Tham vọng chiến lược của Ấn Độ với đồng rupee kỹ thuật số

Bước ngoặt với đồng e-rupee

Ngày 1-12-2022 là một mốc quan trọng, đánh dấu bước khởi đầu cho sự thay đổi về bản chất và chức năng đồng tiền ở Ấn Độ. Vào ngày này, Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) - Ngân hàng Trung ương chính thức phát hành thử nghiệm đồng tiền kỹ thuật số có tên gọi e-rupee, phục vụ cho các giao dịch bán buôn hoặc liên ngân hàng.

9 ngân hàng thương mại, bao gồm ngân hàng cho vay hàng đầu là Ngân hàng Nhà nước Ấn Độ (SBI), là những bên đầu tiên tham gia vào dự án thử nghiệm.

Trước thời điểm bước ngoặt đó, Ấn Độ là xã hội chủ yếu dựa trên tiền mặt, với phần lớn các giao dịch được thực hiện bằng đồng tiền vật lý. Sự phụ thuộc này đặt ra nhiều thách thức, bao gồm chi phí và thời gian cần thiết để in và phân phối tiền giấy, rủi ro làm giả và khó khăn trong việc theo dõi và đánh thuế các giao dịch.

Trong bối cảnh đó, đồng e-rupee ra đời mang lại khả năng tiếp cận, hiệu quả, bảo mật và giám sát quy định tốt hơn so với các hình thức thanh toán khác như tiền mặt, dịch vụ ngân hàng truyền thống và tiền điện tử.

Là loại tiền pháp định dưới dạng số do Ngân hàng Trung ương Ấn Độ phát hành, e-rupee có các đặc điểm của cả tiền kỹ thuật số và tiền pháp định. Về cơ bản, e-rupee không khác tiền giấy và được công nhận là một loại tiền tệ quốc gia. Nếu ai sở hữu e-rupee, họ có thể sử dụng nó thay cho tiền mặt.

E-rupee hoạt động trên nền tảng công nghệ blockchain (chuỗi khối) như tiền điện tử. Tuy nhiên, không giống các loại tiền điện tử như Bitcoin vốn phi tập trung, không phụ thuộc vào ngân hàng trung ương, đồng e-rupee được tập trung hóa, cho phép Ngân hàng Trung ương Ấn Độ giám sát, kiểm soát việc phát hành và điều chỉnh nó.

Các giao dịch bằng e-rupee có thể được thực hiện thông qua ví điện tử của nhiều ngân hàng khác nhau và được lưu trữ trên các thiết bị kỹ thuật số, bao gồm cả điện thoại di động.

Khi thanh toán bằng tiền mặt, tờ tiền giấy hoặc đồng xu vật lý được chuyển từ ví của người này sang ví của người khác. Còn khi thanh toán kỹ thuật số, người dùng chuyển e-rupee từ ví điện tử của họ sang ví điện tử của người khác.

Các giao dịch này hoàn toàn không cần giấy tờ và có thể được thực hiện ẩn danh thông qua số điện thoại hoặc mã QR của người gửi/người nhận, hoặc tài khoản ngân hàng.

Với khả năng xử lý giao dịch theo thời gian thực, 24/7, e-rupee giúp đơn giản hóa quy trình thanh toán. Dịch vụ ngân hàng truyền thống thường đòi hỏi cơ sở hạ tầng vật lý như chi nhánh ngân hàng và máy ATM, hạn chế khả năng tiếp cận đối với những người ở vùng sâu, vùng xa.

Trong khi đó, e-rupee có thể được truy cập thông qua các nền tảng kỹ thuật số, mang lại phạm vi tiếp cận và sự tiện lợi lớn hơn, góp phần thúc đẩy hòa nhập tài chính thông qua việc cung cấp quyền truy cập vào các dịch vụ thanh toán kỹ thuật số cho tất cả các tầng lớp xã hội.

Thêm vào đó, các giao dịch kỹ thuật số sử dụng e-rupee thường có chi phí thấp hơn, giúp các dịch vụ tài chính trở nên dễ tiếp cận và giá cả phải chăng hơn so với các dịch vụ ngân hàng truyền thống đòi hỏi phí giao dịch và phí duy trì.

Với các cơ chế mã hóa và đòi hỏi xác thực chặt chẽ, e-rupee còn giúp tăng cường bảo mật, tránh tình trạng dễ bị trộm cắp, dính tiền giả và mất mát khi giao dịch bằng tiền mặt, từ đó tạo niềm tin lớn hơn vào hệ thống tài chính.

Ngoài ra, các giao dịch kỹ thuật số sử dụng e-rupee được ghi lại trên nền tảng blockchain cung cấp tính minh bạch và khả năng kiểm toán các bản ghi giao dịch, nhờ đó mà giảm các giao dịch bất hợp pháp và sự lưu thông tiền đen, giúp ngăn ngừa gian lận và tăng cường niềm tin vào hệ thống tài chính.

Việc triển khai e-rupee còn cung cấp cho chính phủ dữ liệu có giá trị về mô hình chi tiêu, từ đó nâng cao hiệu quả của các chính sách kinh tế và tạo ra nhiều doanh thu ngân sách hơn.

Công cụ chiến lược cho thương mại quốc tế

Không chỉ dừng ở việc tiến hành thử nghiệm ở trong nước, Ấn Độ còn đang tham vọng biến e-rupee thành công cụ chiến lược cho thương mại quốc tế, kiều hối và thanh toán xuyên biên giới.

Động lực thúc đẩy việc sử dụng e-rupee xuyên biên giới xuất hiện khi các ngân hàng Ấn Độ nhận ra rằng ngay cả các khoản thanh toán nội địa cũng có thể bị tắc nghẽn khi phải thông qua các kênh quốc tế.

Thêm vào đó, Ấn Độ là một trong những quốc gia nhận kiều hối hàng đầu thế giới, nhiều người Ấn Độ đi du lịch hoặc làm việc ở nước ngoài.

Trong khi đó, cơ sở hạ tầng chuyển tiền hiện tại phức tạp, tốn kém và chậm chạp, liên quan đến nhiều ngân hàng đại lý, kiểm tra tuân thủ và chuyển đổi tiền tệ làm giảm giá trị của các khoản chuyển tiền trước khi đến tay người nhận.

Đối với một quốc gia nơi dòng kiều hối chiếm một phần đáng kể trong thu nhập hộ gia đình, đặc biệt là ở các bang như Kerala và Bihar, ngay cả việc giảm chi phí chuyển tiền dù chỉ ở mức nhỏ cũng sẽ có những tác động trên quy mô lớn.

Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ đã bày tỏ sự quan tâm đến việc liên kết e-rupee của Ấn Độ với các loại tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương các quốc gia khác, cho phép thanh toán trực tiếp mà không cần thông qua nhiều trung gian trong các giao dịch thanh toán quốc tế.

Đề xuất của RBI dựa trên tuyên bố năm 2025 tại Hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS) ở Rio de Janeiro, Brazil, trong đó có việc thúc đẩy khả năng tương tác giữa các hệ thống thanh toán của các thành viên để làm cho các giao dịch xuyên biên giới hiệu quả hơn.

Mục tiêu của Ấn Độ là bỏ qua các mạng lưới ngân hàng đại lý truyền thống với chi phí cao và thời gian thanh toán chậm bằng cách tạo điều kiện thuận lợi cho việc thanh toán kỹ thuật số trực tiếp giữa các quốc gia đối tác.

Cách tiếp cận của Ấn Độ là chuyển đổi e-rupee từ một công cụ thanh toán nội địa sang “kênh thanh toán chủ quyền” nhằm mục đích tăng cường việc sử dụng đồng rupee trên toàn cầu, giảm sự phụ thuộc vào mạng lưới ngân hàng đại lý chủ yếu dựa vào USD, nhất là trong bối cảnh căng thẳng địa - chính trị gia tăng.

Đây cũng là bước đi nhằm hiện thực hóa tham vọng quốc tế hóa đồng rupee. Ấn Độ từ lâu đã tìm cách mở rộng việc sử dụng đồng rupee trong thanh toán thương mại toàn cầu và dòng chảy tài chính mà không coi nỗ lực này là phi USD hóa.

Việc liên kết e-rupee với các loại tiền kỹ thuật số của nước khác có thể nâng cao hiệu quả và sức hấp dẫn quốc tế của e-rupee, đặc biệt là ở châu Á và giữa các đối tác trong BRICS.

Theo các chuyên gia, giao dịch e-rupee xuyên biên giới có thể được thực hiện thông qua kênh song phương hoặc trên nền tảng đa phương. Ở kênh song phương, Ngân hàng Trung ương của Ấn Độ và một nước đối tác có thể thỏa thuận thanh toán bằng e-rupee, bao gồm các cơ chế chuyển đổi ngoại tệ và các tiêu chuẩn quy định.

Với nền tảng đa phương, một cơ sở hạ tầng dùng chung kết nối nhiều loại tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương các nước, trong đó có e-rupee, sẽ được thiết kế để mở rộng khả năng tương tác vượt ra ngoài ranh giới song phương.

Hiện Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ đã khuyến nghị chính phủ đưa đề xuất kết nối các loại tiền kỹ thuật số vào chương trình nghị sự của Hội nghị thượng đỉnh BRICS và cuối năm 2026 mà Ấn Độ là nước đăng cai.

Nếu khuyến nghị này được chấp nhận, những bước đi cụ thể liên kết các loại tiền kỹ thuật số của các thành viên BRICS nhằm hợp lý hóa thương mại xuyên biên giới và giảm sự phụ thuộc vào USD sẽ được nghiên cứu và triển khai.

E-rupee đã trở thành một phần trọng tâm trong kế hoạch tài chính của Ấn Độ, phản ánh tầm nhìn chiến lược rộng lớn hơn của New Dehli nhằm định vị Ấn Độ trong tương lai của tiền tệ với các mục tiêu địa - chính trị rộng lớn hơn./.

Tường Linh