Đổi mới phương thức truyền tải lý luận chính trị trên không gian số

Yêu cầu chuyển đổi số trong báo chí

Theo Quyết định số 348/QĐ-TTg, ngày 6-4-2023, của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, các cơ quan báo chí phải từng bước chuyển đổi mô hình hoạt động theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và tăng cường hiện diện trên nền tảng số. Quyết định yêu cầu hình thành hệ sinh thái báo chí số, ứng dụng công nghệ trong quản trị tòa soạn, sản xuất và phân phối nội dung.

Tinh thần đó tiếp tục được nhấn mạnh trong các văn kiện, định hướng lớn của Đảng về đổi mới công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới.

Kết luận số 222-KL/TW, ngày 2-12-2025, của Bộ Chính trị, “Về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 26-CT/TW, ngày 10-9-2013 của Bộ Chính trị về “Công tác của Tạp chí Cộng sản trong giai đoạn mới””, xác định rõ yêu cầu tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động của Tạp chí Cộng sản; xây dựng Tạp chí Cộng sản thực sự trở thành kênh thông tin đa nền tảng về tư tưởng, thành tựu lý luận chính trị, quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, những thông điệp quan trọng của lãnh đạo Đảng, Nhà nước đến đông đảo cán bộ, đảng viên và nhân dân trong và ngoài nước.

Quan điểm này cho thấy công tác lý luận không chỉ giữ vai trò nền tảng đối với hoạt động lãnh đạo của Đảng mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức tuyên truyền, giáo dục lý luận trong điều kiện phát triển của không gian số.

Bài viết lý luận chính trị thường có dung lượng lớn, chứa nhiều khái niệm chuyên ngành, hàm lượng khoa học cao và tương đối kén người đọc. Nếu chỉ trình bày dưới dạng văn bản thuần túy, thiếu điểm nhấn thị giác và dữ liệu trực quan, nội dung sẽ khó tiếp cận công chúng, nhất là độc giả trẻ, đồng thời hạn chế khả năng lan tỏa trên môi trường số.

Truyền thông số đã làm thay đổi cấu trúc biểu đạt thông tin khi dữ liệu, hình ảnh, âm thanh và tương tác được tích hợp trong cùng một môi trường truyền tải. Điều này khiến hoạt động trình bày báo chí không còn là khâu xử lý hình thức đơn thuần, mà trở thành quá trình tổ chức trải nghiệm tiếp nhận thông tin.

Nhiều cơ quan báo chí hiện nay đã chuyển từ tư duy “dàn trang” sang tư duy “thiết kế trải nghiệm nội dung”. Họa sĩ trình bày không chỉ tham gia ở khâu cuối của quy trình xuất bản mà tham gia trực tiếp vào quá trình tổ chức thông tin, xây dựng nhịp điệu tiếp nhận và tối ưu hành vi đọc trên nền tảng số.

Đối với các tạp chí lý luận chính trị, sự thay đổi này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong bối cảnh tốc độ tiếp nhận thông tin cần ngắn gọn, súc tích, việc duy trì cách trình bày nặng về văn bản, thiếu tính tương tác sẽ làm giảm khả năng tiếp cận của các nội dung lý luận, dù nội dung đó có giá trị khoa học và chính trị cao.

Ứng dụng công nghệ số trong trình bày

Một trong những thay đổi lớn của báo chí hiện đại là sự hình thành mô hình xuất bản đa nền tảng. Nội dung báo chí hiện không chỉ xuất hiện trên website mà còn được phân phối đồng thời qua ứng dụng di động, mạng xã hội, podcast,... và các nền tảng tương tác.

Trong môi trường đó, trình bày báo chí không còn là công việc mang tính mỹ thuật đơn thuần mà trở thành hoạt động sáng tạo “liên ngành” gồm: nhà thiết kế, biên tập viên hình ảnh, chuyên gia phát triển nội sung số...

Công nghệ số cho phép tích hợp nhiều lớp thông tin khác nhau trong cùng một sản phẩm báo chí: văn bản, ảnh, video, đồ họa dữ liệu (data visualization), sơ đồ tương tác và hiệu ứng chuyển động. Những hình thức thể hiện này giúp chia nhỏ thông tin, tạo điểm nghỉ thị giác và tăng khả năng ghi nhớ nội dung đối với công chúng.

Các định dạng, như long-form, e-magazine, multimedia storytelling hay infographic tương tác đang trở thành xu hướng phổ biến tại nhiều tòa soạn lớn trên thế giới cũng như ở Việt Nam.

Báo cáo của Viện Nghiên cứu báo chí Reuters về các xu hướng và dự báo đối với báo chí, truyền thông và công nghệ năm 2026 chỉ ra: trí tuệ nhân tạo (AI) đang tác động trực tiếp đến quy trình sản xuất và tổ chức nội dung báo chí.

AI đang được sử dụng trong nhiều công đoạn, như phân tích dữ liệu độc giả, tối ưu tiêu đề, gợi ý bố cục, tự động hóa xử lý hình ảnh hoặc đề xuất nội dung phù hợp theo hành vi người dùng.

AI mở ra khả năng cá nhân hóa trải nghiệm tiếp nhận thông tin, phân tích hành vi cuộn trang hoặc dự đoán thời gian dừng đọc của công chúng, có thể tự động điều chỉnh cấu trúc hiển thị theo thiết bị và mức độ tương tác của người dùng. Điều này giúp họa sĩ tòa soạn tối ưu trình bày và nâng cao hiệu quả truyền tải nội dung.

Các nghiên cứu về hành vi tiếp nhận e-magazine, trải nghiệm tương tác thị giác là một trong những yếu tố quan trọng quyết định thời gian đọc và mức độ ghi nhớ nội dung của công chúng trên môi trường điện tử.

Một số sản phẩm báo chí hiện nay cho thấy thiết kế tốt có thể làm tăng thời gian đọc, mức độ chia sẻ và khả năng ghi nhớ thông tin của độc giả. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các bài viết lý luận vốn có mật độ thông tin cao và yêu cầu khả năng tiếp nhận chuyên sâu.

Tại Việt Nam, nhiều cơ quan báo chí lớn đã từng bước triển khai các sản phẩm multimedia, infographic và long-form nhằm nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin trên nền tảng điện tử.

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, chuyển đổi số còn làm thay đổi cách tổ chức tòa soạn. Hệ thống quản trị nội dung (CMS) hiện đại cho phép họa sĩ thiết kế, biên tập viên và kỹ thuật viên cùng tham gia xử lý nội dung trên nền tảng chung. Điều này tạo ra mô hình sản xuất hội tụ, trong đó trình bày trở thành bộ phận trực tiếp tham gia định hình nội dung.

Nhiều cơ quan báo chí quốc tế, như The New York Times hay Reuters đã hình thành các nhóm thiết kế dữ liệu, đồ họa tương tác và storytelling hoạt động song song với phóng viên và biên tập viên. Đây là xu hướng mà báo chí Việt Nam đang từng bước tiếp cận trong quá trình chuyển đổi số.

Vai trò quan trọng của đội ngũ thiết kế

Đối với các tạp chí lý luận chính trị, đổi mới trình bày không có nghĩa là chạy theo hình thức hoặc lạm dụng kỹ thuật thị giác. Vấn đề cốt lõi là tổ chức thông tin khoa học, hiện đại nhưng vẫn bảo đảm tính chính luận, tính nghiêm túc và bản sắc của báo chí cách mạng.

Vì vậy, đổi mới trình bày tạp chí lý luận điện tử cần bắt đầu từ đổi mới tư duy tổ chức nội dung. Người làm thiết kế không còn là bộ phận “dàn trang”, mà trở thành cầu nối giữa nội dung lý luận với hành vi tiếp nhận hiện đại của công chúng.

Trong quy trình sản xuất báo chí số, đòi hỏi đội ngũ thiết kế phải hiểu sâu nội dung chính trị, lý luận; đồng thời có kiến thức về UX/UI (hệ thống thiết kế trải nghiệm và giao diện người dùng nhằm tối ưu khả năng tiếp cận, tương tác và tiếp nhận thông tin trên môi trường số), đồ họa dữ liệu, multimedia và công nghệ số.

Họa sĩ thiết kế không chỉ cần kinh nghiệm, năng lực về mỹ thuật mà còn phải có khả năng sử dụng phần mềm đồ họa hiện đại, xử lý video, dữ liệu trực quan hóa và ứng dụng AI trong công việc chuyên môn.

Các cơ quan báo chí cần đầu tư đồng bộ cho hạ tầng công nghệ; xây dựng hệ thống nhận diện thống nhất; nâng cấp giao diện và tăng khả năng tương thích trên thiết bị di động, nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp.

Bên cạnh đó, công tác giáo dục, tuyên truyền lý luận cũng cần đổi mới mạnh mẽ theo hướng tăng tính tương tác, ứng dụng đa phương tiện và khai thác lợi thế của nền tảng số.

Việc ứng dụng công nghệ AI, dữ liệu lớn (Big Data) và công nghệ đa truyền thông trong tuyên truyền lý luận chính trị sẽ góp phần nâng cao khả năng tiếp cận công chúng trẻ.

Trong bối cảnh công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đang diễn ra ngày càng mạnh trên không gian mạng, việc xây dựng các sản phẩm báo chí lý luận hiện đại, hấp dẫn, có tính tương tác cao là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền và đấu tranh tư tưởng.

Đầu tư cho công nghệ trình bày, dữ liệu trực quan và đội ngũ thiết kế là yêu cầu thực tế đối với các tạp chí lý luận điện tử hiện nay. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là một phần của quá trình nâng cao chất lượng công tác tư tưởng, hiệu quả thông tin và sức cạnh tranh của báo chí cách mạng trên không gian mạng./.

Thanh Hải