Những tác nhân chi phối tình hình thế giới và quan hệ quốc tế

Tình hình thế giới và quan hệ quốc tế năm 2026 sẽ tiếp tục chiều hướng và đà biến động như đã thấy trong năm 2025 với mức độ rất có thể còn sôi động và nhiều bất ngờ hơn. Những biến động trong năm 2025 sẽ tiếp diễn báo hiệu không chỉ có năm 2026 và còn cả nhiều năm sau đó nữa sẽ là những năm chính trị thế giới, quan hệ quốc tế nói chung chưa thể yên bình, ổn định trên mọi phương diện.

Chiến tranh, xung đột tiếp tục ở nhiều khu vực trên thế giới

Tình hình thế giới và quan hệ quốc tế năm 2026 bị tác động trước hết và trực tiếp nhất bởi 2 yếu tố là chiến tranh, xung đột vẫn tiếp tục ở nhiều khu vực trên thế giới, thậm chí còn có thể bùng phát mới cũng như bởi chính sách và hành động cầm quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong năm bầu cử ở nước Mỹ.

Hai cuộc chiến tranh đã chi phối chính trị thế giới và quan hệ quốc tế đặc biệt mạnh mẽ trong mấy năm gần đây là cuộc chiến giữa Nga với Ukraina và cuộc chiến ở Dải Gaza giữa Israel với Hamas sẽ tiếp tục diễn biến dưới hình thức khác nhau, với mức độ quyết liệt khác nhau. Điều hiện có thể dự liệu được với mức độ chắc chắn khá cao là cả hai đều chưa thể được chấm dứt hoàn toàn.

Năm 2026 sẽ là năm quyết định đối với thỏa thuận ngừng chiến ở Dải Gaza vốn đã có được trong năm 2025, do vậy sẽ có ý nghĩa quyết định đối với kế hoạch hòa bình của ông D. Trump cho Dải Gaza.

Ông D. Trump sẽ tìm mọi cách để khởi động được giai đoạn 2 của kế hoạch này, đặc biệt là việc giải giáp Hamas để ngăn ngừa tác động tiêu cực, tai hại của sự thất bại của kế hoạch ấy tới mục tiêu đối nội được ông coi trọng và ưu tiên hàng đầu trong năm 2026 là giúp Đảng Cộng hòa bảo vệ được quyền kiểm soát lưỡng viện lập pháp hiện có ở nước Mỹ.

Năm 2026 cũng sẽ là năm quyết định ông D. Trump có đủ năng lực ngoại giao thực tế và uy tín cá nhân để chấm dứt cuộc chiến ở Ukraina hay không. Nhiều khả năng là ông D. Trump sẽ không thành công trong việc này trừ khi ép Ukraina phải nhượng bộ, đáp ứng những điều kiện tiên quyết lâu nay của Nga.

Do chịu áp lực Đảng Cộng hòa phải thắng trong cuộc bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ trong năm nay, ông D. Trump phải níu kéo bằng cách cải thiện hơn chứ không găng thêm quan hệ của Mỹ với Trung Quốc, trong khi còn gay gắt hơn với Liên minh châu Âu (EU) và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), cũng như còn gò ép Ukraina quyết liệt hơn. Từ giác độ này mà nhìn nhận còn có thể thấy được mối quan hệ giữa Nga và Trung Quốc tiếp tục rất tốt đẹp, giữa EU với Nga và Trung Quốc tiếp tục phức tạp và trắc trở.

Trong năm cầm quyền đầu tiên sau khi lại trở thành Tổng thống Mỹ, ông D. Trump trong năm 2026 sẽ không thay đổi cách thức cầm quyền nhưng chắc chắn phải điều chỉnh rất cơ bản chính sách cầm quyền vì mục tiêu đề ra với cuộc bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ.

Có thể ông D. Trump sẽ quyết liệt và cực đoan hơn về đối nội; sẽ tận dụng mọi cơ hội để gây dựng, thể hiện vai trò, ảnh hưởng của Mỹ về đối ngoại để gây dựng thành quả cầm quyền về đối nội, bù lấp cho những việc không thành công và khó khăn về đối nội.

Ông D. Trump cũng có thể sẽ thường xuyên hơn và mạnh tay hơn với việc sử dụng sức mạnh quân sự của Mỹ ở bên ngoài nước Mỹ để đạt được mục tiêu như đã làm với Iran, Yemen và một số quốc gia châu Phi, như đang làm với Venezuela.

Vì nhu cầu có được thành quả đối ngoại, ông D. Trump xem ra đã chuyển từ quan điểm kiên quyết bác bỏ mục tiêu hành động quân sự để thay đổi chính thể ở đâu đó trên thế giới sang chủ trương ngược lại.

Chưa định hình ra được trật tự thế giới mới ổn định chung

Hai tác nhân tiếp theo chi phối chính trị thế giới và quan hệ quốc tế năm 2026 là kinh tế và thương mại thế giới, tuy chưa thể tăng trưởng được ấn tượng nhưng sẽ ổn định hơn và phần nào bền vững hơn. Thực chất của tác nhân này là sự thích ứng của các quốc gia và nền kinh tế trên thế giới vào tình trạng, triển vọng thế giới còn triền miên bất an, bất ổn và biến động bất định trong thời gian tới.

Thích ứng với tác động của chiến tranh và xung khắc quân sự. Thích ứng với cuộc thương chiến thuế quan bảo hộ thương mại của ông D. Trump, cách thức ông cải tổ nước Mỹ và gây xáo trộn đối với thế giới. Thích ứng với thực tế là gần như mọi vấn đề toàn cầu ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn vong và tương lai của cả nhân loại vẫn chưa được giải quyết một cách căn bản.

Sự thích ứng này là một nét rất đặc biệt trong năm 2026, sẽ giúp giảm bớt mức độ tác động tiêu cực, tai hại từ diễn biến tình hình thế giới và quan hệ quốc tế năm 2026 tới các quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới.

Năm 2026, tình hình thế giới và quan hệ quốc tế bị chi phối rất mạnh mẽ, sâu rộng bởi những bước phát triển mới và ứng dụng phổ cập hơn của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo năm 2026 sẽ gây dựng được và phát huy ảnh hưởng ở mức độ sâu rộng chưa từng thấy tới tình hình thế giới, quan hệ quốc tế, vươn lên thuộc về những chủ đề nội dung nổi bật, được quan tâm hàng đầu trong chính trị thế giới và quan hệ quốc tế.

Cuộc cọ sát, ganh đua giữa chủ nghĩa đa phương và chủ nghĩa đơn phương; giữa tự do thương mại và bảo hộ thương mại; giữa đề cao hiệu lực của luật pháp quốc tế và bất chấp luật pháp quốc tế; giữa dùng ngoại giao và dùng quân sự trong chính trị thế giới và quan hệ quốc tế; giữa nỗ lực vì một trật tự quốc tế dựa trên luật lệ và trật tự thế giới dựa trên lợi ích, thỏa thuận song phương cũng là tác nhân chi phối tình hình thế giới và quan hệ quốc tế, nhưng không chỉ có trong năm 2026 mà còn cả về lâu dài.

Diễn biến tình hình thế giới và quan hệ quốc tế năm 2026 sẽ tiếp tục khẳng định xu thế diễn biến là thế giới chưa thể sớm có được trật tự cố định như đã từng có trong quá khứ. Không một quốc gia hay đối tác duy nhất nào có thể chi phối hay dẫn dắt thế giới.

Thế và lực của nước lớn trở nên tương đối. Cường quốc hạng trung hình thành. Các quốc gia nhỏ co cụm, tự liên kết, tập hợp. Thế giới chưa định hình ra được trật tự thế giới mới ổn định chung nhưngcó thể trên những lĩnh vực lẻ tẻ nhất định.

Năm 2026 sẽ tiếp tục khẳng định chiều hướng biến động của chính sách quốc gia là chính trị và kinh tế trở nên không thể tách rời khỏi nhau. An ninh quốc gia chi phối chính sách kinh tế. Chiến tranh, xung khắc thương mại ở các cấp độ và trong những phạm vi khác nhau trở nên phổ biến hoặc thường xuyên xảy ra.

Các đối tác lớn tách biệt nhau ngày càng thêm rõ nét về địa - chính trị, ngoại trừ mối quan hệ giữa Nga và Trung Quốc. Trên không ít phương diện, năm 2026 sẽ là năm bản lề cho một thời kỳ mới./.

Phạm Nhẫn