Nhiệm vụ bảo vệ an ninh và an ninh phi truyền thống trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Trung tướng, GS, TS Nguyễn Xuân Yêm - Viện trưởng Viện An ninh Phi truyền thống - cho biết: đây là tọa đàm đầu tiên về nhiệm vụ bảo vệ an ninh và an ninh phi truyền thống theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV.

Nghị quyết của Đại hội lần này có rất nhiều điểm mới. So với các nhiệm kỳ Đại hội trước, tư duy của Đảng về an ninh đã phát triển rất nhiều. An ninh đi liền với an sinh, an toàn và phát triển, đặc biệt là kiến tạo phát triển. Kiến tạo phát triển là một chủ đề đặc sắc và nổi bật của Đại hội XIV trên tất cả lĩnh vực, kể cả an ninh. Không chỉ là an ninh chủ động, an ninh toàn dân, mà an ninh và phát triển.

GS, TS Nguyễn Xuân Yêm bày tỏ tin tưởng, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, tọa đàm sẽ nhận được nhiều ý kiến tâm huyết, sáng tạo và có giá trị lý luận và thực tiễn cao. Kết quả tọa đàm được kỳ vọng sẽ là nguồn tư liệu đóng góp thiết thực vào việc thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học để gắn kết chặt chẽ giữa phát triển bền vững với củng cố quốc phòng, an ninh, xây dựng thế trận lòng dân vững chắc, góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội và phát triển đất nước phồn vinh.

Tại tọa đàm, các chuyên gia, nhà khoa học đã thống nhất nhận thức về quan điểm, mục tiêu và nhiệm vụ bảo đảm an ninh, an ninh phi truyền thống theo tinh thần Văn kiện Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Các ý kiến phát biểu tập trung làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra, các nguy cơ, thách thức chủ yếu đối với công tác bảo đảm an ninh và an ninh phi truyền thống trong giai đoạn mới, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị có cơ sở khoa học, tính khả thi cao, phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức triển khai thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh.

Phát biểu tại tọa đàm, GS, TS Vũ Văn Hiền - nguyên Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương - chia sẻ: quan niệm về an ninh phi truyền thống và an ninh truyền thống mang tính tương đối, hôm nay có thể là an ninh phi truyền thống, nhưng hôm sau lại thành an ninh truyền thống.

Đơn cử trước đây, chúng ta không nói đến an ninh con người, an ninh nguồn nước, bởi đó là những vấn đề an ninh phi truyền thống. Nhưng hiện nay chúng ta đều nói về an ninh nguồn nước, không khí, môi trường… Tương tự, vấn đề an ninh mạng trước đây là an ninh phi truyền thống nhưng hiện nay lại trở thành an ninh truyền thống.

Theo GS, TS Vũ Văn Hiền, nguyên nhân xuất hiện an ninh phi truyền thống: thứ nhất, do xung đột, mâu thuẫn lợi ích, có thể là lợi ích quốc gia, lợi ích dân tộc, lợi ích giai cấp, sắc tộc, tôn giáo, rồi lợi ích chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội...

Thứ hai, là bắt nguồn từ yếu tố quyền lực, yếu tố thường trực và mạnh mẽ nhất của con người hoặc của giai cấp. Thăng trầm của quyền lực nảy sinh mâu thuẫn, từ đó làm gia tăng những vấn đề về an ninh phi truyền thống.

Thứ ba, là các vấn đề về sắc tộc, tôn giáo, tội phạm cũng làm nảy sinh các vấn đề liên quan đến an ninh phi truyền thống. Điểm nữa là những nghịch lý về phát triển, quá trình phát triển kinh tế - xã hội sẽ làm phát sinh những vấn đề về mất an ninh trật tự, trong đó có an ninh phi truyền thống.

Về các giải pháp xử lý các vấn đề liên quan đến an ninh phi truyền thống, theo GS, TS Vũ Văn Hiền, có các giải pháp cụ thể như sau:

Thứ nhất, phải thực hiện tốt các chủ trương, đường lối và giải pháp của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Bộ Công an, lãnh đạo các địa phương. Phải nghiên cứu và thống nhất trong cách hiểu và hành động.

Thứ hai, phải có đội ngũ đủ mạnh về nhân sự cùng các phương tiện để bảo vệ an ninh truyền thống và phi truyền thống. Xử lý các vấn đề về an ninh phi truyền thống thường khó khăn do quan niệm, cách hiểu, sự xuất hiện bất ngờ…, do đó phải có một đội ngũ đủ mạnh để cung cấp cho xã hội những lý luận, cơ sở, điều kiện, cách thức, phương pháp tổ chức thực hiện hiệu quả.

Thứ ba, phải dự báo chính xác và đề phòng, phòng ngừa từ sớm, từ xa. Các dự báo an ninh phi truyền thống rất quan trọng, giúp phòng, chống ở mức độ phù hợp.

Thứ tư, phải xây dựng và củng cố thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân để bảo vệ và xử lý các vấn đề an ninh phi truyền thống.

Chia sẻ tại tọa đàm, GS, TS Hoàng Đình Phi - Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh - cho biết: có thể nói, Việt Nam đã tiếp cận rất sớm trong nghiên cứu an ninh phi truyền thống. Việt Nam đã hình thành và phát triển tương đối vững chắc trường phái học thuật về quản trị an ninh phi truyền thống. Các kết quả nghiên cứu của chúng ta được công bố trên các tạp chí quốc tế ISI/Scopus (Q1, Q2), được trích dẫn và sử dụng bởi nhiều quốc gia, nhiều cơ sở đào tạo…

Mục tiêu của việc phát triển trường phái này là phục vụ trực tiếp cho bảo đảm an ninh truyền thống, an ninh phi truyền thống gắn với phát triển bền vững của Việt Nam; đồng thời đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định và phát triển bền vững của khu vực ASEAN và thế giới.

Về nhận thức, muốn hành động hiệu quả, trước hết phải thống nhất và nâng cao nhận thức trong toàn hệ thống, từ lãnh đạo các cấp, cán bộ quản lý, doanh nghiệp, người dân đến học sinh, sinh viên. An ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống không phải khái niệm trừu tượng, mà rất cụ thể gắn trực tiếp với lợi ích quốc gia, lợi ích cộng đồng, hạnh phúc của mỗi gia đình và mỗi cá nhân.

Để nâng cao nhận thức, cần thực hiện đồng bộ 4 bước: (1) Chuẩn hóa các kết quả nghiên cứu đã được quốc tế công nhận thành tài liệu chuẩn quốc gia; đồng thời tài liệu hóa, số hóa toàn bộ hệ thống lý luận, công trình nghiên cứu về an ninh phi truyền thống mà Việt Nam đã công bố ra thế giới, được quốc tế thừa nhận và trích dẫn; (2) Chuẩn hóa giáo trình đào tạo ở các cấp học, tránh tình trạng hiểu sai, dạy sai khái niệm an ninh phi truyền; (3) Thống nhất tài liệu truyền thông, các cơ quan báo chí phải sử dụng nguồn chính thống, có kiểm chứng khoa học; (4) Thiết kế và phê duyệt chương trình đào tạo phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Những yêu cầu này hoàn toàn phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 147/NQ-CP, ngày 22-5-2025, của Chính phủ, về Ban hành Chiến lược tổng thể quốc gia phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Về hành động và tự chủ chiến lược, hành động phải gắn với tự chủ chiến lược, theo đúng tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Cụ thể, cần tập trung vào 4 nội dung: chuẩn hóa năng lực đội ngũ lãnh đạo, quản trị, nghiên cứu, đào tạo theo chuẩn quốc tế; bảo đảm đầy đủ nguồn lực (con người, tài chính, thời gian, phương pháp), tránh giao nhiệm vụ mà không giao điều kiện thực hiện; mỗi bộ, ngành, địa phương phải xây dựng chiến lược an ninh phi truyền thống riêng, phù hợp với bối cảnh và đặc thù phát triển của mình, với sự hỗ trợ của các viện nghiên cứu và học viện chuyên ngành; cụ thể hóa chiến lược bằng kế hoạch hành động, chương trình, dự án, chỉ số đánh giá (KPI) để có thể triển khai, giám sát, thanh tra một cách minh bạch và hiệu quả.

Phát biểu tại tọa đàm, Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Bá Dương - Tổng cục Chính trị, Bộ Quốc phòng, ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương - cho rằng: trong kỷ nguyên phát triển mới, cục diện thế giới và khu vực biến động nhanh chóng, phức tạp, khó lường, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc không chỉ giới hạn trong khuôn khổ truyền thống mà mở rộng sang các lĩnh vực không gian, lĩnh vực và hình thái an ninh mới.

Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ yêu cầu khách quan về kết hợp chặt chẽ quốc phòng, an ninh và đối ngoại, chủ động phòng ngừa, ứng phó hiệu quả với các thách thức an ninh truyền thống, an ninh phi truyền thống, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước nhanh và bền vững.

Vấn đề bảo vệ an ninh và an ninh phi truyền thống trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nói riêng và quan điểm chung của Đảng nói chung có một vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng liên quan trực tiếp đến sinh mệnh của Đảng, lợi ích quốc gia, dân tộc, sự sống còn của chế độ và hạnh phúc của nhân dân. Nó cũng liên quan đến việc bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước và nhân dân.

Bảo vệ an ninh quốc gia là nhiệm vụ trọng yếu thường xuyên của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta, là điều kiện tiên quyết để giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tạo môi trường hòa bình, ổn định, an toàn để phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Trên cơ sở kế thừa, phát triển sáng tạo tư duy lý luận của Đảng ở các kỳ đại hội, Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục khẳng định và làm sâu sắc hơn hệ quan điểm chỉ đạo về đảm bảo quốc phòng an ninh quốc gia, trong đó phần nhấn mạnh yêu cầu phải chủ động ứng phó với các thách thức an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống.

Về cơ sở lý luận, Văn kiện Đại hội XIV quán triệt sâu sắc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới, về bảo vệ Tổ quốc, vận dụng sáng tạo lý luận về an ninh quốc gia, an ninh con người, an ninh phát triển trong điều kiện toàn cầu hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng.

An ninh không chỉ được nhìn nhận ở góc độ bảo vệ chế độ, bảo vệ chủ quyền mà còn gắn chặt với bảo vệ cuộc sống bình yên, quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, bảo vệ các giá trị phát triển bền vững của quốc gia - dân tộc Việt Nam.

Về quan điểm chỉ đạo, Đại hội XIV của Đảng xác định rõ: (1) Giữ vững sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia; (2) Kết hợp chặt chẽ giữa bảo vệ an ninh với phát triển kinh tế - xã hội, đối ngoại, quốc phòng, không vì phát triển, không vì tăng trưởng mà xem nhẹ an ninh, an sinh, cũng như không vì an sinh, an ninh mà cản trở sự phát triển; (3) Phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân, lấy nhân dân làm trung tâm, làm chủ thể bảo vệ an ninh quốc gia; (4) Chủ động phòng ngừa là chính, giữ vững bên trong là quyết định, kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa từ sớm, từ xa với xử lý kịp thời, hiệu quả các tình huống phát sinh; (5) Chủ động nhận diện, kiểm soát, ứng phó hiệu quả với các nguy cơ an sinh, an ninh phi truyền thống, không để bị động, bất ngờ.

Về nội dung cốt lõi, Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh nhiệm vụ bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia trên các lĩnh vực trọng yếu: an ninh chính trị, an ninh kinh tế, an ninh tư tưởng văn hóa, an ninh xã hội, an ninh mạng, an ninh biên giới, biển đảo; đồng thời đặc biệt coi trọng an ninh phi truyền thống như an ninh y tế, an ninh môi trường, an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh dữ liệu, an ninh con người.

Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy lý luận của Đảng về an ninh, thể hiện tầm nhìn toàn diện, hiện đại và nhân văn, phù hợp với yêu cầu thực tiễn mới...

TS Nguyễn Tri Thức - Ủy viên Ban Biên tập, Giám đốc Trung tâm Chuyên đề và Truyền thông - Phát hành, Tạp chí Cộng sản - cho rằng, Đại hội XIV của Đảng với tinh thần đổi mới quyết liệt, tư duy và tầm nhìn chiến lược đã ban hành Chương trình hành động rất cụ thể, rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ nhiệm vụ. Việc tổ chức tọa đàm hôm nay là bước triển khai rất tốt, góp phần phổ biến, quán triệt, từng bước đưa Nghị quyết Đại hội vào cuộc sống.

Theo TS Nguyễn Tri Thức, công tác tuyên truyền Nghị quyết, Chương trình hành động đóng vai trò hết sức quan trọng, vì vậy cần phải tuyên truyền một cách kịp thời, có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với các đối tượng khác nhau, trên các kênh truyền thông khác nhau, cả phương tiện truyền thông truyền thống và các nền tảng số, mạng xã hội, để tiếp cận công chúng một cách rộng rãi, giúp công chúng nắm bắt được vấn đề, từ đó nhận thức đúng và làm theo một cách khoa học, hiệu quả.

Thời gian qua, chúng ta đã thực hiện tuyên truyền về chính quyền địa phương 2 cấp, về cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy rất tốt, bài bản, khoa học, có lộ trình phù hợp nên người dân, cán bộ thông suốt và thực hiện nghiêm túc, hiệu quả.

“Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định cần phải chuyển từ học tập, quán triệt Nghị quyết sang tư duy hiểu sâu, hành động đúng, làm đến cùng. Việc làm đến cùng không hề dễ dàng, có thể sẽ xảy ra những va vấp, sai sót nên cần có cơ chế bảo vệ những người dám làm đến cùng, qua đó khuyến khích, tạo động lực để cán bộ nói ít, làm nhiều, “nói đi đôi với làm”, góp phần quan trọng đưa văn kiện Đại hội XIV vào thực tiễn cuộc sống”, TS Nguyễn Tri Thức nêu ý kiến...

Phát biểu kết luận tọa đàm, đồng chí Nguyễn Xuân Yêm khẳng định tọa đàm “Nhiệm vụ bảo vệ an ninh và an ninh phi truyền thống trong Văn kiện Đại hội XIV của Đăng Cộng sản Việt Nam” đã hoàn thành mục tiêu đề ra.

Tọa đàm diễn ra trong không khí nghiêm túc và thẳng thắn, các ý kiến phát biểu đều tập trung vào nội dung trọng tâm, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, cung cấp nhiều thông tin hữu ích, các kết quả đạt được của tọa đàm sẽ góp phần cụ thể hóa việc triển khai Nghị quyết Đại hội XIV, giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo môi trường an ninh, an toàn phục vụ phát triển đất nước./.

Thu Thanh