Bảo vệ từ sớm, từ xa chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng

Nhiệm vụ, yêu cầu cấp thiết

Bảo vệ từ sớm, từ xa chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng là bộ phận có nhiều đặc thù trong tổng thể chiến lược của quốc gia về bảo vệ đất nước từ sớm, từ xa.

Chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng là quyền hạn tối cao và độc lập của nhà nước về kiểm soát và quản lý mọi hoạt động trong khuôn khổ, phạm vi biên giới số của quốc gia. Chủ quyền này được gọi chung là chủ quyền số của quốc gia.

Chủ quyền số của quốc gia bao gồm quyền lập pháp và thực thi pháp luật liên quan đến không gian mạng, quyền tối cao và độc lập của quốc gia đối với những quyết định lựa chọn mô hình quản trị không gian mạng, phát triển các ngành công nghệ, khoa học và kỹ thuật liên quan và công nghệ bảo vệ an ninh quốc gia mà không bị bất cứ đối tác bên ngoài nào áp đặt hay can thiệp.

Khi thực thi chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng, nhà nước sử dụng quyền kiểm soát và quản trị cơ sở hạ tầng kỹ thuật về vật lý như mạng lưới cáp quang, máy chủ, trung tâm dữ liệu, trạm vệ tinh, các thiết bị viễn thông đặt trên lãnh thổ,... kiểm soát và quản lý mọi nguồn tài nguyên số theo nguyên tắc “dữ liệu phát sinh tại quốc gia phải được bảo vệ và xử lý theo pháp luật của quốc gia”.

Nhà nước thực thi quyền quản lý các thông tin, dịch vụ số và hành vi của cá nhân, tổ chức trên mạng nhằm bảo đảm an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội.

Khai thác không gian mạng phục vụ đắc lực cho công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia. Nhưng không gian mạng tiềm ẩn rất nhiều rủi ro và nguy cơ an ninh đối với quốc gia.

Vì thế, việc bảo đảm an ninh mạng luôn là nhiệm vụ, yêu cầu đòi hỏi rất cấp thiết; việc bảo vệ từ sớm, từ xa chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng là một trong những sự bảo đảm chắc chắn nhất cho bảo vệ chủ quyền quốc gia nói riêng, bảo vệ bền vững an ninh quốc gia nói chung.

Chủ động phòng ngừa, sẵn sàng ứng phó

Vấn đề đầu tiên và trước hết cần phải giải quyết trong công cuộc bảo vệ từ sớm, từ xa chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng là vấn đề nhận thức và cách tiếp cận.

Ở đây, nhận thức đúng đắn nhất phải là xác định và luôn nhìn nhận không gian mạng là một dạng lãnh thổ quốc gia nên phải rào chắn và bảo vệ, phải kiểm soát và quản trị, phải chế tài nội dung và hành vi, cũng như phải thống nhất quản lý. Cách tiếp cận thích hợp nhất và hiệu quả nhất ở đây là chủ động phòng ngừa và sẵn sàng ứng phó.

So với những vùng lãnh thổ truyền thống lâu nay của quốc gia, chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng còn khá mới. Vì thế, vấn đề đặt ra cho việc bảo vệ từ sớm, từ xa chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng là quốc gia phải có sự chuẩn bị chu đáo, đầy đủ về nhân lực, tài lực để bảo đảm thực thi được trên thực tế quyền về chủ quyền quốc gia và bảo vệ chủ quyền quốc gia này đối với không gian mạng.

Không gian mạng không có giới hạn, được mở rộng và thêm phức tạp theo thời gian. Vì thế, việc bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ an ninh quốc gia và thực thi quyền về chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng sẽ không bao giờ ngừng; đòi hỏi sự đầu tư chính sách, nhân lực, tài lực thỏa đáng của nhà nước; cũng như làm cho việc xã hội hóa các nguồn lực phục vụ công cuộc này nói chung và việc bảo vệ từ sớm, từ xa chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng nói riêng càng thêm đặc biệt quan trọng và cần thiết.

Không gian mạng động chạm và tác động trực tiếp hàng ngày, hàng giờ tới người dân, chứ không chỉ tới quốc gia chung chung. Công nghệ chỉ là công cụ, trong khi người dân là một trong số những lực lượng quan trọng nhất giúp quốc gia thành công trong việc bảo vệ từ sớm, từ xa chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng.

Vì thế, nhà nước phải coi trọng việc phát triển, bồi dưỡng và sử dụng nguồn nhân lực này; bao gồm từ đào tạo và sử dụng chuyên gia đến phổ cập kiến thức về công nghệ số, tuyên truyền và khích lệ người dân có trách nhiệm và trực tiếp tham gia vào việc bảo vệ từ sớm, từ xa chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng.

Hoàn thiện pháp lý, làm chủ công nghệ

Hai vấn đề khác đặt ra cho nhà nước trong việc bảo vệ từ sớm, từ xa chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng là xây dựng, hoàn thiện nền tảng, khuôn khổ pháp lý cần thiết và làm chủ công nghệ cũng như hạ tầng kỹ thuật liên quan.

Không gian mạng không có biên giới vật lý nên luôn chịu tác động xuyên quốc gia và liên quốc gia. Cho nên, cần phải bảo đảm hiệu lực đầy đủ, bao quát của luật pháp quốc gia và hiệu ứng tác động hài hòa giữa luật pháp quốc gia và luật pháp quốc tế.

Như vậy mới có thể giải quyết được ổn thỏa 2 vấn đề luôn hiện hữu, bức thiết trong công cuộc bảo vệ từ sớm, từ xa chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng là vấn đề quản lý các nền tảng số xuyên biên giới và chống tội phạm xuyên quốc gia, đặc biệt những tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia. Nhà nước phải làm chủ công nghệ và hạ tầng kỹ thuật có liên quan đến không gian mạng.

Để bảo vệ được từ sớm, từ xa chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng, yêu cầu đòi hỏi thiết yếu là nhà nước làm chủ và tự chủ về các công nghệ lõi cần thiết, ví dụ như tự chủ phần mềm, hệ điều hành và các thiết bị phần cứng quan trọng.

Phải lưu trữ dữ liệu quốc gia ở trong nước, vì dữ liệu này là tài nguyên quốc gia nên phải ngăn ngừa ngay từ đầu nguy cơ mất quyền kiểm soát dữ liệu quốc gia từ xa.

Hợp tác quốc tế cũng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với thành công của việc bảo vệ từ sớm, từ xa chủ quyền quốc gia đối với không gian mạng.

Bảo vệ lợi ích quốc gia và bảo đảm an ninh mạng nói chung trong không gian mạng buộc các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới phải hợp tác với nhau, dựa cậy vào nhau, trợ giúp lẫn nhau.

Quan hệ giữa các quốc gia càng tốt đẹp, chặt chẽ và tin cậy, sự hợp tác, dựa cậy, trợ giúp lẫn nhau này càng thuận lợi, hiệu quả. Vì thế, định hướng rõ ràng, nội dung cụ thể và hình thức thích hợp trong hợp tác quốc tế trên phương diện này cần được xác định rõ ràng ngay từ đầu và kiên định triển khai thực hiện.

Điều cuối cùng không kém phần quan trọng là xây dựng, tăng cường năng lực quốc gia về dự báo chiến lược đối với những xu hướng phát triển của công nghệ cao và kỹ thuật hiện đại, cũng như đối với biến động của không gian mạng trong tương lai.

Việc này đóng góp quan trọng giúp bảo đảm cho quốc gia luôn ở thế chủ động phòng ngừa và ứng phó trong không gian mạng. Xây dựng nên một hệ sinh thái số bền vững, quốc gia có thể giải quyết được những vấn đề đặt ra./.

Trần Nhàn