Vai trò của WeChat và TikTok trong nền báo chí số ở Trung Quốc

Theo Báo cáo thống kê lần thứ 57 của Trung tâm Thông tin mạng Internet Trung Quốc (CNNIC) công bố đầu năm 2026, quốc gia này hiện sở hữu 1,125 tỷ người dùng Internet, nâng tỷ lệ phổ cập mạng toàn quốc lên mức 80,1%.

Trong đó, số lượng người tiêu thụ tin tức trực tuyến đạt 811 triệu người (chiếm 73,2% cư dân mạng) và quy mô người dùng video ngắn chạm mốc kỷ lục 1,040 tỷ người (chiếm tới 93,8%).

Bối cảnh này buộc các cơ quan báo chí đầu não như Nhân dân Nhật báo hay Tân Hoa Xã phải chủ động thực hiện chiến lược “hội tụ truyền thông” (media convergence).

Sự kết hợp giữa công nghệ thuật toán tiên tiến và chiến lược định hướng dư luận của Chính phủ Trung Quốc đã biến 2 nền tảng này thành hạ tầng thông tin quốc gia cốt lõi, theo đó vừa là lá chắn đắc lực để phản bác các thông tin sai lệch, trái chiều, vừa mở ra không gian kiến tạo “năng lượng tích cực” phục vụ đời sống tinh thần của nhân dân.

WeChat và sứ mệnh lan tỏa “năng lượng tích cực”

Bước sang năm 2026, WeChat tiếp tục củng cố vị thế là một siêu ứng dụng không thể thay thế trong đời sống và báo chí Trung Quốc với sự tăng trưởng ổn định.

Theo số liệu vận hành mới nhất, nền tảng này đã đạt 1,41 tỷ người dùng hoạt động hằng tháng (MAU), tiệm cận toàn bộ quy mô dân số Trung Quốc và giữ vững vị trí mạng xã hội lớn thứ 6 toàn cầu.

Đối với ngành truyền thông, WeChat phục vụ như một nền tảng xuất bản thông tin chuyên sâu có độ phủ và tầm ảnh hưởng lớn nhất nhờ hệ sinh thái tài khoản chính thức (Official Accounts) với hơn 25 triệu kênh hoạt động.

Hiện nay, mọi cơ quan báo chí nhà nước lớn của Trung Quốc đều đang vận hành các tài khoản chính thức để đẩy trực tiếp các bài viết, phóng sự chuyên sâu vào luồng tin nhắn hằng ngày của độc giả. Song song với đó, hệ sinh thái này cũng mở ra không gian sinh tồn đầy sáng tạo cho mô hình “báo chí tự doanh” (We-Media).

Đây là nơi các cựu nhà báo, chuyên gia học thuật hoặc các nhóm biên tập tư nhân thành lập các kênh bình luận xã hội, kinh tế sắc sảo. Việc người dùng Trung Quốc dành trung bình đến 79 phút 42 giây/ngày trên WeChat đã biến nền tảng này thành mặt trận quyết định để định hướng dư luận xã hội và lan tỏa năng lượng tích cực.

Trong môi trường Internet phân mảnh, các thông tin sai lệch hoặc tin đồn thất thiệt về an sinh xã hội, thiên tai, dịch bệnh rất dễ lan truyền gây hoang mang. Khi xuất hiện các luồng thông tin trái chiều, các tài khoản báo chí chính thống và

We-Media định hướng chính quy trên WeChat sẽ lập tức kích hoạt quy trình phản ứng nhanh. Thay vì áp đặt mệnh lệnh hành chính khô khan, họ chuyển hóa thông tin xác thực thành các bài phân tích sắc sảo dưới dạng đồ họa thông tin (infographic) sinh động, ngôn từ bình dân hóa, kết hợp khéo léo chữ Hán chuẩn mực với biểu tượng cảm xúc (emoji) để thu hút độc giả trẻ.

Đặc biệt, mạng lưới Chương trình nhỏ (Mini Programs) của WeChat đạt hơn 945 triệu người dùng hằng tháng đã tích hợp sâu các bộ công cụ “tra cứu tin đồn” theo thời gian thực.

Hơn 90% số người dùng WeChat có thể đọc báo và thực hiện việc đối chiếu, xác thực độ chính xác của nguồn tin ngay trên một hệ sinh thái đóng mà không cần rời ứng dụng.

Cách tiếp cận này góp phần nâng cao năng lực nhận diện và sàng lọc thông tin của công chúng, bẻ gãy các luận điệu xuyên tạc bằng tư duy báo chí điều tra trực quan và minh bạch.

TikTok và “Kỷ nguyên báo chí thị giác”

Nếu WeChat là thánh địa của những bài viết phân tích chuyên sâu bằng văn bản, thì TikTok (với quy mô đạt từ 770 triệu - 835 triệu người dùng hoạt động hằng tháng, tính đến đầu năm 2026) lại là trung tâm của kỷ nguyên báo chí thị giác.

Trong đó, lượng người mở ứng dụng hằng ngày (DAU) chạm mốc kỷ lục 766 triệu người và khoảng 65% tệp khán giả là những người dưới 35 tuổi. Trung bình, một người dùng tại Trung Quốc dành gần 74 phút/ngày trên nền tảng này.

Chính vì vậy, Chính phủ Trung Quốc đã định vị chiến lược TikTok là một kênh truyền thông cốt lõi nhằm tiếp cận thế hệ Gen Z và Millennials.

Theo nghiên cứu công bố hồi tháng 8-2025 của Đại học Stanford (Mỹ), cơ chế định hướng dư luận của hệ thống báo chí trên TikTok thông qua mô hình “tuyên truyền từ dưới lên” hiện nay vô cùng hiệu quả.

Theo đó, có 18.684 tài khoản chính quy liên kết với chính quyền đang hoạt động trên TikTok, sản xuất ra hơn 5,14 triệu video mỗi năm (trung bình 275 video/tài khoản/ngày).

Cấu trúc của mạng lưới này bao gồm: bộ máy công an (cảnh sát, phòng cháy chữa cháy, tư pháp) chiếm tỷ lệ lớn nhất với 32,6% (6.099 tài khoản); các cơ quan thông tấn báo chí nhà nước chiếm 24,1%; và cơ quan tuyên giáo các cấp chiếm 11,5%.

Trái ngược với mô hình áp đặt một chiều từ trung ương xuống địa phương (top-down) truyền thống, dữ liệu từ thuật toán đối sánh video (ViSiL) của TikTok đã chứng minh: trong số các video trùng khớp nội dung giữa các phân cấp, có tới 55% số video được đăng tải đầu tiên từ các tài khoản cơ sở cấp thành phố hoặc cấp tỉnh, sau đó mới được các tài khoản trung ương chọn lọc và tái phân phối.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, tỷ lệ tương tác (thích, bình luận, chia sẻ) của công chúng đối với các video trung ương lấy nguồn từ địa phương cao hơn hẳn so với nội dung mang tính hệ tư tưởng cứng nhắc do trung ương tự sản xuất.

Có thể thấy, sự bứt phá của TikTok đối với nền báo chí Trung Quốc nằm ở việc tối ưu hóa chiến thuật nội dung để thích ứng với tâm lý đám đông. Trong khi các tài khoản ngoài nhà nước chủ yếu đăng tải nội dung giải trí hoặc giật gân (86%), thì các tài khoản chính quy đã hạ tỷ lệ giải trí thuần túy xuống còn 25%, dành đến 21% thời lượng cho tuyến nội dung “đạo đức xã hội” và các giá trị công dân lành mạnh.

Theo đó, thay vì rao giảng lý thuyết vĩ mô, các video ngắn dưới 60 giây này bắt trọn những khoảnh khắc người thật, việc thật bình dị trong đời sống: hình ảnh chiến sĩ cứu hỏa xả thân trong bão lũ, cảnh sát giao thông giúp đỡ cụ già, hay những tấm gương đổi mới sáng tạo, hỗ trợ cộng đồng ở nông thôn. Tất cả được kết hợp với âm nhạc xu hướng đầy cảm xúc và phụ đề bắt mắt.

Khi các thông tin tiêu cực, trái chiều hoặc tin đồn ác ý xuất hiện trên không gian mạng nhằm chia rẽ dư luận, chiến thuật này lập tức trở thành vũ khí phản bác vô cùng đắc lực.

Bằng cách dùng chính những câu chuyện nhân văn, ấm áp từ thực tế đời sống làm bằng chứng xác thực, báo chí video ngắn trên TikTok đã chủ động xoa dịu tâm lý hoang mang, chuyển hóa sự hoài nghi của công chúng thành niềm tin vững chắc vào sự quản lý của xã hội.

Dòng thông tin này thanh lọc không gian mạng, hướng lòng người về các giá trị cốt lõi và kiến tạo nguồn “năng lượng tích cực” phục vụ nhân dân.

Do sự bùng nổ của truyền thông kỹ thuật số đã chia nhỏ người dùng thành vô số các không gian mạng ngách (niche spaces) theo sở thích cá nhân, nên Chính phủ Trung Quốc nhận thức rõ rằng việc làm chủ thuật toán gợi ý của 2 siêu ứng dụng WeChat và TikTok chính là chìa khóa để đưa nền báo chí nước nhà vào kỷ nguyên số, là hạ tầng sinh thái quyết định phương thức dòng chảy thông tin tiếp cận công chúng mạng.

Sự phối hợp nhịp nhàng giữa 2 bệ đỡ công nghệ này sẽ tạo nên một bộ lọc kép hoàn hảo: WeChat đóng vai trò là “bộ não” định hình nhận thức sâu sắc thông qua lý luận và các bài phân tích chuyên sâu; trong khi TikTok là “trái tim” dẫn dắt cảm xúc của đám đông thông qua hình ảnh trực quan sinh động của kỷ nguyên video ngắn.

Mô hình này đã chứng minh một quy luật cốt lõi của truyền thông hiện đại: việc chủ động chiếm lĩnh không gian số, tối ưu hóa thuật toán và dùng chính những câu chuyện nhân văn, tử tế từ cơ sở để thuyết phục công chúng chính là chìa khóa để kiến tạo một xã hội ổn định, văn minh và tràn đầy năng lượng tích cực./.

La Tuấn