Chính trị - Thời sự

Một cương lĩnh phát triển báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số

GS, TS Tạ Ngọc Tấn • 26/06/2026 11:37

Bài viết “Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm như một sự định hướng chiến lược đối với sự phát triển của nền báo chí cách mạng nước ta trong thời kỳ mới. Ở một góc độ nhất định, có thể xem bài viết như một bản cương lĩnh định hướng về xây dựng và phát triển nền báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số.

GS, TS Tạ Ngọc Tấn

Bài viết “Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm như một sự định hướng chiến lược đối với sự phát triển của nền báo chí cách mạng nước ta trong thời kỳ mới. Ở một góc độ nhất định, có thể xem bài viết như một bản cương lĩnh định hướng về xây dựng và phát triển nền báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số.

Trải qua hơn 1 thế kỷ hình thành và phát triển, Báo chí cách mạng Việt Nam luôn đồng hành cùng dân tộc trên mọi chặng đường đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Từ những tờ báo đầu tiên do Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập đến hệ thống báo chí hiện đại ngày nay, báo chí cách mạng không chỉ là phương tiện thông tin, tuyên truyền mà còn là lực lượng xung kích, vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, góp phần to lớn, quan trọng vào sự nghiệp cách mạng của Đảng, dân tộc và nhân dân ta.

Bước vào kỷ nguyên số, sự phát triển bùng nổ của Internet, mạng xã hội, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng truyền thông xuyên biên giới đang làm thay đổi sâu sắc môi trường truyền thông toàn cầu.

Những biến đổi đó vừa mở ra cơ hội to lớn, vừa đặt ra những thách thức chưa từng có đối với báo chí cách mạng Việt Nam. Trong bối cảnh ấy, bài viết “Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhân dịp kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21-6-1925 – 21-6-2026) không chỉ là sự tổng kết thực tiễn, mà còn thể hiện tư duy chiến lược về vị trí, vai trò, sứ mệnh, phương hướng phát triển của nền báo chí cách mạng trong giai đoạn mới.

Bài viết của đồng chí Tô Lâm chứa đựng nhiều luận điểm quan trọng, phản ánh nhận thức mới của Đảng về báo chí trong thời đại số, đồng thời đặt ra những yêu cầu, phương hướng mới đối với các cơ quan báo chí và đội ngũ người làm báo nước ta.

Việc nghiên cứu, nhận thức sâu sắc những luận điểm đó có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, chủ quyền thông tin quốc gia và phục vụ hiệu quả sự nghiệp phát triển đất nước trong thời kỳ mới.

Bài viết của đồng chí Tô Lâm đề cập một cách toàn diện bối cảnh của thời đại số, những vấn đề đang đặt ra cho báo chí và những yêu cầu cơ bản, định hướng quan trọng cho báo chí cách mạng Việt Nam trong thời gian tới. Từ việc nghiên cứu bài viết có thể tổng hợp những luận điểm cơ bản, quan trọng nhất trong đó là gì?

Thời đại số đang làm thay đổi căn bản môi trường truyền thông và hoạt động báo chí

Luận điểm đầu tiên và cũng là cơ sở xuất phát của toàn bộ bài viết là nhận định rằng cuộc cách mạng công nghệ số đang làm thay đổi sâu sắc lối sống của nhân loại, trong đó có đời sống thông tin của xã hội: “Công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng truyền thông xuyên biên giới đã làm thay đổi tận gốc cách thông tin được tạo ra, phân phối, tiếp nhận và kiểm chứng”.

Theo đó, báo chí không còn hoạt động trong môi trường truyền thông truyền thống mà đang đứng trước một không gian truyền thông hoàn toàn mới, nơi thông tin được tạo ra và lan truyền với tốc độ chưa từng có.

Cùng với những cơ hội to lớn về tiếp cận công chúng, phổ biến tri thức và thúc đẩy đổi mới sáng tạo là những thách thức ngày càng gay gắt từ tin giả, thông tin sai lệch, thao túng thuật toán, giả mạo bằng AI và các nguy cơ mất an toàn thông tin.

Đây không chỉ là sự thay đổi về công nghệ, mà thực chất là sự thay đổi của toàn bộ hệ sinh thái truyền thông. Nhận thức đúng đặc điểm của bối cảnh mới là tiền đề để xác định phương hướng phát triển của báo chí cách mạng trong thời đại số.

“

Khi lượng thông tin ngày càng khổng lồ, thật giả đan xen, xã hội càng cần “những địa chỉ đáng tin cậy để xác định điều gì đúng, điều gì còn phải kiểm chứng”. Đó chính là yêu cầu mới đặt ra cho báo chí.

GS, TS Tạ Ngọc Tấn

Trong môi trường truyền thông mới, vai trò của báo chí cách mạng không suy giảm mà càng trở nên quan trọng hơn

Một trong những luận điểm nổi bật của bài viết là sự khẳng định lại vị trí và vai trò của báo chí cách mạng trong bối cảnh báo chí không còn giữ vị trí gần như độc quyền phát tin như trước đây.

Sự phát triển của mạng xã hội và các nền tảng số cho phép hầu như mọi cá nhân đều có thể tham gia sản xuất và phát tán thông tin. Tuy nhiên, điều đó không làm cho báo chí trở nên kém quan trọng.

Ngược lại, khi lượng thông tin ngày càng khổng lồ, thật giả đan xen, xã hội càng cần “những địa chỉ đáng tin cậy để xác định điều gì đúng, điều gì còn phải kiểm chứng”. Đó chính là yêu cầu mới đặt ra cho báo chí.

Theo tinh thần bài viết, nhiệm vụ quan trọng nhất của báo chí hiện nay không đơn thuần là đưa tin nhanh hơn, mà là giúp công chúng hiểu đúng bản chất sự việc; phân biệt giữa sự thật và tin đồn; giữa thông tin đã được kiểm chứng với những cảm xúc đám đông hoặc sự dẫn dắt có chủ ý.

Báo chí phải trở thành nơi nhân dân tìm đến khi cần sự xác nhận đáng tin cậy về các vấn đề của đời sống xã hội. Đó cũng chính là lý do để dẫn đến “trách nhiệm của báo chí không chỉ là nhanh hơn, mà trước hết phải đúng hơn, sâu sắc hơn, có ích hơn”.

Đây là sự phát triển quan trọng trong nhận thức về chức năng xã hội của báo chí, nhấn mạnh vai trò kiến tạo niềm tin và bảo vệ sự thật trong môi trường truyền thông số hiện nay.

Chuyển đổi số báo chí phải là cuộc đổi mới toàn diện về tư duy, mô hình tổ chức và phương thức hoạt động

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặc biệt nhấn mạnh rằng chuyển đổi số báo chí không thể được hiểu đơn giản là trang bị công nghệ mới, mở thêm nền tảng số hay phát triển các kênh truyền thông trực tuyến.

Bản chất của chuyển đổi số là sự “đổi mới toàn diện về tư duy lãnh đạo, mô hình tòa soạn, quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu, phân phối nội dung, đo lường công chúng, kinh tế báo chí và văn hóa nghề nghiệp”.

Trong cách tiếp cận mới này, mỗi tác phẩm báo chí không chỉ là một sản phẩm thông tin đơn thuần mà phải được tổ chức như một sản phẩm truyền thông có mục tiêu rõ ràng, có khả năng tiếp cận công chúng trên nhiều nền tảng nhưng vẫn bảo đảm thống nhất về chuẩn mực nghề nghiệp.

Luận điểm này thể hiện tư duy đổi mới mạnh mẽ về tổ chức và quản trị báo chí trong thời đại số, đồng thời chỉ ra con đường phát triển tất yếu của các cơ quan báo chí hiện nay.

Bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia và làm chủ không gian số là nhiệm vụ chiến lược của báo chí cách mạng

Một nội dung có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc trong bài viết của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là việc đặt vấn đề chủ quyền thông tin quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và số hóa.

Đồng chí chỉ rõ rằng, báo chí cần tận dụng các nền tảng toàn cầu để tiếp cận công chúng, nhưng không được lệ thuộc vào các thuật toán hay cơ chế phân phối của các nền tảng xuyên biên giới.

Làm chủ không gian số phải gắn với việc xây dựng dữ liệu riêng, cộng đồng độc giả riêng, thương hiệu riêng và năng lực truyền thông riêng của quốc gia.

Từ đó, bài viết khẳng định báo chí cách mạng phải trở thành lực lượng chủ lực trong bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia, đồng thời xây dựng nền báo chí đối ngoại số mạnh, có khả năng truyền tải hình ảnh, thành tựu phát triển và quan điểm của Việt Nam ra thế giới bằng các hình thức hiện đại, hấp dẫn và có sức thuyết phục.

Đây là một bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về vai trò của báo chí trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trên không gian mạng.

“

Trong thời đại số, nhà báo không chỉ cần bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực chuyên môn như trước đây mà còn phải làm chủ dữ liệu, công cụ số, mạng xã hội, AI và các phương thức tác nghiệp hiện đại. Càng nhiều công nghệ hỗ trợ, yêu cầu về trách nhiệm nghề nghiệp càng cao hơn.

GS, TS Tạ Ngọc Tấn

Con người vẫn là nhân tố quyết định; xây dựng đội ngũ nhà báo có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực số là yêu cầu then chốt

Xuyên suốt bài viết, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định rằng mọi chiến lược, mọi công nghệ và mọi mô hình phát triển cuối cùng đều phụ thuộc vào con người.

Trong thời đại số, nhà báo không chỉ cần bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực chuyên môn như trước đây mà còn phải làm chủ dữ liệu, công cụ số, mạng xã hội, AI và các phương thức tác nghiệp hiện đại. Càng nhiều công nghệ hỗ trợ, yêu cầu về trách nhiệm nghề nghiệp càng cao hơn.

Bài viết đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu không đánh đổi uy tín lấy lượt xem; không chạy theo cảm xúc đám đông; luôn đặt ra 3 câu hỏi trước khi công bố một tác phẩm báo chí: thông tin đó có đúng không, có cần thiết không và có ích cho xã hội không.

Có thể nói, đây là luận điểm mang ý nghĩa nền tảng, bởi suy cho cùng, chất lượng của nền báo chí trước hết được quyết định bởi chất lượng của đội ngũ người làm báo.

Những luận điểm được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu ra trong bài viết không chỉ là sự đánh giá thực trạng hay định hướng phát triển báo chí trong thời đại số, mà còn mang ý nghĩa chỉ đạo chiến lược đối với toàn bộ nền báo chí cách mạng và đội ngũ những người làm báo Việt Nam hiện nay.

Những luận điểm đó góp phần làm sáng tỏ nhận thức về vị trí, vai trò, chức năng, phương thức hoạt động của các cơ quan báo chí và yêu cầu xây dựng đội ngũ nhà báo trong điều kiện mới.

Góp phần định hình tư duy phát triển mới cho nền báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số

Trong nhiều thập niên, báo chí phát triển chủ yếu trong môi trường truyền thông truyền thống, nơi các cơ quan báo chí giữ vai trò trung tâm trong sản xuất và phân phối thông tin.

Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đã làm thay đổi căn bản môi trường truyền thông. Điều đó đòi hỏi báo chí không chỉ đổi mới công cụ, mà trước hết phải đổi mới tư duy phát triển.

Thông điệp lớn được đặt ra là báo chí không thể tiếp tục vận hành bằng tư duy của thời kỳ trước. Chuyển đổi số không đơn thuần là số hóa các sản phẩm báo chí hay mở rộng hiện diện trên các nền tảng trực tuyến, mà phải là quá trình đổi mới toàn diện về nhận thức, tổ chức, quản trị và phương thức hoạt động.

Đây là cơ sở lý luận quan trọng giúp các cơ quan báo chí xác định đúng hướng đi trong quá trình xây dựng các tòa soạn hiện đại, chuyên nghiệp và thích ứng với môi trường số.

“

Nếu trước đây báo chí được đánh giá chủ yếu bởi khả năng đưa tin nhanh, thì ngày nay giá trị lớn nhất của báo chí là khả năng kiểm chứng sự thật, phân tích bản chất vấn đề, định hướng nhận thức xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân.

GS, TS Tạ Ngọc Tấn

Khẳng định lại giá trị cốt lõi và sứ mệnh đặc biệt của báo chí cách mạng trong xã hội hiện đại

Trong bối cảnh thông tin bùng nổ, mạng xã hội phát triển mạnh mẽ và bất kỳ cá nhân nào cũng có thể tham gia truyền tải thông tin, có lúc xuất hiện quan điểm cho rằng vai trò của báo chí đang suy giảm.

Bài viết của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã bác bỏ nhận thức đó bằng một luận điểm rất sâu sắc: càng nhiều thông tin, xã hội càng cần những nguồn thông tin đáng tin cậy.

Điều đó có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc xác định sứ mệnh của báo chí hiện nay. Nếu trước đây báo chí được đánh giá chủ yếu bởi khả năng đưa tin nhanh, thì ngày nay giá trị lớn nhất của báo chí là khả năng kiểm chứng sự thật, phân tích bản chất vấn đề, định hướng nhận thức xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân.

Đây chính là sự khẳng định mạnh mẽ vị thế không thể thay thế của báo chí cách mạng trong đời sống chính trị - xã hội của đất nước. Đồng thời, đó cũng là lời nhắc nhở đối với mỗi cơ quan báo chí, mỗi người làm báo phải luôn lấy sự thật, tính chính xác và lợi ích của đất nước, của nhân dân làm chuẩn mực cao nhất trong hoạt động nghề nghiệp.

Mở rộng nhận thức về vai trò của báo chí trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trên không gian số

Một trong những đóng góp quan trọng của bài viết là đặt vấn đề chủ quyền thông tin quốc gia như một bộ phận cấu thành của chủ quyền quốc gia trong thời đại số.

Nếu trước đây nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc chủ yếu được nhìn nhận trên các lĩnh vực lãnh thổ, biên giới, biển đảo hay an ninh truyền thống, thì ngày nay không gian mạng đã trở thành một mặt trận mới.

Những cuộc tấn công thông tin, các chiến dịch xuyên tạc, thao túng dư luận, lan truyền tin giả hay gây nhiễu loạn nhận thức xã hội đều có thể tác động trực tiếp đến an ninh quốc gia và sự ổn định xã hội.

Từ góc độ đó, bài viết đã nâng vai trò của báo chí từ chức năng thông tin, tuyên truyền lên một tầm cao mới: trở thành lực lượng quan trọng tham gia bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và góp phần giữ vững môi trường thông tin lành mạnh cho sự phát triển đất nước.

Đây là một nhận thức có ý nghĩa chiến lược đối với hoạt động báo chí trong giai đoạn hiện nay và những năm tới.

Chỉ ra yêu cầu xây dựng mô hình báo chí hiện đại, chuyên nghiệp và có năng lực cạnh tranh trong môi trường toàn cầu

Những luận điểm về dữ liệu, kinh tế báo chí số, bản quyền báo chí, báo chí đối ngoại số và làm chủ các nền tảng công nghệ cho thấy tầm nhìn phát triển dài hạn đối với nền báo chí Việt Nam.

Bài viết không chỉ đề cập nhiệm vụ chính trị của báo chí, mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh của các cơ quan báo chí trong môi trường truyền thông toàn cầu.

Điều này có ý nghĩa rất quan trọng bởi trong kỷ nguyên số, sức mạnh của báo chí không chỉ được đo bằng số lượng cơ quan báo chí hay số lượng tác phẩm được công bố, mà còn được đánh giá bằng khả năng làm chủ công nghệ, làm chủ dữ liệu, làm chủ công chúng và khả năng lan tỏa ảnh hưởng trong không gian số.

Những định hướng đó mở ra cơ sở để xây dựng các cơ quan báo chí trở thành những trung tâm dữ liệu, tri thức và sáng tạo nội dung hiện đại, đủ sức cạnh tranh với các nền tảng truyền thông quốc tế nhưng vẫn giữ vững bản sắc và định hướng của báo chí cách mạng Việt Nam.

“

Dù công nghệ phát triển đến đâu, những giá trị cốt lõi của nghề báo vẫn không thay đổi. Bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, tinh thần trách nhiệm xã hội, ý thức phụng sự nhân dân và sự trung thành với sự thật vẫn là nền tảng của nghề báo cách mạng.

GS, TS Tạ Ngọc Tấn

Đặt ra những yêu cầu mới đối với đội ngũ người làm báo trong thời đại số

Ý nghĩa trực tiếp và sâu sắc nhất của bài viết có lẽ nằm ở việc xác định hình mẫu người làm báo trong giai đoạn mới.

Nếu như trước đây một nhà báo giỏi chủ yếu được đánh giá ở năng lực phát hiện đề tài, khai thác nguồn tin và thể hiện tác phẩm, thì ngày nay những yêu cầu đó đã được mở rộng rất nhiều.

Nhà báo phải hiểu công nghệ số, biết khai thác và phân tích dữ liệu, sử dụng AI một cách có trách nhiệm, có khả năng tác nghiệp trên nhiều nền tảng và thích ứng với môi trường truyền thông biến đổi liên tục.

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả là dù công nghệ phát triển đến đâu, những giá trị cốt lõi của nghề báo vẫn không thay đổi. Bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, tinh thần trách nhiệm xã hội, ý thức phụng sự nhân dân và sự trung thành với sự thật vẫn là nền tảng của nghề báo cách mạng.

Ba câu hỏi mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra đối với mỗi tác phẩm báo chí: “Có đúng không, có cần thiết không, có ích cho xã hội không” thực chất không chỉ là yêu cầu nghiệp vụ, mà còn là một chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp cần được mỗi nhà báo tự giác thực hiện trong mọi hoạt động tác nghiệp.

Tóm lại có thể nói, những luận điểm trong bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã cung cấp một hệ thống quan điểm cơ bản và toàn diện về báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số.

Những luận điểm đó vừa mang ý nghĩa lý luận, góp phần phát triển nhận thức của Đảng về báo chí trong điều kiện mới; vừa mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, định hướng cho quá trình đổi mới, chuyển đổi số và phát triển bền vững của nền báo chí nước nhà.

Quan trọng hơn, những luận điểm ấy cũng góp phần xác định rõ hơn trách nhiệm, sứ mệnh và những phẩm chất cần có của người làm báo Việt Nam trong thế kỷ XXI: vững vàng về bản lĩnh chính trị, trong sáng về đạo đức nghề nghiệp, tinh thông về nghiệp vụ, làm chủ công nghệ và luôn đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc, của nhân dân lên trên hết.

***

Bài viết “Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ra đời trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ và môi trường truyền thông toàn cầu đang có những biến đổi sâu sắc chưa từng có.

Vì vậy, ý nghĩa của bài viết không chỉ giới hạn trong phạm vi một bài viết nhân dịp kỷ niệm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, mà còn vượt lên thành một sự định hướng chiến lược đối với sự phát triển của nền báo chí cách mạng nước ta trong thời kỳ mới. Ở một góc độ nhất định, có thể xem bài viết như một bản cương lĩnh định hướng về xây dựng và phát triển nền báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số.

Điểm nổi bật của bài viết là đã kết hợp hài hòa giữa tính kế thừa và tính đổi mới; giữa bản chất cách mạng của báo chí với yêu cầu hiện đại hóa; giữa nhiệm vụ chính trị với yêu cầu phát triển công nghệ; giữa trách nhiệm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc với yêu cầu hội nhập sâu rộng vào không gian truyền thông toàn cầu.

Thông điệp xuyên suốt mà bài viết gửi gắm là: công nghệ có thể làm thay đổi phương thức làm báo, nhưng không làm thay đổi sứ mệnh của báo chí cách mạng; AI có thể hỗ trợ con người sản xuất thông tin, nhưng không thể thay thế trách nhiệm xã hội, đạo đức nghề nghiệp và bản lĩnh chính trị của người làm báo; môi trường truyền thông có thể thay đổi từng ngày, nhưng sự thật, lợi ích của đất nước và hạnh phúc của nhân dân vẫn luôn là giá trị cao nhất mà báo chí cách mạng phải phụng sự.

Với tinh thần đó, bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ là lời hiệu triệu đổi mới đối với các cơ quan báo chí và đội ngũ người làm báo hôm nay, mà còn góp phần định hình tầm nhìn phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam trong nhiều năm tới: xây dựng một nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại; làm chủ công nghệ, làm chủ không gian số; giữ vững bản chất cách mạng; xứng đáng là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, là tiếng nói tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân trong thời đại mới./.

GS, TS Tạ Ngọc Tấn