Những địa danh trên đất Huế in đậm dấu ấn của Chủ tịch Hồ Chí Minh

1. Nhà lưu niệm thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở đường Mai Thúc Loan (thành phố Huế) là ngôi nhà đầu tiên Người cùng gia đình đến sinh sống tại Huế. Năm 1894, cụ Nguyễn Sinh Sắc (thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh) thi đỗ cử nhân ở trường thi Nghệ An, năm 1895, cụ vào Huế thi Hội nhưng không đỗ.

Để chuẩn bị cho kỳ thi tiếp theo, cụ xin theo học Trường Quốc Tử Giám tại Huế và được chấp nhận. Sau đó, cụ trở về quê bàn bạc với gia đình, đưa vợ và các con cùng vào Huế, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập của bản thân, vừa có thời gian chăm sóc, nuôi dạy các con.

Đến Huế, nhờ người quen giới thiệu, cụ Nguyễn Sinh Sắc Sắc thuê được một căn nhà nhỏ nằm trong khu vực thành nội. Ngôi nhà 3 gian gỗ, tường bằng gạch vồ, mái lợp ngói liệt; nhà bếp bằng tranh tre, nứa lá chứa đựng những giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt về Chủ tịch Hồ Chí Minh những năm tháng thiếu thời trên đất Huế.

Giai đoạn sống tại ngôi nhà ở đường Mai Thúc Loan, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn rất nhỏ, nhưng những kỷ niệm nơi đây đã in sâu trong tâm khảm của cậu bé Nguyễn Sinh Cung. Đó là hình ảnh người mẹ hiền từ, đảm đang, tảo tần bên khung cửi; người cha mẫu mực, nghiêm khắc, tấm gương sáng cho các con trên con đường học hành, chinh phục tri thức.

Tại đây, cụ Nguyễn Sinh Sắc chăm chỉ đèn sách, tham gia học tập tại Trường Quốc Tử Giám, dự thi Hội 2 lần (khoa Mậu Tuất năm 1898 và khoa Tân Sửu năm 1901), lấy được học vị Phó bảng vẻ vang cho gia đình, dòng họ, quê hương.

Trong thời gian sống tại căn nhà ở đường Mai Thúc Loan (thành phố Huế), gia đình Chủ tịch Hồ Chí Minh có điều kiện hòa nhập với đời sống của người dân đất kinh kỳ. Cha Nguyễn Sinh Sắc ngoài thời gian học tập còn chữa bệnh, bốc thuốc cho bà con quanh vùng; mẹ Hoàng Thị Loan với nghề dệt vải, ngày, đêm tảo tần canh cửi, cùng chồng nuôi dạy các con nên người.

Trong môi trường ấy, Người cùng với anh trai Nguyễn Sinh Khiêm sớm bộc lộ tư chất thông minh, ham thích tìm hiểu đời sống hiện thực ở chốn kinh thành, lại thường được nghe cha cùng các bậc cao niên đàm đạo về đời sống của vua, quan triều Nguyễn, sự hách dịch, ngạo mạn của thực dân Pháp, cùng nỗi thống khổ của nhân dân lao động, đặc biệt về sự kiện thất thủ Kinh đô ngày 23 tháng 5 năm Ất Dậu (ngày 5-7-1885) đã giết chết hàng nghìn người dân vô tội, làm ly tán biết bao gia đình…

Những biến động chính trị, xã hội ở đất kinh kỳ đã khắc sâu vào tâm hồn Người, góp phần hình thành nên nhân cách, nuôi dưỡng lòng yêu nước và khát vọng cứu nước, cứu dân sau này.

2. Nhà lưu niệm thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại làng Dương Nỗ, phường Dương Nỗ (thành phố Huế) là ngôi nhà nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh sống cùng cha và anh trai Nguyễn Sinh Khiêm trong thời gian cụ Nguyễn Sinh Sắc về đây dạy học (năm 1898 đến năm 1900). Năm 1898, sau khi thi Hội lần thứ hai không đỗ, cụ Nguyễn Sinh Sắc được ông Nguyễn Sĩ Độ mời về nhà dạy học (tại làng Dương Nỗ).

Nguyễn Sinh Cung cùng với anh trai Nguyễn Sinh Khiêm theo cha về đây ở, vừa để đỡ gánh nặng kinh tế gia đình cho bà Loan, và cũng để cụ Sắc có điều kiện dạy học cho 2 con đã đến tuổi học chữ. Về đây, cụ Sắc được gia đình ông Độ giao cho ngôi nhà tranh 3 gian 2 chái làm chỗ ở cho ông và 2 con, đồng thời cũng là nơi ông Sắc mở lớp dạy học.

Tại ngôi nhà này, Người và anh trai Nguyễn Sinh Khiêm được chính người thầy và cũng là người cha của mình khai tâm bằng những bài học chữ Hán đầu tiên. Chữ “Nhân”, chữ “Nghĩa” như một lời răn dạy về đạo đức làm người.

Hai năm theo học cùng cha tại đây, Người tiếp thu rất nhanh, trở thành cậu học trò thông minh xuất sắc của lớp. Những kiến thức mà Người tiếp thu được trở thành nền móng vững chãi cho sự phát triển về học vấn sau này.

Sống ở làng Dương Nỗ - một làng quê yên ả, thanh bình, giàu truyền thống văn hoá - Chủ tịch Hồ Chí Minh có điều kiện hoà nhập với đời sống cộng đồng làng xã, được đùm bọc bởi tình cảm yêu thương chan hoà, nhân hậu và bao dung của những người dân quê chất phác, thuỷ chung, được chứng kiến cuộc sống lao động cần cù của những người nông dân mộc mạc. Chính những điều này đã góp phần hình thành nên tình yêu quê hương, đất nước sâu nặng trong Người.

3. Trường Quốc học Huế (nay là Trường Trung học phổ thông chuyên Quốc học Huế) là một trong những địa điểm ghi dấu đậm nét quãng thời gian gần 1 năm học tập của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Huế.

Tháng 5-1906, cụ Nguyễn Sinh Sắc đưa 2 con trai là Nguyễn Sinh Khiêm (lúc này gọi là Nguyễn Tất Đạt) và Nguyễn Sinh Cung (đổi là Nguyễn Tất Thành) từ Nghệ An vào Huế để nhậm chức, đồng thời xin cho 2 con theo học tại Trường Tiểu học Pháp - Việt Đông Ba.

Sau 2 năm học tập, 2 anh em đều đạt thành tích xuất sắc, nằm trong danh sách 10 học sinh giỏi nhất của trường và được chuyển thẳng vào Trường Quốc học Huế, hệ trung học, niên khóa 1908 - 1909.

Trong quá trình học tập tại Trường Quốc học Huế, Người đặc biệt học giỏi môn Hán tự; đối với Pháp văn, với tư chất thông minh sẵn có cùng khát vọng muốn tìm hiểu về nước Pháp nên chỉ trong thời gian ngắn, Người đã có trình độ Pháp văn vững vàng.

Môi trường học tập tiến bộ, cùng sự dìu dắt của những người thầy giàu tâm huyết với học trò đã giúp Người mở rộng tầm nhìn, nâng cao tri thức và có những tác động quan trọng đến sự hình thành tư tưởng, nhận thức chính trị.

Trong những năm tháng niên thiếu, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng gia đình đã sinh sống, học tập và tham gia các hoạt động yêu nước tại Huế trong gần 10 năm (1895 - 1901 và 1906 - 1909). Đây là giai đoạn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần hình thành nhân cách, hun đúc lòng yêu nước và nuôi dưỡng khát vọng giải phóng dân tộc của Người.

Chính trong thời kỳ này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại nhiều dấu ấn sâu sắc trên mảnh đất Cố đô, trở thành bộ phận quan trọng trong kho tàng di sản lịch sử - văn hóa của Huế ngày nay./.

Đỗ Công Tiến