Quy hoạch và tích hợp không gian phát triển du lịch của tỉnh Quảng Trị: Khơi thông nguồn lực, tạo đòn bẩy đột phá
Không gian phát triển của tỉnh Quảng Trị mới đang mở ra dư địa lớn để tái cấu trúc ngành du lịch theo hướng liên kết, hiện đại và quy mô lớn, tạo đột phá cho tăng trưởng kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
Sự cộng hưởng giữa di sản thiên nhiên thế giới, hệ thống di tích lịch sử cách mạng, du lịch biển đảo, văn hóa tâm linh cùng lợi thế kết nối trên hành lang kinh tế Đông - Tây không chỉ tạo nên hệ sinh thái du lịch đa dạng bậc nhất miền Trung mà còn mở ra cơ hội hình thành các chuỗi sản phẩm đặc trưng.
Tỉnh Quảng Trị sau hợp nhất có đường bờ biển dài gần 200km với nhiều bãi tắm đẹp hoang sơ; Di sản thiên nhiên thế giới Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng 2 lần
được UNESCO vinh danh là Vườn quốc gia hàng đầu châu Á với hệ sinh thái đa dạng, hệ thống hàng trăm hang động tráng lệ, độc đáo; 2 di sản văn hóa phi vât thể thế giới; các khu dự trữ thiên nhiên, khu bảo tồn thiên nhiên với độ che phủ rừng hơn 61%; nền ẩm thực địa phương cùng các sản phẩm OCOP mang đậm dấu ấn văn hóa.
Toàn tỉnh hiện có 647 di tích đã được xếp hạng, gồm 5 di tích quốc gia gia đặc biệt, 69 di tích quốc gia và 573 di tích cấp tỉnh với những khúc tráng ca bất tử gắn với hệ thống Đường Hồ Chí Minh, Địa đạo Vịnh Mốc, Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải. Đặc biệt, Lễ hội Vì hòa bình mang thương hiệu riêng của tỉnh Quảng Trị nhằm tôn vinh giá trị của hòa bình, tri ân các anh hùng liệt sĩ đã hi sinh vì độc lập của Tổ quốc.
Định hình lại bản sắc và vị thế du lịch Quảng Trị
Sau hợp nhất, tỉnh Quảng Trị mới sở hữu hệ sinh thái tài nguyên du lịch đa dạng, phong phú với sự hội tụ của cả biển, rừng, hang động, di sản văn hóa, lịch sử chiến tranh cách mạng và du lịch tâm linh.
Đây là lợi thế đặc biệt giúp hình thành trục du lịch trải dài từ các hệ thống hang động, sinh thái ở phía Bắc đến không gian di sản lịch sử, biển đảo và hành lang kinh tế quốc tế ở phía Nam. Tiềm năng phát triển du lịch, vì thế, không còn bị chia cắt bởi địa giới hành chính cũ mà được mở rộng theo hướng liên kết nội vùng.
Đặc biệt, tỉnh Quảng Trị hiện sở hữu các loại hình giao thông tương đối hoàn thiện gồm đường bộ, đường sắt, đường biển, đường hàng không với 2 cảng hàng không Đồng Hới và Cảng hàng không Quảng Trị đang được xây dựng cùng 3 cửa khẩu quốc tế. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển các tuyến du lịch đa điểm đến, kết nối khách du lịch trong nước và quốc tế.
Trong bối cảnh mới, tỉnh Quảng Trị cần chuyển mạnh từ tư duy phát triển theo địa giới hành chính sang tư duy quy hoạch tích hợp không gian phát triển du lịch nhằm tạo bước chuyển căn bản về chiến lược phát triển.
Theo định hướng quy hoạch phát triển mới, tỉnh Quảng Trị sẽ tổ chức phát triển các không gian du lịch chủ đạo theo hướng liên kết, bổ trợ chức năng và hình thành hệ sinh thái du lịch quy mô lớn, theo các trục động lực và các cụm liên kết chức năng rõ ràng, tạo nên mạng lưới du lịch trải nghiệm xuyên suốt từ biển, đồng bằng, miền núi đến biên giới quốc tế.
Trọng tâm phía Bắc hình thành Khu du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng với hạt nhân là Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng cùng hệ thống hang động nổi tiếng toàn cầu như Sơn Đoòng, Thiên Đường, hang Én, Tú Làn; kết nối với sông Chày - hang Tối, suối nước Moọc, suối Bang và các khu nghỉ dưỡng sinh thái.
Đây được xác định là trung tâm du lịch sinh thái, khám phá thiên nhiên, du lịch mạo hiểm và nghỉ dưỡng cao cấp mang tầm quốc tế, có khả năng thu hút mạnh dòng khách quốc tế và khách lưu trú dài ngày.
Tại khu vực ven biển trung tâm và phía Nam, định hướng phát triển Khu du lịch Cửa Việt - Cửa Tùng - Cồn Cỏ và vùng cồn cát phụ cận thành trung tâm du lịch biển, đảo và nghỉ dưỡng chất lượng cao.
Không gian này sẽ kết nối với các đô thị ven biển, cảng biển, khu dịch vụ giải trí, lễ hội, ẩm thực và các hoạt động kinh tế đêm, từng bước hình thành chuỗi du lịch biển theo trục từ Bắc vào Nam.
Cùng với đó là không gian du lịch biển và đô thị phụ cận khu vực Đồng Hới - Đồng Thuận; không gian du lịch phía Bắc và khu vực Vũng Chùa - Đảo Yến; không gian du lịch sinh thái đầm trũng ven biển gắn với hệ thống bàu, hồ tự nhiên, rừng ngập nước và các làng quê sinh thái ven biển. Đây sẽ là các vùng trọng điểm phát triển du lịch nghỉ dưỡng, du lịch trải nghiệm, thể thao biển, du lịch cộng đồng và kinh tế đêm.
Một không gian quan trọng khác là Hành lang du lịch Đông - Tây miền Trung và các khu du lịch biên mậu gắn với cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, Cha Lo cùng các cửa khẩu song phương.
Đây được xem là dư địa lớn để phát triển du lịch caravan xuyên biên giới, du lịch thương mại, du lịch văn hóa và các tuyến trải nghiệm kết nối với các địa phương của nước bạn Lào, Đông Bắc Thái Lan và khu vực Đông Dương.
Đối với không gian văn hóa, lịch sử và tâm linh, tỉnh xác định xây dựng Trung tâm du lịch văn hóa, lịch sử và nghỉ dưỡng vùng đô thị đồng bằng với hạt nhân là Di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị và hệ thống các địa điểm lưu niệm sự kiện 81 ngày đêm năm 1972.
Đồng thời, kết nối với các điểm du lịch tín ngưỡng, tôn giáo, như Trung tâm hành hương Đức Mẹ La Vang, Tổ đình Sắc tứ Tịnh Quang cùng các làng nghề, lễ hội truyền thống và không gian văn hóa cộng đồng. Đây sẽ là vùng trọng điểm phát triển du lịch về nguồn, giáo dục truyền thống, du lịch tâm linh và du lịch văn hóa chiều sâu.
Hành lang du lịch DMZ và tuyến Khe Sanh - Phong Nha gắn với hệ thống di tích lịch sử đặc biệt như Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải, Khu di tích Trụ sở Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, các điểm di tích dọc tuyến đường 9, sân bay Tà Cơn, Khe Sanh, đèo Sa Mù,… được xác định trở thành tuyến du lịch lịch sử - trải nghiệm có tính đặc thù, kết nối giữa di sản thiên nhiên với di sản lịch sử truyền thống cách mạng.
Bên cạnh đó, quy hoạch cũng xác định phát triển không gian đô thị du lịch gắn với Cảng hàng không Đồng Hới và Cảng hàng không Quảng Trị nhằm hình thành các trung tâm dịch vụ, thương mại, nghỉ dưỡng, logistics du lịch và các đô thị động lực mới.
Đây sẽ là điểm kết nối khách du lịch trong nước và quốc tế, góp phần mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của du lịch Quảng Trị trong giai đoạn mới.
Việc tổ chức phát triển các không gian du lịch chủ đạo không chỉ giúp khai thác hiệu quả tiềm năng từng vùng mà còn tạo điều kiện hình thành chuỗi sản phẩm du lịch đa dạng, phong phú và có tính cạnh tranh cao.
Khi các không gian được kết nối trong một chiến lược phát triển thống nhất, tỉnh Quảng Trị sẽ có điều kiện hình thành hệ sinh thái du lịch quy mô lớn, tạo động lực lan tỏa cho thương mại, dịch vụ, đô thị, kinh tế biển và liên kết vùng.
Tạo đà đột phá cho du lịch phát triển
Việc mở rộng không gian phát triển đã giúp tỉnh Quảng Trị trở thành một trong những địa phương sở hữu hệ sinh thái du lịch đa dạng bậc nhất tại khu vực miền Trung, nơi hội tụ giữa di sản thiên nhiên, lịch sử chiến tranh cách mạng, văn hóa bản địa, biển đảo và hành lang giao thương quốc tế.
Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh du lịch ngày càng gay gắt, tiềm năng sẵn có sẽ không còn là lợi thế đủ lớn nếu thiếu một chiến lược phát triển bài bản, đồng bộ và có tầm nhìn dài hạn.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Trị lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, xác định: “tiếp tục phát triển du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn; phát huy giá trị di sản thiên nhiên thế giới, di sản văn hóa vật thể, phi vật thể; phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa”.
Để hiện thực hóa được mục tiêu đó, tỉnh Quảng Trị cần tái cấu trúc toàn bộ không gian phát triển du lịch theo hướng hiện đại, liên kết và có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao.
Theo đó, cần xem quy hoạch du lịch không đơn thuần là quy hoạch ngành, mà phải đặt trong tổng thể quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch đô thị, giao thông, kinh tế biển và liên kết vùng.
Một trong những hạn chế lớn của du lịch nhiều năm qua là phát triển theo kiểu “điểm đến đơn lẻ”, thiếu các hành lang kết nối và thiếu trung tâm điều phối. Vì vậy, trong giai đoạn mới, tỉnh Quảng Trị cần tổ chức lại không gian phát triển theo các trục động lực rõ ràng.
Song song với quy hoạch không gian, hạ tầng phải được xem là khâu đột phá chiến lược. Điểm mạnh của tỉnh Quảng Trị là sở hữu đầy đủ các loại hình giao thông, cửa khẩu, tuy nhiên cần tích hợp đồng bộ các hạ tầng này thành những hành lang kinh tế du lịch hiện đại, tạo sự kết nối thông suốt giữa các không gian biển, rừng, đô thị, di sản và biên giới trong cùng một chuỗi phát triển.
Mỗi tuyến đường cần được quy hoạch như một không gian phát triển dịch vụ, thương mại và trải nghiệm, gắn với các điểm dừng chân, trung tâm logistics du lịch, đô thị nghỉ dưỡng và các cụm dịch vụ hỗ trợ.
Đặc biệt, tỉnh Quảng Trị cần tận dụng lợi thế nằm trên hành lang kinh tế Đông - Tây để phát triển mạnh du lịch xuyên biên giới. Phát triển các tuyến caravan kết nối qua Lao Bảo, Cha Lo sang các tỉnh Savannakhet, Khăm Muộn và Salavan của nước bạn Lào, Đông Bắc Thái Lan, trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc mang tầm khu vực. Đây cũng là cơ hội để du lịch Quảng Trị mở rộng thị trường khách du lịch quốc tế và trong nước tại khu vực Đông Dương.
Về thu hút đầu tư, cần lựa chọn các nhà đầu tư chiến lược có năng lực và tầm nhìn dài hạn. Thay vì ưu tiên số lượng dự án, cần tập trung vào các dự án có khả năng tạo động lực lan tỏa như tổ hợp nghỉ dưỡng cao cấp, trung tâm vui chơi giải trí quy mô lớn, du lịch chăm sóc sức khỏe, du lịch hội nghị, du lịch sinh thái chất lượng cao và các khu đô thị du lịch biển hiện đại.
Việc tích hợp quy hoạch sau mở rộng địa giới cũng tạo điều kiện thuận lợi để hình thành các quỹ đất lớn, đủ sức hấp dẫn các tập đoàn đầu tư chiến lược trong và ngoài nước.
Cùng với đó, cần xác định hạ tầng số là một cấu phần quan trọng của năng lực cạnh tranh du lịch. Trong bối cảnh du lịch toàn cầu đang chuyển mạnh sang mô hình du lịch thông minh, việc xây dựng hệ sinh thái số gồm bản đồ du lịch số, nền tảng dữ liệu mở, ứng dụng quản trị du khách, thanh toán điện tử, trí tuệ nhân tạo hỗ trợ trải nghiệm và hệ thống phân tích dữ liệu du lịch sẽ giúp tỉnh Quảng Trị nâng cao hiệu quả quản lý và tiếp cận thị trường quốc tế hiệu quả hơn.
Đồng thời, chú trọng đào tạo nguồn nhân lực du lịch chuyên nghiệp, nâng cao chất lượng dịch vụ, xây dựng môi trường du lịch văn minh, bảo vệ cảnh quan sinh thái và gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.
“Xây dựng thương hiệu Quảng Trị là điểm đến
của lịch sử, hòa bình, tâm linh, sinh thái, hang động, biển đảo và văn hóa biên giới. Phát huy tối đa lợi thế kỳ quan Phong Nha-Kẻ Bàng, để tạo thành “kinh đô
của du lịch khám phá mạo hiểm châu Á””.Phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch
nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Trị, ngày
29-4-2026
Đặc biệt, để tạo được bước đột phá thực sự, tỉnh Quảng Trị cần định vị lại thương hiệu du lịch ở tầm vóc mới theo hướng xây dựng hình ảnh về một vùng đất của “hành trình trải nghiệm đa chiều”, nơi du khách có thể đi từ di sản thiên nhiên thế giới đến các địa chỉ đỏ, từ biển đến rừng, từ ký ức chiến tranh đến không gian văn hóa cộng đồng và hành lang giao thương Đông Dương chỉ trong một hành trình thống nhất.
Cùng với đầu tư hạ tầng và phát triển sản phẩm, Quảng Trị cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực du lịch chuyên nghiệp, nâng cao chất lượng dịch vụ, xây dựng môi trường du lịch văn minh, bảo vệ cảnh quan sinh thái và gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.
Với không gian phát triển mới, tư duy quy hoạch tích hợp và chiến lược phát triển dài hạn, Quảng Trị hoàn toàn có cơ hội vươn lên trở thành trung tâm du lịch đặc sắc của khu vực Bắc Trung Bộ và hành lang kinh tế Đông - Tây.
Sự cộng hưởng giữa thiên nhiên, lịch sử, văn hóa và vị trí chiến lược sẽ không chỉ tạo ra một bản đồ du lịch mới mà còn mở ra cơ hội hình thành một cực tăng trưởng mới của miền Trung trong tiến trình phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.
Với tầm nhìn chiến lược, cách tiếp cận đồng bộ và sự đồng hành của các nhà đầu tư, doanh nghiệp cùng cộng đồng địa phương, tỉnh Quảng Trị hoàn toàn có cơ sở để vươn lên trở thành trung tâm du lịch đặc sắc của Bắc Trung Bộ và hành lang kinh tế Đông - Tây.
Sự cộng hưởng giữa thiên nhiên, lịch sử, văn hóa và vị trí chiến lược sẽ không chỉ tạo nên một diện mạo du lịch mới, mà còn mở ra cơ hội hình thành một cực tăng trưởng mới của miền Trung trong tiến trình phát triển bền vững và hội nhập quốc tế./.