Trí tuệ nhân tạo và xu hướng truyền thông mới
Trong kỷ nguyên số toàn cầu, chuyển đổi số là quá trình ứng dụng công nghệ kỹ thuật số để thay đổi tổng thể và toàn diện về phương thức hoạt động và tương tác trong mọi lĩnh vực của xã hội.
Với lĩnh vực truyền thông, trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại ngành truyền thông với những bước phát triển, tốc độ thay đổi mạnh mẽ khi tạo ra cách tiếp cận và xử lý nội dung thông tin nhanh và hấp dẫn hơn nhờ khả năng phân tích khối lượng dữ liệu lớn, dự đoán xu hướng cũng như đưa ra quyết định chính xác.
Truyền thông trong bối cảnh công nghệ AI phát triển
Những năm gần đây, AI đã cách mạng hóa nhiều ngành công nghiệp, tác động sâu rộng và mạnh mẽ đến hầu hết lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực truyền thông. Trí tuệ nhân tạo đang khiến mọi thứ trở nên dễ dàng hơn cho người sáng tạo nội dung, cũng như người tiếp nhận thông tin.
Công nghệ AI cho phép máy tính hoặc thiết bị điện tử thực hiện tác vụ đòi hỏi trí thông minh của con người, như phân tích dữ liệu hoặc sáng tạo nội dung. Theo đó, các thuật toán có thể sàng lọc lượng dữ liệu khổng lồ của người dùng để đề xuất các bài báo hoặc video phù hợp, trong khi các mô hình AI tạo sinh (Generative AI) tạo nên những nội dung mới, độc đáo như văn bản, hình ảnh, âm thanh.
Một đặc điểm nổi lên trong chiến lược truyền thông ở kỷ nguyên số đó là cá nhân hóa bằng công nghệ AI. Mỗi tổ chức truyền thông sẽ truyền tải nội dung thông tin đến từng người tiếp nhận để phù hợp với nhu cầu, sở thích và hành vi của từng cá nhân.
Điều này cho phép thông tin được truyền tải, phân phối đến đúng đối tượng, đúng thời điểm, tăng cường khả năng gắn kết. Các nền tảng như Netflix, YouTube và Spotify đã sử dụng thuật toán AI để phân tích hành vi và sở thích của người dùng; từ đó đề xuất các chương trình, phim hoặc bài hát một cách chính xác.
Ngoài ra, trong lĩnh vực truyền thông, các công cụ hỗ trợ AI như chatbot, có khả năng giao tiếp, phân tích và đưa ra phản hồi thông minh được ứng dụng rộng rãi nhằm tăng cường khả năng tương tác trực tiếp.
Điển hình như The Straits Times - một trong những tờ báo hàng đầu của Singapore - đã ra mắt chatbot HeadstartAI trả lời các câu hỏi của độc giả về các chủ đề liên quan đến nghề nghiệp, dựa trên kho lưu trữ 5.000 bài báo đã được xuất bản về chủ đề này kể từ năm 2020.
AI đang thay đổi tư duy và cách thức sáng tạo nội dung cho những người làm việc trong lĩnh vực truyền thông. Người làm truyền thông phải thích nghi với một hệ sinh thái kỹ thuật số đa nền tảng. Trong hệ sinh thái đó, AI đóng vai trò như một “trợ lý” hỗ trợ đắc lực cho nhà báo, những người làm truyền thông và không có chức năng thay thế con người.
Để phát huy, tận dụng tối đa lợi thế từ công nghệ AI, những người làm trong lĩnh vực truyền thông cần coi AI là công cụ chiến lược, từ đó đổi mới phương thức phát triển truyền thông trong kỷ nguyên số.
Xu hướng truyền thông trong kỷ nguyên số
Xu hướng “truyền thông đa chiều” lên ngôi, trở thành bước ngoặt tất yếu của thời đại số. Trí tuệ nhân tạo đã góp phần tạo nên không gian truyền thông đa chiều, nơi công chúng không chỉ là đối tượng tiếp nhận thông tin, mà còn đóng vai trò chủ thể tham gia kiến tạo nội dung. Nhờ các thuật toán học máy, các hãng thông tấn lớn có thể phân tích hành vi, sở thích, nhu cầu của từng nhóm công chúng, từ đó tăng cường tính tương tác.
Xu hướng “truyền thông đa tiếp cận” cũng đang nổi lên như một hiện tượng mới của ngành truyền thông. Xu hướng này cho phép các tổ chức truyền thông hiểu rõ hơn từng hành vi của chủ thể tiếp nhận thông tin, từ đó thiết kế nội dung phù hợp với từng nhóm công chúng cụ thể.
Chẳng hạn như giới trẻ có xu hướng tiếp cận thông tin qua mạng xã hội, podcast và video ngắn; trong khi đó, các nhóm yếu thế có thể được hỗ trợ bằng nội dung đơn giản hóa hoặc chuyển đổi sang dạng âm thanh. Tại Áo, Cơ quan Thông tấn Áo (APA) đang phát triển một công cụ AI để tạo ra văn bản mô tả biểu đồ và đồ thị cho người khiếm thị. Mục tiêu là giúp người dùng khiếm thị tiếp cận tốt hơn với báo chí dựa trên dữ liệu.
| Trong dòng chảy phát triển mạnh mẽ của công nghệ số trên thế giới, lĩnh vực truyền thông từng bước chuyển mình và tạo ra bước ngoặt mới trong thời đại số với việc ứng dụng hiệu quả công nghệ số, trong đó có AI. Tuy nhiên, để phát huy tối đa lợi ích từ AI mà vẫn bảo đảm đạo đức, an ninh thông tin trong không gian số, các cơ quan truyền thông cần đẩy mạnh phát triển AI như một công cụ chiến lược nhằm khẳng định vị thế, góp phần gia tăng sức ảnh hưởng, củng cố sức mạnh mềm của mỗi quốc gia. |
“Mô hình truyền thông đa nền tảng” - xu hướng tạo ra bước chuyển mình của truyền thông trong thời đại AI. Nội dung thông tin truyền tải không chỉ được sản xuất trên nhiều định dạng khác nhau, mà còn phân phối trên nhiều nền tảng khác nhau như website, YouTube, TikTok, ứng dụng di động, podcast và mạng xã hội...
Chẳng hạn, công nghệ AI được ứng dụng nổi bật trong việc tăng cường kiểm duyệt và tương tác. AI có thể nhanh chóng xác định và xóa bài đăng không phù hợp, duy trì môi trường trực tuyến an toàn hơn.
Bên cạnh đó, việc kết hợp AI với các công nghệ khác đang dần mở ra cơ hội, cách thức truyền thông mới trong tương lai. Tăng cường kết hợp giữa AI với các công nghệ như thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) sẽ tạo ra những trải nghiệm chân thực, sinh động và cá nhân hóa sâu sắc.
Sự kết hợp AI, VR, AR mở ra những tiềm năng chưa từng có bằng cách chuyển đổi cách thức thông tin được tạo ra, xử lý, phân phối và xuất bản. Tuy nhiên, để công nghệ này phát triển lâu dài, cần giải quyết tốt vấn đề kỹ thuật và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Khung chính sách định hướng phát triển truyền thông với AI
Trí tuệ nhân tạo đã phát triển thành một công cụ tiềm năng, thúc đẩy sự phát triển của công nghệ số, định hình lại cách thức, vận hành của tổ chức trong lĩnh vực truyền thông. Trong bối cảnh đó, truyền thông chính sách không còn dừng lại ở việc truyền tải thông tin qua các kênh truyền thống như báo chí, truyền hình hay phát thanh, mà còn xuất hiện trên các nền tảng mạng xã hội nhằm tạo ra thay đổi căn bản trong cách thức truyền thông và tiếp nhận thông tin chính sách.
Các trang mạng xã hội như Facebook, Twitter, YouTube,... đã trở thành các kênh thông tin chủ yếu trong việc phổ biến chính sách. Tuy nhiên, quá trình ứng dụng AI trong truyền thông chính sách cũng đối mặt với không ít thách thức như thiếu chính xác, sự xuất hiện của tin giả và thông tin sai lệch. Thông tin sai lệch có thể làm giảm niềm tin của người dân vào chính sách và làm xói mòn uy tín của cơ quan nhà nước.
Không thể phủ nhận, truyền thông kết hợp AI mang lại những cơ hội lớn như nâng cao hiệu quả truyền thông, mở rộng phạm vi tiếp cận, tăng cường năng lực dự báo. Tuy nhiên, xu thế này đặt ra những thách thức không nhỏ về đạo đức, bảo đảm an ninh thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và nguy cơ thao túng dư luận nếu AI bị lạm dụng.
Nhận thức rõ cơ hội và thách thức song hành, các quốc gia trên thế giới đã chủ động xây dựng khung chính sách và đạo luật nhằm định hướng phát triển truyền thông gắn với AI theo hướng đổi mới sáng tạo, nhưng vẫn bảo đảm đạo đức, an ninh thông tin và lợi ích công chúng.
Kể từ ngày 2-2-2025, những quy định đầu tiên của Đạo luật Trí tuệ nhân tạo (AI Act) của Liên minh châu Âu (EU) chính thức có hiệu lực. Đạo luật trở thành khung pháp lý toàn diện đầu tiên trên thế giới về AI. Đạo luật nhấn mạnh các điều khoản như cơ chế phân loại các hệ thống AI theo mức độ rủi ro, quy định tính minh bạch (gắn nhãn rõ ràng đối với nội dung do AI tạo ra) và trách nhiệm giải trình, quản trị dữ liệu, tăng sự giám sát của con người, phát triển AI có đạo đức, tuân thủ các nguyên tắc công bằng, minh bạch và tôn trọng nhân quyền. Các quy định của Đạo luật AI có tác động hạn chế thông tin sai lệch và thúc đẩy một hệ sinh thái truyền thông lành mạnh.
Việc EU tiên phong cho ra đời Đạo luật AI Act hướng tới những quy định nghiêm ngặt đối với AI truyền thông đã mở đường và tạo hiệu ứng lan tỏa trên toàn cầu. Một số quốc gia trên thế giới như Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ,... cũng đã ban hành hoặc sửa đổi luật liên quan đến AI.
Tại Mỹ, nhiều bang đã ban hành quy định cấm những hình ảnh nhạy cảm do AI tạo ra, cũng như ngăn chặn việc sử dụng công nghệ deepfake (tạo video với gương mặt và giọng nói giống hệt người thật) cho mục đích chính trị.
Tại Việt Nam, ngày 14-6-2025, Quốc hội khóa XV, kỳ họp thứ 9 đã thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 (Luật số 71/2025/QH15), có hiệu lực từ ngày 1-1-2026. Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 là luật mới, quy định về phát triển công nghiệp công nghệ số, AI, tài sản số, quyền và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Trong đó, Chương IV đề cập đến AI với nhiều nội dung lần đầu được quy định tại Việt Nam.
Nhìn tổng thể, quá trình ứng dụng AI trong truyền thông cần một khung pháp lý quốc tế mạnh mẽ để bảo đảm các tiêu chuẩn đạo đức được tôn trọng và quyền của tất cả những người tham gia được bảo vệ./.