Trung Quốc đẩy mạnh phát triển đô thị sinh thái kiểu mẫu
Những năm gần đây, Trung Quốc đẩy mạnh xây dựng các đô thị sinh thái kiểu mẫu, phát triển đô thị thông minh, thúc đẩy giao thông xanh và ứng dụng các giải pháp dựa vào thiên nhiên nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Quá trình này gắn chặt với mục tiêu đạt đỉnh phát thải carbon trước năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2060 - cam kết khí hậu quan trọng của Trung Quốc đối với cộng đồng quốc tế.
Từ đô thị hóa tốc độ cao sang đô thị hóa chất lượng cao
Kể từ khi thực hiện chính sách cải cách mở cửa (năm 1978), Trung Quốc đã trải qua quá trình đô thị hóa với quy mô chưa từng có. Tỷ lệ dân số đô thị tăng từ khoảng 18% (năm 1978) lên khoảng 68% (năm 2025), tương đương gần 1 tỷ người sinh sống tại các đô thị. Trung Quốc hiện có hơn 160 thành phố có dân số trên 1 triệu người và khoảng 18 siêu đô thị với quy mô dân số vượt 10 triệu người.
Đô thị hóa đã trở thành động lực then chốt của tăng trưởng kinh tế Trung Quốc. Các đô thị đóng góp khoảng 90% GDP quốc gia và là trung tâm của hoạt động đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao và dịch vụ hiện đại.
Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa nhanh cũng kéo theo nhiều hệ lụy như ô nhiễm không khí, suy giảm đa dạng sinh học, quá tải hạ tầng, ùn tắc giao thông và phát thải khí nhà kính gia tăng. Nhiều nghiên cứu cho thấy, khoảng 85% lượng phát thải CO2 của Trung Quốc xuất phát từ các khu vực đô thị.
Các cụm đô thị lớn như vùng đồng bằng sông Dương Tử, vùng Vịnh lớn Quảng Đông - Hồng Kông - Ma Cao và khu vực Bắc Kinh - Thiên Tân - Hà Bắc vừa là động lực tăng trưởng, nhưng cũng là nơi tập trung phần lớn nhu cầu năng lượng và lượng phát thải carbon của cả nước.
Nhận thức những thách thức này, Trung Quốc đã chuyển từ mô hình đô thị hóa tập trung mở rộng quy mô sang mô hình đô thị hóa mới, lấy con người làm trung tâm, chú trọng chất lượng sống, hiệu quả sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường.
Kế hoạch đô thị hóa kiểu mới cùng các quy hoạch phát triển giai đoạn 2026 - 2030 của Trung Quốc tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng các đô thị xanh, thông minh và có khả năng chống chịu cao.
Đô thị sinh thái kiểu mẫu - định hướng phát triển chiến lược
Một đặc điểm nổi bật trong chiến lược phát triển của Trung Quốc là việc đưa khái niệm “văn minh sinh thái” trở thành một cấu phần quan trọng trong hệ thống lý luận và chính sách phát triển quốc gia.
Quan điểm “nước xanh, núi xanh chính là núi vàng, núi bạc” ngày càng được thể chế hóa trong quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Khác với mô hình tăng trưởng truyền thống đặt ưu tiên tuyệt đối cho tăng trưởng kinh tế, phát triển đô thị sinh thái ở Trung Quốc hướng đến việc hài hòa giữa 3 trụ cột: tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao phúc lợi xã hội.
Theo đó, các thành phố không chỉ được đánh giá dựa trên tốc độ tăng trưởng GDP, mà còn dựa trên các chỉ tiêu như chất lượng không khí, diện tích cây xanh, khả năng xử lý chất thải, hiệu quả sử dụng năng lượng và mức độ hài lòng của người dân.
Khu mới Hùng An, tỉnh Hà Bắc (Trung Quốc) được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chọn làm điểm đến thăm đầu tiên trong chuyến thăm cấp Nhà nước đến Trung Quốc từ ngày 14 đến ngày 17-4-2026. Một trong những điểm nổi bật của Hùng An là mô hình đô thị “3 tầng” độc đáo, gồm hệ thống vận hành trên mặt đất, dưới lòng đất và nền tảng số trên đám mây. Khu mới Hùng An hiện có hơn 200km đường số tích hợp mạng 5G, radar và đèn tín hiệu thông minh, cho phép thử nghiệm xe tự lái thương mại.
Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã xây dựng hàng loạt bộ tiêu chí đánh giá thành phố sinh thái, thành phố carbon thấp và thành phố thông minh. Điều này tạo cơ sở để chính quyền địa phương điều chỉnh mô hình phát triển theo hướng bền vững hơn.
Một trong những biểu tượng của chiến lược phát triển đô thị sinh thái của Trung Quốc là Khu mới Hùng An (tỉnh Hà Bắc) thành lập năm 2017. Được định vị là “thành phố của tương lai”, Hùng An được quy hoạch với mật độ xây dựng hợp lý, ưu tiên giao thông công cộng và bảo vệ hệ sinh thái hồ Bạch Dương Điện.
Hùng An áp dụng hàng loạt công nghệ tiên tiến, như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây và Internet vạn vật (IoT) trong quản trị đô thị. Hệ thống hạ tầng số được xây dựng đồng bộ ngay từ đầu nhằm tối ưu hóa quản lý giao thông, năng lượng và dịch vụ công.
Ngoài Hùng An, nhiều thành phố như Thâm Quyến, Hàng Châu, Bắc Kinh và Thành Đô cũng đang trở thành những mô hình tiêu biểu về đô thị xanh và thông minh. Thâm Quyến là thành phố đầu tiên trên thế giới điện hóa hoàn toàn đội xe buýt công cộng quy mô lớn, trong khi Hàng Châu nổi bật với việc ứng dụng nền tảng quản trị đô thị thông minh dựa trên dữ liệu thời gian thực.
Phát triển “thành phố bọt biển” thích ứng với biến đổi khí hậu
Một sáng kiến đặc sắc của Trung Quốc trong phát triển đô thị sinh thái là mô hình “thành phố bọt biển”. Ý tưởng này được đưa ra nhằm giải quyết tình trạng ngập úng đô thị ngày càng nghiêm trọng do biến đổi khí hậu và quá trình
bê-tông hóa nhanh chóng. Theo mô hình này, đô thị được thiết kế như một “miếng bọt biển” có khả năng hấp thụ, lưu trữ, thẩm thấu và tái sử dụng nước mưa thông qua hệ thống hồ điều hòa, công viên ngập nước, mái nhà xanh và mặt đường thấm nước.
Từ năm 2015, Trung Quốc đã triển khai chương trình thí điểm tại nhiều địa phương và từng bước mở rộng quy mô trên toàn quốc. Đến năm 2025, Trung Quốc đã xây dựng khoảng 90 “thành phố bọt biển” và 39 thành phố thí điểm thích ứng với khí hậu. Mục tiêu dài hạn là khoảng 80% khu vực đô thị có khả năng tái sử dụng tới 70% lượng nước mưa.
Thúc đẩy giao thông xanh - xây dựng công trình xanh - chuyển đổi số
Đến giữa năm 2025, Trung Quốc có hơn 330 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài vượt 11.000km; trung bình mỗi ngày có khoảng 200 triệu lượt người sử dụng phương tiện giao thông công cộng. Song song với đó, hệ thống xe đạp chia sẻ cũng phát triển mạnh với khoảng 25 triệu lượt sử dụng mỗi ngày.
Trung Quốc đồng thời là thị trường xe điện lớn nhất thế giới. Tính đến tháng 8-2025, Trung Quốc có gần 17,35 triệu trạm sạc xe điện (tăng khoảng 10 lần so với năm 2020). Việc điện khí hóa giao thông góp phần quan trọng vào mục tiêu giảm phát thải trong khu vực đô thị.
Tính đến năm 2024, gần 98% các công trình xây dựng mới tại khu vực đô thị đáp ứng tiêu chuẩn công trình xanh; diện tích các dự án xây dựng lắp ghép đạt khoảng 672 triệu mét vuông (chiếm hơn 30% tổng diện tích xây dựng mới).
Diện tích các công trình tiết kiệm năng lượng chiếm hơn 66% tổng diện tích nhà ở và công trình đô thị hiện có; đồng thời, hơn 10.000 sản phẩm vật liệu xây dựng xanh đã được chứng nhận trên phạm vi toàn quốc.
Việc sử dụng năng lượng tái tạo trong các tòa nhà cũng được đẩy mạnh thông qua việc lắp đặt điện Mặt trời mái nhà, hệ thống bơm nhiệt và các công nghệ sưởi ấm sạch. Đến cuối năm 2024, tỷ lệ sưởi ấm sạch ở miền Bắc Trung Quốc đạt khoảng 83%.
Một xu hướng nổi bật trong quá trình phát triển đô thị sinh thái của Trung Quốc là sự kết hợp giữa chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Công nghệ số ngày càng được ứng dụng sâu rộng trong quản lý đô thị nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và chất lượng dịch vụ công.
Các hệ thống quản lý giao thông thông minh giúp tối ưu hóa lưu lượng xe, giảm ùn tắc và cắt giảm tiêu thụ nhiên liệu. Hệ thống cảm biến môi trường theo thời gian thực hỗ trợ giám sát chất lượng không khí, nguồn nước và tiếng ồn đô thị.
Bên cạnh đó, việc xây dựng các nền tảng dữ liệu đô thị tích hợp đang tạo điều kiện để chính quyền địa phương ra quyết định chính xác và hiệu quả hơn. Mô hình “não bộ đô thị” được nhiều thành phố lớn triển khai, qua đó nâng cao năng lực quản trị đô thị hiện đại.
Mặc dù đạt nhiều thành tựu đáng ghi nhận, quá trình xây dựng đô thị sinh thái ở Trung Quốc vẫn đối mặt với không ít thách thức.
1- Sự chênh lệch phát triển giữa các vùng, miền khiến năng lực đầu tư vào hạ tầng xanh không đồng đều. Các địa phương miền Tây và khu vực nội địa thường gặp khó khăn hơn về nguồn lực tài chính và công nghệ;
2- Thị trường bất động sản suy giảm trong những năm gần đây ảnh hưởng đến nguồn thu của chính quyền địa phương - vốn là nguồn tài chính quan trọng cho phát triển hạ tầng đô thị;
3- Quá trình chuyển đổi sang mô hình carbon thấp đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn và sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư.
Ngoài ra, việc cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm việc làm và bảo vệ môi trường vẫn là bài toán không dễ giải đối với Trung Quốc trong giai đoạn phát triển mới.
Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy, phát triển đô thị sinh thái cần được đặt trong chiến lược phát triển quốc gia dài hạn, với sự kết hợp đồng bộ giữa quy hoạch không gian, chuyển đổi năng lượng, phát triển hạ tầng xanh và ứng dụng công nghệ số.
Trong tương lai, đô thị sinh thái không chỉ là xu hướng phát triển tất yếu mà còn trở thành thước đo năng lực cạnh tranh và mức độ hiện đại hóa của mỗi quốc gia./.