn thành phố đạt hơn 70%, riêng các cơ sở lưu trú dọc bờ biển, trung tâm thành phố đạt trên 90%, đặc biệt các khách sạn hai bên bờ sông Hàn luôn kín chỗ vào các đêm diễn ra lễ hội.
Hiệu ứng của DIFF góp phần quan trọng đưa du lịch tiếp tục là ngành kinh tế mũi nhọn và đóng góp quan trọng vào tăng trưởng GRDP của thành phố Đà Nẵng.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, chuỗi sự kiện văn hóa như Lễ hội Áo dài, Lễ hội Sông nước, Lễ hội Bánh mì Việt Nam và nhiều chương trình nghệ thuật quy mô lớn đã tạo nên hệ sinh thái du lịch sự kiện đặc sắc.
Năm 2025, Thành phố đón khoảng 45 triệu lượt khách, trong đó có hơn 8,5 triệu lượt khách quốc tế, tổng thu từ du lịch đạt khoảng 260.000 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu dịch vụ của địa phương.
Sự kết nối giữa văn hóa, du lịch, thương mại và tiêu dùng đã tạo nên chuỗi giá trị mới, khẳng định văn hóa không chỉ là tài nguyên mà còn là động lực trực tiếp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đô thị.
Mỗi sản phẩm du lịch văn hóa thành công đều tạo ra chuỗi giá trị vượt ra ngoài phạm vi của ngành du lịch, thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành dịch vụ và công nghiệp sáng tạo liên quan.
Khi ngày càng nhiều địa phương xây dựng được những thương hiệu văn hóa có sức cạnh tranh, các cực tăng trưởng mới sẽ được hình thành trên phạm vi cả nước.
Sự cộng hưởng của các cực tăng trưởng này cho thấy đóng góp ngày càng lớn của các ngành công nghiệp văn hóa vào GRDP địa phương, mở rộng dư địa tăng trưởng của nền kinh tế quốc gia, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số.
Công nghiệp nội dung số: Mở rộng không gian tăng trưởng cho kinh tế sáng tạo
Khác với nghệ thuật biểu diễn hay du lịch văn hóa, công nghiệp nội dung số có khả năng tạo ra các sản phẩm văn hóa không bị giới hạn bởi không gian địa lý.
Một trò chơi điện tử, bộ phim, tác phẩm hoạt hình hay nền tảng sáng tạo nội dung được phát triển tại Việt Nam có thể tiếp cận người dùng trên phạm vi toàn cầu, qua đó mở rộng quy mô thị trường và gia tăng giá trị xuất khẩu dịch vụ sáng tạo.
Đây là lợi thế nổi bật giúp công nghiệp nội dung số trở thành một trong những lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất của công nghiệp văn hóa hiện nay.
Thành phố Hồ Chí Minh hiện là trung tâm phát triển công nghiệp nội dung số lớn nhất cả nước, tập trung nhiều doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực trò chơi điện tử, sản xuất phim, âm nhạc số, truyền thông đa phương tiện và nền tảng sáng tạo nội dung.
Năm 2025, khu vực kinh tế số của Thành phố đóng góp khoảng 25% GRDP, trong đó công nghiệp nội dung số là một trong những lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng cao, góp phần thúc đẩy xuất khẩu dịch vụ số, thu hút doanh nghiệp công nghệ và hình thành hệ sinh thái sáng tạo.
Thành phố Đà Nẵng đang phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với phần mềm, trò chơi điện tử, hoạt hình và nền tảng số, tạo điều kiện hình thành các sản phẩm văn hóa có khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.
Theo báo cáo e-Conomy SEA 2024 của Google, Temasek và Bain & Company, quy mô nền kinh tế số Việt Nam đạt khoảng 36 tỷ USD trong năm 2024. Quy mô thị trường này mở ra dư địa lớn để các sản phẩm nội dung số như trò chơi điện tử, phim, hoạt hình và nền tảng sáng tạo mở rộng thị trường quốc tế, gia tăng giá trị xuất khẩu dịch vụ số.
Trong bối cảnh các động lực tăng trưởng truyền thống đang đối mặt với nhiều thách thức, việc phát triển công nghiệp văn hóa theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và gắn với đổi mới sáng tạo góp phần đa dạng hóa các nguồn lực phát triển, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế và tăng đóng góp của khu vực dịch vụ vào GDP.
Đây không chỉ là yêu cầu của quá trình phát triển văn hóa, mà còn là một định hướng phát triển kinh tế phù hợp với mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế quan trọng theo Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7-1-2026, của Bộ Chính trị, về “Phát triển các ngành công nghiệp văn hóa”.
Theo đó, ngành văn hóa đóng góp 7% GDP; hình thành từ 5 - 10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa trong các lĩnh vực có tiềm năng như: điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hoá, thiết kế và thời trang…./.