Những điều chưa biết về “chế độ trẻ vị thành niên” trong không gian số của Trung Quốc

Cách tốt nhất để giữ an toàn cho trẻ em trên mạng và trên mạng xã hội là gì? Làm thế nào để chúng có thể hưởng lợi từ các cơ hội học tập và kết nối do Internet cung cấp mà không gây nguy hiểm hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của chúng? Phụ huynh nên hay không nên hạn chế quyền truy cập của chúng?

Đó là những câu hỏi mà hàng triệu phụ huynh ở Trung Quốc đang tự hỏi, trong khi các nền tảng kỹ thuật số, Chính phủ Trung Quốc và các tổ chức bảo vệ trẻ em cũng đang vật lộn với những vấn đề tương tự.

Trên thế giới, một số quốc gia đã bắt đầu áp đặt các hạn chế hoặc cấm hoàn toàn việc trẻ em truy cập mạng xã hội. Australia, Đan Mạch, Pháp và Malaysia đã ban hành lệnh cấm trên toàn quốc, trong khi những nước khác, như Tây Ban Nha, đang xem xét các biện pháp tương tự.

Một số nước, như Hà Lan và Vương quốc Anh, đã ban hành hướng dẫn thay vì ban hành luật. Những thay đổi chính sách này phản ánh những lo ngại chính đáng về các rủi ro và tác hại mà trẻ em phải đối mặt trên mạng.

Mặc dù mạng xã hội có thể hỗ trợ việc học tập và giúp trẻ em giữ liên lạc với bạn bè và gia đình, nhưng việc sử dụng quá mức lại dẫn đến những hậu quả tiêu cực về sức khỏe tinh thần, trong đó gồm có sự cô lập, trầm cảm và lo lắng.

Mạng xã hội cũng cung cấp một kênh cho nạn bắt nạt trực tuyến, chủ yếu là do tính ẩn danh, cũng như các con đường mà qua đó những kẻ xâm hại tình dục có thể dụ dỗ trẻ em hoặc ép buộc chúng chia sẻ hình ảnh khiêu dâm.

Những vấn đề này hiện nay đặc biệt cấp bách ở Trung Quốc - quốc gia có tỷ lệ trẻ em sử dụng Internet cao nhất thế giới, với 97%. Những năm gần đây, Trung Quốc đã tăng cường luật và chính sách bảo vệ trẻ em trên mạng, bao gồm Luật Bảo vệ trẻ em (năm 2021), Luật Bảo vệ thông tin cá nhân (2021), Quy định về Bảo vệ thông tin cá nhân của trẻ em trên mạng (2019), Luật An ninh mạng (2017) và Quy định về Bảo vệ trẻ em trên mạng (2023), cùng với các quy tắc về việc trẻ em sử dụng trò chơi trực tuyến.

Nhìn chung, các chính sách này đã cải thiện trách nhiệm giải trình của nền tảng, giới thiệu các chế độ dành cho thanh thiếu niên và kiểm soát của phụ huynh, đồng thời đặt ra các yêu cầu rõ ràng hơn về quản lý nội dung, bảo vệ dữ liệu và báo cáo.

“Chế độ dành cho trẻ vị thành niên”

Được đề xuất lần đầu vào năm 2023, Cục Quản lý không gian mạng Trung Quốc (CAC) đã ban hành hướng dẫn về “Chế độ dành cho trẻ vị thành niên” (Minor Mode) vào tháng 11-2024.

Sau đó, Trung Quốc chính thức triển khai “chế độ dành cho trẻ vị thành niên” trên toàn quốc vào ngày 29-4-2025, trong đó gồm một loạt yêu cầu về cài đặt thiết bị di động cho phép cha mẹ kiểm soát nhiều hơn trải nghiệm trực tuyến của con cái họ nhằm mục đích kiểm soát chặt chẽ trải nghiệm trực tuyến của người dùng dưới 18 tuổi.

Chế độ mới này bảo đảm rằng người dùng Internet trẻ tuổi chỉ tiếp xúc với nội dung được coi là phù hợp với độ tuổi và phù hợp với các giá trị cốt lõi của chủ nghĩa xã hội.

Hướng dẫn bao gồm giới hạn sử dụng hàng ngày, chặn các ứng dụng không cần thiết trong khoảng thời gian từ 22h đêm hôm trước đến 6h sáng hôm sau, nhắc nhở nghỉ ngơi khỏi thiết bị sau mỗi 30 phút, bộ lọc nội dung không phù hợp với lứa tuổi, tùy chọn chặn tin nhắn từ người lạ hoặc người dùng cụ thể, kiểm soát khả năng hiển thị của trẻ vị thành niên trên mạng xã hội. Phụ huynh có thể tùy chỉnh các cài đặt này, tất cả các cài đặt đều yêu cầu xác minh của phụ huynh để thay đổi hoặc xóa.

Tất nhiên, như một phần của bộ lọc nội dung trong chế độ dành cho trẻ vị thành niên, nội dung phù hợp với lứa tuổi cũng cần “thúc đẩy các giá trị cốt lõi của chủ nghĩa xã hội” và “nuôi dưỡng lòng yêu nước của trẻ vị thành niên”...

Bên cạnh đó, hướng dẫn của CAC yêu cầu nội dung phải được điều chỉnh phù hợp với các giai đoạn phát triển khác nhau. Ví dụ, trẻ mới biết đi chủ yếu được truy cập vào nội dung âm thanh như bài hát, để hạn chế việc sử dụng màn hình quá mức; trong khi thanh thiếu niên 12 - 16 tuổi sẽ được cung cấp tin tức, giải trí và tài liệu giáo dục được chọn lọc phù hợp với sự phát triển nhận thức và hướng dẫn tư tưởng của nhóm đối tượng này.

Ngoài ra, chế độ này được thiết kế để phụ huynh dễ dàng sử dụng, và chỉ cần một cú nhấp chuột là có thể kích hoạt. Chế độ này còn bao gồm các chức năng như thiết lập giới hạn thời gian, nhắc nhở nghỉ giải lao và thu thập thống kê hoạt động. Điều này bảo đảm hoạt động trực tuyến của trẻ em phù hợp với các tiêu chuẩn của nhà nước về sự phát triển và sức khỏe tư tưởng.

Theo các chuyên gia, cách tiếp cận của Trung Quốc trong việc tạo ra chế độ dành cho trẻ vị thành niên ít hạn chế hơn so với nhiều chính sách kỹ thuật số khác của nước này, trong đó chế độ dành cho trẻ vị thành niên đã trao cho phụ huynh quyền tùy chỉnh trải nghiệm trực tuyến của con cái họ thay vì bắt buộc cùng một bộ kiểm soát cho tất cả trẻ em, mặc dù một số kiểm soát có cài đặt mặc định.

Chế độ dành cho trẻ vị thành niên cũng có thể mang lại cho phụ huynh một số tự do nhất định đối với trải nghiệm trực tuyến của con cái.

Ngoài ra, CAC còn chỉ thị hợp tác với các nhà sản xuất thiết bị, nhà phát triển ứng dụng và cửa hàng ứng dụng để phát triển và triển khai chế độ dành cho trẻ vị thành niên trong cái mà CAC gọi là “hợp tác ba bên”.

Mục tiêu của CAC với chế độ dành cho trẻ vị thành niên mới là hạn chế thời gian sử dụng màn hình của trẻ em và nguy cơ nghiện Internet, đồng thời thúc đẩy việc sử dụng Internet “tích cực” (theo định nghĩa của CAC).

Các công ty công nghệ lớn của Trung Quốc đã nhanh chóng thực hiện chỉ thị này. Điện thoại thông minh của Xiaomi, Honor và Vivo hiện đã được cài đặt sẵn chế độ dành cho trẻ vị thành niên, trong khi Huawei, OPPO và ZTE có kế hoạch đưa chế độ này vào các bản cập nhật hệ điều hành mới.

Ngoài ra, các nền tảng chính trong lĩnh vực phát trực tuyến video, mạng xã hội, thương mại điện tử và giáo dục đã cam kết chỉ cung cấp nội dung được phê duyệt cho trẻ vị thành niên và phát triển các tài liệu mới dành riêng cho nhóm đối tượng này.

Tại sao “Chế độ dành cho trẻ vị thành niên” quan trọng?

Việc Trung Quốc ban hành chế độ dành cho trẻ vị thành niên phản ánh sự quan tâm ngày càng tăng trên toàn cầu đối với việc tạo ra môi trường kỹ thuật số an toàn hơn cho trẻ em.

Bằng cách điều chỉnh nội dung cho các nhóm tuổi khác nhau và khuyến khích thói quen sử dụng lành mạnh, sáng kiến này cho thấy công nghệ có thể hỗ trợ sự phát triển của trẻ em và sức khỏe kỹ thuật số.

Đây có thể là một điển hình nghiên cứu quý giá về cách thiết kế các chính sách bảo vệ kỹ thuật số và sự cân bằng cần đạt được giữa việc bảo vệ trẻ em và duy trì tính cởi mở, quyền riêng tư và sự đa dạng về tư tưởng, đồng thời cũng là nguồn cảm hứng cho các nước khác xây dựng các giải pháp riêng của họ.

Tóm lại, bảo vệ trẻ em an toàn trên mạng là trách nhiệm chung. Chỉ thông qua sự hợp tác giữa các công ty công nghệ, chính phủ, giới học thuật, xã hội dân sự, phụ huynh, nhân viên tuyến đầu bao gồm giáo viên và chính trẻ em, chúng ta mới có thể bảo đảm trẻ em có thể học tập, tham gia và phát triển trong một môi trường kỹ thuật số an toàn./.

Trần Anh