Tạm ước trước, hòa ước sau
Tạm ước giúp Mỹ và Iran có thời gian để chuẩn bị cho thời kỳ tới, cho hòa đàm và lại chiến tranh với nhau.
Kịp thời trong ngày sinh lần thứ 80 và cho sự tham dự cuộc gặp cấp cao thường niên năm nay của nhóm G-7 ở Pháp, Tổng thống Mỹ Donald Trump có được một thỏa thuận hòa bình tạm thời với Iran dưới dạng một biên bản ghi nhớ.
Thỏa thuận dài 1,5 trang chưa phải là hòa ước thực thụ giữa Mỹ và Iran, mà chỉ là một bản tạm ước về chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, làm điểm xuất phát cho tiến trình đàm phán trong 60 ngày tới về hòa ước thực thụ giữa hai bên.
Nó mở ra tiến trình đàm phán này, nhưng chưa đủ để bảo đảm Mỹ và Iran sau 60 ngày nữa sẽ cùng nhau đi tới được hòa ước thực thụ bởi 2 lý do chính.
Thứ nhất, tạm ước trên không dựa trên cơ sở là lòng tin lẫn nhau, mà là kết quả của sự o ép trong tình thế đối với cả hai bên. Iran đã có nhiều trải nghiệm thực tế với Mỹ để rất thận trọng với việc tin tưởng Mỹ.
Thứ hai, những vấn đề đặt ra cho hai bên giải quyết trong 60 ngày đàm phán sắp tới đều thuộc diện khó nhằn nhất, nhưng lại quyết định nhất đối với sự hình thành và số phận tương lai của hiệp định hòa bình thực thụ giữa Mỹ và Iran.
Đó là vấn đề chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran, trong đó có chuyện xử lý khối lượng hơn 440kg uranium đã được Iran làm giàu lên mức độ 60%; là vấn đề những cuộc chiến tranh ủy nhiệm ở khu vực; là vấn đề Mỹ dỡ bỏ những biện pháp chính sách trừng phạt Iran, trả lại cho Iran khối tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài. Ấy là còn chưa kể đến vấn đề bồi thường chiến tranh và tái thiết Iran sau chiến tranh.
So với việc giải quyết những vấn đề đặc biệt nhạy cảm này thì việc mở lại eo biển Hormuz, việc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải cảng của Iran, để cho Iran xuất khẩu dầu lửa như quy định trong tạm ước lại chỉ là những chuyện nhỏ và dễ dàng. Dù vậy, tạm ước trên vẫn có ý nghĩa rất quan trọng bởi đưa lại khả năng rồi đây sẽ có được hòa ước thực thụ.
Tạm ước này đưa khu vực vùng Vịnh trở lại như thời kỳ trước khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh với Iran, với sự khác biệt là đã có nhiều chết chóc và tàn phá. Tạm ước này lặp lại cục diện sau lần 12 ngày chiến tranh năm 2025 giữa Mỹ và Israel với Iran.
Cả Mỹ và Iran đều quả quyết mình đã chiến thắng. Nhưng thắng thua thật sự như thế nào phải chờ kết cục của tiến trình hòa đàm sắp tới mới có thể xác định được. Tạm ước giúp Mỹ và Iran có thời gian để chuẩn bị cho thời kỳ tới, cho hòa đàm và lại chiến tranh với nhau.
Nó đẩy Israel vào tình thế khó xử với Mỹ và bị mất vai trò. Nó giúp ông D. Trump có được lập luận mới để xoay chuyển tình thế khó khăn hiện tại về đối nội ở Mỹ và ứng phó với nguy cơ Đảng Cộng hòa thất cử trong cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ giữa nhiệm kỳ sắp tới./.