Xu hướng chuyển đổi “tòa soạn AI” với các cơ quan truyền thông

Tòa soạn AI hình thành như thế nào?

Trong khoảng 2 năm qua, các hãng thông tấn và tập đoàn truyền thông lớn trên thế giới đã liên tục triển khai các chương trình ứng dụng AI trong hoạt động nghiệp vụ. Reuters (Anh), Associated Press, Bloomberg, News Corp (Mỹ), Axel Springer (Đức) hay Schibsted (Na Uy) đều đã xây dựng các nhóm chuyên trách về AI nhằm nghiên cứu và tích hợp công nghệ này vào quy trình sản xuất nội dung.

Tháng 12-2024, Tổng Giám đốc điều hành Thomson Reuters Steve Hasker cho rằng AI sẽ trở thành một thành phần quan trọng trong hệ sinh thái báo chí tương lai, đặc biệt ở các công đoạn xử lý dữ liệu, hỗ trợ biên tập và khai thác kho tư liệu khổng lồ của các hãng tin.

Theo ông, những bộ dữ liệu báo chí đã được xác minh và kiểm chứng của Reuters đang trở thành nguồn tài nguyên có giá trị đối với các mô hình AI thế hệ mới.

Tại Mỹ, News Corp - tập đoàn sở hữu The Wall Street Journal, The Times và New York Post - đã ký thỏa thuận hợp tác với OpenAI nhằm khai thác nội dung báo chí phục vụ các mô hình AI.

Tổng Giám đốc điều hành News Corp Robert Thomson đánh giá đây là bước đi giúp các cơ quan báo chí tham gia trực tiếp vào quá trình định hình hệ sinh thái AI, thay vì đứng ngoài cuộc chơi công nghệ.

Giới chuyên gia cho rằng, mô hình tòa soạn AI không đồng nghĩa với việc AI thay thế nhà báo. Trên thực tế, phần lớn các tổ chức truyền thông đang sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ nhằm nâng cao năng suất và giảm tải các công việc mang tính lặp lại.

Các ứng dụng phổ biến hiện nay gồm: tóm tắt và phân tích tài liệu; chuyển đổi nội dung giữa các định dạng; hỗ trợ dịch thuật đa ngôn ngữ; tự động tạo phụ đề video; gợi ý tiêu đề và từ khóa tối ưu hóa tìm kiếm; hỗ trợ sản xuất podcast và video ngắn.

Bước dịch chuyển “sống còn”

Nhiều chuyên gia nhận định đây sẽ là giai đoạn chuyển dịch từ “tòa soạn số” (Digital newsroom) sang “tòa soạn được AI hỗ trợ” (AI-assisted newsroom), trong đó AI trở thành trợ lý thường trực của phóng viên và biên tập viên.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội, AI cũng đặt ra nhiều thách thức đối với báo chí. Những vụ việc như kênh truyền thông CNET phải đính chính hàng chục bài viết do AI hỗ trợ sản xuất trong năm 2023 hay các trường hợp AI tạo ra thông tin sai lệch tại một số cơ quan truyền thông đã làm gia tăng các tranh luận về tính chính xác, trách nhiệm biên tập và đạo đức nghề nghiệp trong thời đại AI.

Giới nghiên cứu truyền thông quốc tế cho rằng, thành công của mô hình tòa soạn AI phụ thuộc chủ yếu vào chiến lược nhân lực và khả năng thích ứng của đội ngũ làm báo.

Theo Hiệp hội Báo chí và Nhà xuất bản tin tức thế giới (WAN-IFRA) và Viện Nghiên cứu báo chí Reuters, xu hướng nổi bật hiện nay là chuyển từ mô hình phân công tuyến tính sang mô hình sản xuất đa nền tảng, trong đó phóng viên, biên tập viên, chuyên gia dữ liệu, nhóm video và bộ phận phân phối nội dung tham gia vào cùng một quy trình sản xuất ngay từ đầu.

Đi cùng với đó là sự xuất hiện ngày càng rõ nét của mô hình “nhà báo đa kỹ năng” (multi-skilled journalist). Nếu trước đây một phóng viên chủ yếu tập trung vào viết tin, bài thì hiện nay họ được kỳ vọng có khả năng thực hiện nhiều công đoạn khác nhau như: quay video bằng điện thoại, sản xuất podcast, khai thác dữ liệu, sử dụng công cụ AI và tối ưu hóa nội dung trên các nền tảng số.

Sự thay đổi này xuất phát từ chính hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng. Nghiên cứu “Next Gen News 2025” của tổ chức tư vấn truyền thông FT Strategies và đơn vị nghiên cứu báo chí Knight Lab (Mỹ) cho thấy phần lớn người dùng trẻ không còn tiếp cận tin tức thông qua trang chủ báo điện tử mà chủ yếu gặp tin tức trên mạng xã hội, nền tảng video hoặc các công cụ tìm kiếm. Điều đó buộc các cơ quan báo chí phải sản xuất nội dung theo hướng đa định dạng và đa nền tảng ngay từ đầu.

Trong bối cảnh đó, đào tạo kỹ năng AI và kỹ năng số đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Các chương trình đào tạo hiện nay không chỉ tập trung vào việc sử dụng một số công cụ cụ thể mà hướng tới xây dựng năng lực thích ứng công nghệ cho đội ngũ phóng viên.

Chủ động tham gia định hình tương lai báo chí

Sự phát triển của AI đang đặt các cơ quan báo chí trước một lựa chọn chiến lược: chủ động tham gia định hình hệ sinh thái truyền thông mới hay chỉ tập trung thích ứng với những thay đổi do công nghệ tạo ra.

Nhiều chuyên gia cho rằng, cách tiếp cận chủ động sẽ mang lại lợi thế dài hạn hơn. Theo Viện nghiên cứu báo chí Reuters, các nhà quản lý truyền thông trên thế giới hiện không chỉ xem AI là công cụ nâng cao năng suất mà còn là yếu tố có thể làm thay đổi mô hình kinh doanh báo chí trong tương lai.

Sự xuất hiện của các chatbot AI và công cụ tìm kiếm tích hợp AI đang làm giảm đáng kể lưu lượng truy cập trực tiếp vào các trang báo điện tử, buộc các cơ quan truyền thông phải xây dựng những chiến lược tiếp cận công chúng mới.

Một khảo sát của Viện Reuters đối với 280 lãnh đạo truyền thông tại 51 quốc gia cho thấy, phần lớn các cơ quan báo chí đang tăng đầu tư cho video ngắn, podcast, nội dung đa nền tảng và các mô hình phân phối trực tiếp tới công chúng.

Khoảng 75% số lãnh đạo được khảo sát cho biết họ đang khuyến khích đội ngũ phóng viên vận hành theo tư duy của các nhà sáng tạo nội dung số nhằm thích ứng với môi trường truyền thông mới.

Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng mục tiêu của báo chí không phải là cạnh tranh với AI về tốc độ tạo nội dung mà là phát huy những giá trị mà công nghệ khó thay thế, gồm khả năng xác minh, điều tra, phân tích, kết nối xã hội và xây dựng niềm tin công chúng.

AI có thể hỗ trợ quá trình làm báo nhanh hơn và hiệu quả hơn, nhưng trách nhiệm nghề nghiệp, tiêu chuẩn biên tập và sự tin cậy vẫn là những yếu tố cốt lõi thuộc về con người.

Vì vậy, đối với các cơ quan báo chí, vấn đề không còn là có ứng dụng AI hay không, mà là ứng dụng AI theo cách nào để nâng cao chất lượng báo chí, đồng thời bảo đảm các nguyên tắc nghề nghiệp trong môi trường truyền thông số đang thay đổi nhanh chóng.

Trong xu thế đó, những tòa soạn chủ động đầu tư vào công nghệ, đào tạo nhân lực và xây dựng chiến lược AI bài bản nhiều khả năng sẽ có lợi thế lớn hơn trong cuộc cạnh tranh về nội dung, niềm tin và khả năng tiếp cận công chúng trong những năm tới./.

Thanh Nam