Hai bước để hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân nhỏ và siêu nhỏ
Từ những kinh nghiệm trên thế giới, Việt Nam có thể triển khai kế hoạch hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân vừa, nhỏ, siêu nhỏ theo 2 bước cụ thể, gắn với kế hoạch 5 năm lần thứ nhất và kế hoạch 5 năm lần thứ hai.
Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân được Bộ Chính trị ban hành ngày 4-5-2025 đến nay đã được hơn 1 năm. Các cơ quan truyền thông trong nước và quốc tế đã nói rất nhiều về Nghị quyết số 68.
Đa số người dân và doanh nghiệp tư nhân trong nước và nước ngoài đánh giá cao, coi đây là bước đột phá quan trọng về khơi thông "điểm nghẽn" thể chế của Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.
Điều quan trọng hơn là các bộ, ban, ngành, các chính quyền địa phương cùng vào việc để triển khai Nghị quyết với tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam vô cùng quyết liệt.
Nhưng tại thời điểm này, chúng ta vẫn chưa có giải pháp nào cụ thể hóa các mục tiêu, điểm nhấn, tháo gỡ nút thắt,... để triển khai Nghị quyết số 68, hỗ trợ kinh tế tư nhân phát triển một cách hữu hiệu nhất.
Kinh tế tư nhân là động lực chính của nền kinh tế các nước trên thế giới. Việt Nam đã áp dụng thành công, nhưng đến nay mới được Nghị quyết số 68 quy định cụ thể.
Tuy nhiên, Nghị quyết số 68 chỉ đề cập vấn đề một cách tổng thể, muốn triển khai Nghị quyết này, các bộ, ban, ngành và chính quyền địa phương các cấp có thẩm quyền phải ban hành được thông tư hướng dẫn quy định cụ thể dành riêng cho kinh tế tư nhân.
Thực tế, kinh tế tư nhân ở Việt Nam có tới 95% là thành phần kinh tế nhỏ và siêu nhỏ. Vì vậy, cần phải có chính sách thật cụ thể để định hướng, để thực hành.
Mô hình này không mới với thế giới, bởi họ đã áp dụng nhiều thập niên qua rất hiệu quả, đạt nhiều thành công. Việt Nam nên lựa chọn, lấy thí điểm những quốc gia đang áp dụng mô hình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ một cách phù hợp để thống nhất triển khai.
Tại khu vực Đông Nam Á, Thái Lan là nước có nền kinh tế áp dụng cho doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ phát triển kinh tế đáng tham khảo. Tại châu Á, mô hình của Hàn Quốc cũng có nhiều điểm tương đồng và phù hợp với chúng ta, nhiều kiện chung và riêng để so sánh.
Với các nước phát triển, kinh nghiệm của Canada cũng đáng lưu tâm, bởi nền kinh tế của quốc gia này dựa vào các doanh nghiệp vừa và nhỏ, Chính phủ Canada coi đây mới là xương sống, là chủ đạo để Canada phát triển kinh tế tư nhân thành công.
Từ những kinh nghiệm trên thế giới, Việt Nam có thể triển khai kế hoạch hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân vừa, nhỏ, siêu nhỏ theo 2 bước:
Bước thứ nhất: kế hoạch 5 năm lần thứ nhất tạo ra môi trường kinh doanh bình đẳng, hướng dẫn và giáo dục luật pháp về kinh doanh vừa và nhỏ, siêu nhỏ.
Mô hình này ở Việt Nam đã tồn tại 5 - 6 thập niên. Chúng ta cần có những gói hỗ trợ cho doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ với một khoản tiền vốn vay ưu đãi nhất định, từ 300 triệu đến 500 triệu đồng cho mỗi hộ kinh doanh cá thể có phương án kinh doanh đạt chuẩn theo yêu cầu của cơ quan quản lý doanh nghiệp vừa và nhỏ ban hành; hỗ trợ chủ hộ tạo việc làm từ 3 tới 5 người bảo đảm an sinh xã hội; cắt giảm các rào cản gây ách tắc trong việc thành lập, đăng ký thành lập doanh nghiệp tư nhân và mở rộng việc xin khoản vay vốn để doanh nghiệp phát triển.
Điều quan trọng nhất là giảm thiểu tối đa cơ quan quản lý nhà nước như công an, thuế, chính quyền địa phương can thiệp sâu vào doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, bởi điều đó sẽ gây sợ hãi vô hình và hữu hình, tăng thêm khó khăn cho doanh nghiệp tư nhân phát triển. Bên cạnh đó, việc áp dụng thuế, phí, lệ phí trong doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ cần có bậc thang phù hợp với nguồn thu hằng năm của họ.
Bước thứ hai: kế hoạch cho 5 năm lần thứ hai, các cơ quan chức năng có liên quan (thuế, tài chính, xây dựng...) cần có cuộc khảo sát trực tiếp, toàn diện, thực tế tại các doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ trên các xã, phường và tỉnh, thành phố.
Từ kết quả khảo sát sẽ có báo cáo tổng hợp trên nguyên tắc công khai, minh bạch, có giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp để có dữ liệu hồ sơ chính xác nhất sau 5 năm các hộ kinh doanh, các doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ, siêu nhỏ hoạt động đạt hiệu quả, chưa đạt hiệu quả ở mức nào, đề ra giải pháp để xử lý các vấn đề tồn đọng, tạo thêm cú hích kích cầu cho các chính sách tốt.
Xác định xem mức độ thu nhập trung bình hằng tháng, hằng năm cộng dồn của doanh nghiệp tư nhân nhỏ, siêu nhỏ mới cần phải đóng thuế thu nhập doanh nghiệp.
Kinh nghiệm từ các nước phát triển như Canada, Mỹ, với doanh thu dưới 30.000 USD/năm sẽ được miễn thuế, bởi họ xác định doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ là tạo công ăn việc làm cho gia đình, cho những người trong gia đình có nguồn thu nhập ổn định là giúp cho xã hội ổn định an sinh, giảm tải gánh nặng cho chính phủ.
Để triển khai dự án an sinh xã hội, hỗ trợ kích cầu cho các doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ, siêu nhỏ cần phải xác định thời gian triển khai dài hơi, mọi quy định của luật, nghị định phải thống nhất, minh bạch, dễ hiểu và trên cơ sở tạo việc làm cho xã hội, giảm gánh nặng cho nhà nước về áp lực dôi dư người lao động trong xã hội, đưa người có thu nhập trung bình khá trong cộng đồng tự lo được cho bản thân và gia đình mới là chính sách tốt.
Về việc hỗ trợ vốn, cho vay vốn lúc khởi nghiệp và lúc đã hoạt động tối thiểu là 3 năm mới phải trả gốc và lãi suất tượng trưng cho Nhà nước, quỹ hỗ trợ đầu tư được nhà nước cấp vốn và độc lập với ngân hàng.
Trường hợp doanh nghiệp bị phá sản được xác minh qua cơ quan thuế, tòa án thì nhà nước sẽ miễn, giám, xóa nợ số tiền này. Để tránh trường hợp lợi dụng chính sách trục lợi cho cá nhân, trước tiên phải giáo dục những doanh nghiệp, những cá nhân muốn khởi nghiệp, muốn buôn bán nhỏ và siêu nhỏ về sự ràng buộc của pháp luật về sự nghiêm minh của pháp luật để tạo điều kiện cho công dân hiểu biết minh bạch, rõ ràng nếu có hành vi gian dối, giả mạo sẽ bị cưỡng chế hoặc bị phong tỏa không được thành lập doanh nghiệp trong vòng 3 - 5 năm sau.
Tựu trung, nên giáo dục công dân hiểu biết tính ưu việt là Nhà nước hỗ trợ để cùng phát triển, chứ không phải để đe dọa hoặc làm khó những người muốn mở cửa hàng, cửa hiệu để làm ăn chính đáng.
Trong vòng 1 năm qua, chúng ta chưa triển khai tốt Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị, trong khi cơ quan quản lý nhà nước đã đưa ra một số chính sách, quy định chưa thật phù hợp với sự phát triển của kinh tế tư nhân, các doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ cảm thấy lo ngại, hoạt động cầm chừng để chờ các chính sách mới.
Đây là một lỗ hổng của chính sách và pháp luật khi có nghị quyết tốt được ban hành thì lại có những quy định trái với nghị quyết, cần phải sớm khắc phục, để doanh nghiệp tư nhân nói riêng, các doanh nghiệp trong nước cũng như nước ngoài cùng phát triển.
Khi chúng ta làm tốt chính sách lấy Nghị quyết số 68 là kim chỉ nam để đưa vào luật, điều luật mới để hỗ trợ các doanh nghiệp tư nhân nhỏ và siêu nhỏ là phù hợp với định hướng chung của thế giới và khu vực.
Ví dụ, việc ký kết hợp đồng, giao thương trao đổi hàng hóa giữa các doanh nghiệp là quan hệ kinh tế, quan hệ dân sự, nhà nước và các cơ quan bảo vệ pháp luật không nên hình sự hóa việc làm ăn của doanh nghiệp.
Việt Nam là nước đi sau so với thế giới, so với các nước trong khu vực, nền kinh tế của chúng ta còn khiêm tốn, vì vậy muốn phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa một cách tốt nhất, chúng ta phải học hỏi kinh nghiệm các quốc gia đã thành công trên thế giới.
Nếu chúng ta vẫn “một mình một chợ”, chắp vá chính sách, thiếu nghiên cứu thực tế khi ban hành chính sách sẽ khập khiễng, “lợi bất cập hại” và làm trì trệ kinh tế tư nhân nói riêng, kinh tế tổng hòa nói chung./.