Xu hướng mới trong dịch chuyển trí tuệ nhân tạo toàn cầu

Những xu hướng này đang tác động mạnh mẽ đến cục diện cạnh tranh quốc tế, làm thay đổi các động lực tăng trưởng truyền thống, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới đối với quản trị toàn cầu.

AI trở thành “siêu chu kỳ” đầu tư toàn cầu

Một trong những xu hướng nổi bật của AI trong giai đoạn hiện nay là sự gia tăng nhanh chóng với quy mô ngày càng lớn của dòng vốn đầu tư trên phạm vi toàn cầu.

Theo các dự báo gần đây, tổng chi tiêu cho AI năm 2026 có thể vượt ngưỡng 2.500 tỷ USD, tăng mạnh so với khoảng 1.500 tỷ USD (năm 2025); trong đó, ước tính của Tổ chức Nghiên cứu và tư vấn Gartner (Mỹ) cho thấy, mức chi tiêu cho AI có thể đạt xấp xỉ 2,5 nghìn tỷ USD, tương đương mức tăng trưởng trên 40% so với năm 2025.

Không chỉ gia tăng về quy mô, cấu trúc đầu tư vào AI cũng đang có sự chuyển dịch đáng kể, từ trọng tâm là phát triển mô hình và ứng dụng sang ưu tiên xây dựng hạ tầng công nghệ nền tảng như bộ xử lý đồ họa (GPU), trung tâm dữ liệu và các hệ thống điện toán hiệu năng cao.

Thực tế cho thấy, hơn một nửa tổng chi tiêu cho AI hiện nay được phân bổ cho hạ tầng, phản ánh vai trò ngày càng quyết định của năng lực tính toán và dữ liệu.

Có thể nói, AI đang bước vào giai đoạn “công nghiệp hóa”, trong đó các yếu tố hạ tầng trở thành nền tảng cốt lõi định hình năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và quốc gia.

Chuyển dịch từ AI thử nghiệm sang AI tích hợp hệ thống

Nếu như trong giai đoạn trước, AI chủ yếu được triển khai ở quy mô thử nghiệm hoặc dưới dạng các ứng dụng đơn lẻ phục vụ từng chức năng cụ thể, thì hiện nay xu hướng chủ đạo đã chuyển sang tích hợp AI một cách toàn diện vào hệ thống vận hành của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Theo các khảo sát quốc tế, khoảng 78% số doanh nghiệp trên toàn cầu đã ứng dụng AI ở những mức độ khác nhau, cho thấy mức độ phổ biến ngày càng sâu rộng của công nghệ này.

Trước đây, AI chủ yếu được triển khai dưới dạng các ứng dụng đơn lẻ, mang tính thí điểm trong những lĩnh vực cụ thể như chăm sóc khách hàng, phân tích dữ liệu hay tự động hóa một số quy trình đơn giản.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ, sự gia tăng về năng lực tính toán và sự sẵn có ngày càng lớn của dữ liệu, AI đang dần trở thành một cấu phần cốt lõi trong kiến trúc hệ thống của doanh nghiệp.

Thay vì hoạt động như một công cụ hỗ trợ riêng lẻ, AI hiện được tích hợp sâu vào toàn bộ chuỗi giá trị, từ quản trị dữ liệu, tối ưu hóa vận hành, dự báo nhu cầu, đến hỗ trợ ra quyết định chiến lược.

Quá trình này gắn liền với sự phát triển của các nền tảng số, điện toán đám mây và kiến trúc dữ liệu tập trung, cho phép AI vận hành liên thông, thời gian thực và ở quy mô lớn.

Sự chuyển dịch này không chỉ nâng cao hiệu quả và năng suất, mà còn làm thay đổi căn bản mô hình tổ chức và quản trị, thúc đẩy sự hình thành của các “doanh nghiệp định hướng AI” (AI-driven enterprises), qua đó tái cấu trúc cách thức tạo ra giá trị trong nền kinh tế số.

“

Ngày 24-3-2026, Hội nghị thường niên 2026 của Diễn đàn châu Á Bác Ngao (diễn ra từ ngày 24 đến ngày 27-3-2026 tại thị trấn Bác Ngao, tỉnh Hải Nam, Trung Quốc) với chủ đề “Định hình tương lai chung: Bối cảnh mới, cơ hội mới, hợp tác mới” đã công bố Báo cáo thường niên về “Triển vọng Kinh tế và tiến trình hội nhập châu Á năm 2026”, trong đó nhấn mạnh tâm điểm phát triển AI toàn cầu đang dần dịch chuyển từ châu Âu và Mỹ sang châu Á.

Dịch chuyển địa - kinh tế: Từ đơn cực sang đa cực

Một xu hướng quan trọng khác trong sự phát triển của AI toàn cầu là sự thay đổi rõ rệt về phân bố địa lý, từ mô hình tập trung sang cấu trúc cạnh tranh đa cực.

Nếu như trước đây, AI chủ yếu tập trung tại Mỹ với vai trò dẫn dắt về công nghệ và thị trường, thì hiện nay đang dần hình thành cục diện mới với sự nổi lên mạnh mẽ của châu Á và châu Âu.

Đáng chú ý, châu Á đã trở thành trung tâm tăng trưởng năng động của kinh tế số, với quy mô ước tính khoảng 27.000 tỷ USD, chiếm tới 46% GDP của khu vực.

Nhiều quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ và Singapore đang tích cực đẩy mạnh đầu tư vào AI, đồng thời xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thông qua phát triển hạ tầng công nghệ, nguồn nhân lực và chính sách hỗ trợ phù hợp.

Bên cạnh đó, sự xuất hiện của các mô hình AI chi phí thấp từ châu Á đang góp phần làm gia tăng mức độ cạnh tranh trên phạm vi toàn cầu, thách thức vị thế của các trung tâm công nghệ truyền thống.

Xu hướng này phản ánh sự chuyển dịch từ trật tự công nghệ mang tính đơn cực sang đa trung tâm, qua đó mở ra cả cơ hội và thách thức đối với các quốc gia đang phát triển trong việc tham gia và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị AI toàn cầu.

AI gắn với thế giới vật lý và tự động hóa quy mô lớn

Trí tuệ nhân tạo hiện nay không còn chỉ tồn tại trong không gian số mà đang ngày càng mở rộng sang thế giới vật lý, hình thành xu hướng phát triển “AI vật lý” (Physical AI) với phạm vi ứng dụng ngày càng đa dạng và sâu rộng.

Các công nghệ AI được tích hợp trực tiếp vào robot thông minh, cho phép thực hiện các nhiệm vụ phức tạp với mức độ tự chủ cao; đồng thời được ứng dụng trong các hệ thống sản xuất tự động nhằm tối ưu hóa quy trình, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả vận hành.

Bên cạnh đó, AI đóng vai trò trung tâm trong sự phát triển của xe tự hành và các hệ thống logistics thông minh, góp phần tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng linh hoạt và hiệu quả hơn.

Theo dự báo, trong năm 2026, hàng chục nghìn robot ứng dụng AI sẽ được triển khai trong các lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ, đánh dấu bước tiến quan trọng của quá trình tự động hóa quy mô lớn.

Xu hướng này không chỉ thúc đẩy gia tăng năng suất lao động, mà còn tác động sâu sắc đến cấu trúc sản xuất toàn cầu, làm thay đổi cách thức tổ chức sản xuất và phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế hiện đại.

Tái cấu trúc thị trường lao động và xã hội

Sự phát triển nhanh chóng của AI đang tạo ra những biến đổi sâu sắc đối với thị trường lao động toàn cầu. Các nghiên cứu cho thấy, AI có thể ảnh hưởng tới khoảng 40% số việc làm trên thế giới, phản ánh mức độ lan tỏa rộng khắp của công nghệ này trong hầu hết ngành, nghề, lĩnh vực.

Đặc biệt, trong vòng 5 năm tới, có thể có hơn 92 triệu việc làm bị thay thế do quá trình tự động hóa và ứng dụng AI ngày càng sâu rộng. Tuy nhiên, tác động của AI không chỉ dừng lại ở việc thay thế lao động, mà còn mở ra nhiều cơ hội việc làm mới, nhất là trong các lĩnh vực liên quan đến dữ liệu, công nghệ số và sáng tạo.

Trong bối cảnh đó, xu hướng này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các quốc gia và doanh nghiệp trong việc đẩy mạnh tái đào tạo lực lượng lao động, nâng cao kỹ năng số nhằm thích ứng với môi trường làm việc mới, đồng thời hoàn thiện các chính sách an sinh xã hội để giảm thiểu tác động tiêu cực và bảo đảm sự chuyển đổi diễn ra một cách bền vững và bao trùm.

Yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia

Trí tuệ nhân tạo ngày càng được nhìn nhận như một yếu tố mang tính chiến lược trong cạnh tranh quốc tế, với tác động sâu rộng đến cả cấp độ doanh nghiệp và quốc gia.

Theo các khảo sát gần đây, khoảng 72% CEO trên toàn cầu cho rằng AI sẽ đóng vai trò quyết định trong việc tạo lập và duy trì lợi thế cạnh tranh trong tương lai gần.

Nhận thức này đã thúc đẩy nhiều quốc gia tích cực xây dựng và triển khai các chiến lược AI cấp quốc gia nhằm nâng cao năng lực công nghệ, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và củng cố vị thế trên trường quốc tế.

Trong bối cảnh đó, cạnh tranh AI không còn chỉ giới hạn ở phạm vi doanh nghiệp hay ngành công nghiệp, mà đã mở rộng thành cạnh tranh về mô hình phát triển, năng lực đổi mới sáng tạo và tổng thể sức mạnh quốc gia, qua đó góp phần định hình lại cấu trúc của trật tự kinh tế - công nghệ toàn cầu.

Những xu hướng mới trong dịch chuyển AI toàn cầu cho thấy AI đang bước vào giai đoạn phát triển mang tính hệ thống và toàn diện, với sự mở rộng cả về quy mô đầu tư, phạm vi ứng dụng và ảnh hưởng kinh tế - xã hội.

Từ một công nghệ hỗ trợ, AI đã trở thành hạ tầng nền tảng của nền kinh tế số và là động lực chính của tăng trưởng trong thế kỷ XXI. Trong bối cảnh đó, các quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển, cần chủ động nắm bắt xu hướng, xây dựng chiến lược AI phù hợp, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hoàn thiện thể chế quản trị.

Việc tham gia hiệu quả vào làn sóng dịch chuyển AI toàn cầu không chỉ quyết định năng lực cạnh tranh, mà còn định hình vị thế quốc gia trong trật tự kinh tế - công nghệ mới./.

Quang Minh