Mỹ Latinh - không gian cạnh tranh địa - chính trị giữa các cường quốc

Không gian chiến lược mới

Trong nhiều thập niên sau Chiến tranh lạnh, Mỹ Latinh thường được nhìn nhận là khu vực tương đối ổn định về địa - chính trị và chưa phải trọng tâm của cạnh tranh chiến lược toàn cầu. Tuy nhiên, những năm gần đây, bối cảnh quốc tế đã có nhiều chuyển biến.

Sự điều chỉnh chiến lược của các cường quốc, quá trình tái cấu trúc kinh tế thế giới cùng nhu cầu ngày càng lớn của các nền kinh tế đối với nguồn tài nguyên chiến lược đã góp phần nâng cao vị thế của Mỹ Latinh trong hệ thống quan hệ quốc tế. Theo đó, khu vực này dần trở thành một địa bàn cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc, gắn với tiến trình định hình trật tự thế giới.

Thứ nhất, nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú tạo nên giá trị nổi bật của Mỹ Latinh. Khu vực này sở hữu trữ lượng lớn dầu mỏ, khí đốt, đồng, sắt cùng nhiều loại khoáng sản quan trọng. Đáng chú ý, Argentina, Bolivia và Chile nằm trong khu vực được gọi là “tam giác lithium”, nơi tập trung trữ lượng lithium thuộc nhóm lớn nhất thế giới - nguyên liệu thiết yếu trong sản xuất pin và các công nghệ năng lượng sạch.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia thúc đẩy chuyển đổi năng lượng và phát triển các ngành công nghệ mới, việc tiếp cận và khai thác nguồn tài nguyên này ngày càng mang ý nghĩa chiến lược.

Thứ hai, vai trò của Mỹ Latinh trong chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng được chú ý. Khu vực là nguồn cung quan trọng đối với nhiều loại nông sản và nguyên liệu thô của thế giới, từ đậu tương, cà phê, thịt bò đến các kim loại công nghiệp.

Trong điều kiện kinh tế thế giới đối mặt với nhiều biến động, xu hướng đa dạng hóa nguồn cung và giảm thiểu rủi ro trong chuỗi cung ứng ngày càng được chú trọng, qua đó làm nổi bật vai trò của khu vực đối với ổn định chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thứ ba, quy mô thị trường lớn tạo nên sức hấp dẫn của khu vực. Với dân số khoảng 660 triệu người, Mỹ Latinh được xem là một trong những thị trường đang phát triển quan trọng của thế giới.

Nhu cầu gia tăng đối với hàng hóa, dịch vụ, kết cấu hạ tầng và công nghệ mở ra nhiều cơ hội hợp tác kinh tế, đầu tư và thương mại, thúc đẩy các cường quốc tăng cường hiện diện và mở rộng quan hệ tại khu vực.

Thứ tư, vị trí địa lý thuận lợi giúp Mỹ Latinh giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới kết nối kinh tế toàn cầu. Nhiều tuyến hàng hải quốc tế đi qua khu vực, trong đó kênh đào Panama giữ vai trò trung chuyển lớn của thương mại thế giới.

Đồng thời, nhiều quốc gia thúc đẩy xây dựng các hành lang kinh tế, phát triển cảng biển và hạ tầng giao thông nhằm tăng cường liên kết với các thị trường lớn. Các yếu tố này góp phần nâng cao vai trò của Mỹ Latinh trong dòng chảy thương mại toàn cầu.

“

Tổng sản phẩm nội địa (GDP) của Mỹ Latinh và Caribe đạt khoảng 6 - 6,5 nghìn tỷ USD, tương đương khoảng 6% GDP toàn cầu. Đây là khu vực có nguồn cung nông sản quan trọng của thế giới, trong đó Brazil và Argentina thuộc nhóm nước xuất khẩu hàng đầu về đậu tương, thịt bò và ngô; đồng thời, là thị trường đang phát triển lớn, với nhu cầu gia tăng hạ tầng, năng lượng, công nghệ và dịch vụ số.

Nhìn chung, những lợi thế về tài nguyên thiên nhiên, quy mô thị trường và vị trí địa lý đã góp phần nâng cao giá trị địa - chiến lược của Mỹ Latinh. Nhờ đó, khu vực này từng bước nổi lên như một điểm hội tụ lợi ích chiến lược của các cường quốc, thu hút sự quan tâm và điều chỉnh chính sách trong bối cảnh cạnh tranh ảnh hưởng toàn cầu.

Gia tăng hiện diện

Cùng với sự nổi lên về vị trí địa - kinh tế và địa - chính trị, Mỹ Latinh chứng kiến xu hướng gia tăng hiện diện của các cường quốc thông qua nhiều kênh hợp tác khác nhau, từ kinh tế, đầu tư đến công nghệ và an ninh. Phạm vi hợp tác ngày càng mở rộng, gắn với những tính toán dài hạn trong chiến lược phát triển và chính sách đối ngoại của các nước lớn.

Mỹ tiếp tục giữ vai trò quan trọng tại khu vực nhờ các mối liên kết lịch sử, kinh tế và chính trị lâu dài. Với lợi thế địa lý và quan hệ kinh tế sâu rộng, Mỹ duy trì mạng lưới hợp tác đa dạng với nhiều quốc gia Mỹ Latinh trong lĩnh vực thương mại, đầu tư, an ninh và phát triển.

Thời gian gần đây, Mỹ thúc đẩy một số sáng kiến nhằm tăng cường liên kết kinh tế khu vực, củng cố chuỗi cung ứng, phát triển hạ tầng và mở rộng hợp tác trong lĩnh vực năng lượng, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.

Trung Quốc nổi lên như một đối tác kinh tế quan trọng của nhiều quốc gia Mỹ Latinh. Trong hơn 2 thập niên qua, thương mại - đầu tư giữa Trung Quốc với khu vực tăng trưởng nhanh.

Hiện nay, Trung Quốc là đối tác thương mại hàng đầu của một số nền kinh tế lớn trong khu vực, đồng thời tham gia nhiều dự án hợp tác trong lĩnh vực năng lượng, khai khoáng, hạ tầng giao thông và viễn thông.

Những hoạt động này góp phần thúc đẩy phát triển kết cấu hạ tầng tại một số quốc gia Mỹ Latinh, mở rộng vai trò của Trung Quốc trong cấu trúc kinh tế khu vực.

Nhiều trung tâm kinh tế lớn tăng cường hợp tác với Mỹ Latinh. Liên minh châu Âu (EU) thúc đẩy các hiệp định thương mại, mở rộng đầu tư và hợp tác phát triển, đặc biệt trong lĩnh vực chuyển đổi năng lượng, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Nhật Bản và Hàn Quốc đẩy mạnh hợp tác kinh tế, công nghệ và hạ tầng với nhiều quốc gia trong khu vực.

Sự gia tăng hiện diện của các cường quốc còn thể hiện rõ trong lĩnh vực công nghệ và chuyển đổi số. Hạ tầng viễn thông, kinh tế số và các ngành công nghệ mới trở thành những lĩnh vực hợp tác đáng chú ý giữa các nước lớn với Mỹ Latinh.

Nhiều dự án phát triển mạng viễn thông, nền tảng công nghệ và dịch vụ số đã được triển khai tại một số quốc gia, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.

Việc các cường quốc tăng cường hiện diện cho thấy Mỹ Latinh đang giữ vị trí ngày càng rõ nét trong các tính toán chiến lược toàn cầu. Sự đan xen giữa hợp tác và lợi ích chiến lược tại khu vực cũng làm rõ xu hướng cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc.

Cuộc đua ảnh hưởng tại khu vực

Hiện nay, quan hệ giữa các nước lớn với khu vực Mỹ Latinh không còn giới hạn trong hợp tác kinh tế, mà ngày càng gắn với những tính toán dài hạn về công nghệ, tài nguyên thiên nhiên và vị thế chiến lược. Điều này thể hiện rõ trên một số phương diện chủ yếu.

Một là, trong lĩnh vực kinh tế và đầu tư. Mỹ Latinh trở thành điểm đến quan trọng của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và các dự án hợp tác phát triển do nhiều cường quốc thúc đẩy.

Các dự án kết cấu hạ tầng, năng lượng, khai khoáng và nông nghiệp được triển khai tại nhiều quốc gia trong khu vực nhằm khai thác lợi thế tài nguyên thiên nhiên, đồng thời mở rộng mạng lưới kinh tế - thương mại.

Thông qua các hoạt động đầu tư và hợp tác, các nước lớn vừa tìm kiếm cơ hội kinh tế, vừa củng cố quan hệ và gia tăng ảnh hưởng tại Mỹ Latinh.

Hai là, trong lĩnh vực công nghệ và chuyển đổi số. Sự phát triển của kinh tế số khiến hạ tầng viễn thông, mạng dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng công nghệ mới trở thành lĩnh vực hợp tác quan trọng giữa các cường quốc với các quốc gia Mỹ Latinh.

Nhiều dự án phát triển mạng viễn thông, trung tâm dữ liệu và dịch vụ số đã được triển khai tại một số nước trong khu vực. Những hoạt động này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn liên quan tới lợi ích dài hạn về năng lực công nghệ và vị thế chiến lược.

Ba là, trong lĩnh vực an ninh và quản trị khu vực. Một số chương trình hợp tác về bảo đảm an ninh hàng hải, phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia, kiểm soát biên giới và nâng cao năng lực quản lý được triển khai giữa các cường quốc với các quốc gia Mỹ Latinh.

Các hoạt động này góp phần mở rộng quan hệ song phương, gia tăng mức độ hiện diện của các đối tác bên ngoài trong vấn đề an ninh và quản trị khu vực.

Tuy nhiên, cạnh tranh ảnh hưởng tại Mỹ Latinh nhìn chung diễn ra theo hướng linh hoạt, chủ yếu thông qua hình thức hợp tác kinh tế, công nghệ và phát triển.

Nhiều quốc gia trong khu vực theo đuổi chính sách đối ngoại đa dạng hóa, duy trì quan hệ với nhiều đối tác khác nhau nhằm tranh thủ nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Cách tiếp cận này giúp các nước Mỹ Latinh mở rộng không gian hợp tác, duy trì mức độ chủ động trong hoạch định chính sách.

Trong bối cảnh trật tự thế giới tiếp tục chuyển dịch, Mỹ Latinh nhiều khả năng vẫn là khu vực thu hút sự quan tâm của các cường quốc. Nhu cầu về tài nguyên, thị trường và các cơ hội hợp tác kinh tế sẽ tiếp tục thúc đẩy sự hiện diện của nhiều đối tác.

Vì vậy, xu hướng cạnh tranh ảnh hưởng có thể tiếp tục gia tăng, đặt ra những yêu cầu mới đối với các quốc gia Mỹ Latinh trong việc cân bằng quan hệ và tận dụng các cơ hội hợp tác phục vụ mục tiêu phát triển.

Sự gia tăng hiện diện của các cường quốc đang đưa Mỹ Latinh trở thành một địa bàn cạnh tranh địa - chính trị ngày càng rõ trong cấu trúc quan hệ quốc tế.

Đối với các quốc gia Mỹ Latinh, việc đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, tận dụng hiệu quả các nguồn lực hợp tác và duy trì cân bằng quan hệ với các đối tác lớn sẽ tiếp tục là những yếu tố quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển và củng cố vị thế trong môi trường quốc tế nhiều biến động./.

Khôi Nguyên