Tháo gỡ các "điểm nghẽn" trong thủ tục hành chính của thành phố Hà Nội nhằm cải thiện môi trường kinh doanh

Thủ đô Hà Nội là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia và là đô thị đặc biệt. Trong những năm qua, Hà Nội đã có nhiều nỗ lực cải cách thủ tục hành chính và đạt được những thành công nhất định, song trên thực tế, vẫn còn tồn tại không ít “điểm nghẽn”, “ách tắc” trong quy trình giải quyết thủ tục hành chính.

Điều này gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh doanh, cũng như sự phát triển của thành phố nói chung. Đặc biệt, bước sang kỷ nguyên mới, yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đòi hỏi Hà Nội phải tiếp tục có những giải pháp quyết liệt, đột phá và đồng bộ nhằm tháo gỡ những nút thắt này, tạo điều kiện thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

1. Cơ sở thúc đẩy tháo gỡ các “điểm nghẽn” trong thủ tục hành chính tại thành phố Hà Nội

Thủ tục hành chính là các quy định của pháp luật về trình tự, cách thức giải quyết công việc thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước, qua đó điều chỉnh mối quan hệ giữa Nhà nước với tổ chức, cá nhân trong xã hội.

Cải cách thủ tục hành chính là việc đổi mới, đơn giản hóa các quy định, quy trình thực hiện thủ tục hành chính, hướng tới xây dựng một nền hành chính hoạt động minh bạch và hiệu quả. Môi trường kinh doanh bao gồm các yếu tố như: thể chế, chính sách, hạ tầng, dịch vụ... Các yếu tố này tác động đến hoạt động của các doanh nghiệp. Để xây dựng một môi trường thuận lợi cho sự phát triển, đòi hỏi phải có hệ thống thể chế minh bạch, với các thủ tục thông thoáng.

Có thể nói, cải cách thủ tục hành chính được xác định là một trụ cột quan trọng trong cải cách thể chế kinh tế, góp phần tạo động lực thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững đất nước. Thông qua việc đơn giản hóa thủ tục, cắt giảm các quy định không cần thiết, cải cách thủ tục hành chính góp phần gỡ bỏ những rào cản đang cản trở hoạt động đầu tư, kinh doanh của người dân và doanh nghiệp. Một hệ thống thủ tục quan liêu, phức tạp sẽ làm tăng gánh nặng hành chính, giảm hiệu quả kinh doanh. Đây cũng là yếu tố có thể làm nảy sinh tiêu cực, tham nhũng và làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư.

- Về chủ trương, chính sách của Trung ương và thành phố Hà Nội:

Cải cách thủ tục hành chính luôn được Đảng và Nhà nước ta xác định là nhiệm vụ ưu tiên nhằm tạo bước đột phá trong cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Nghị quyết số 02/NQ-CP, ngày 5-1-2024, của Chính phủ, về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2024 đã đề ra những mục tiêu cụ thể về cải thiện môi trường kinh doanh, nâng thứ bậc xếp hạng của Việt Nam trên các bảng xếp hạng quốc tế.

Nhằm triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, Chính phủ đã ban hành Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021 - 2030 (Nghị quyết số 76/NQ-CP, ngày 15-7-2021) với mục tiêu xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Trong đó, vấn đề cải cách thủ tục hành chính được xem là nội dung trọng tâm, đặc biệt là yêu cầu phải cắt giảm ít nhất 20 - 30% thời gian giải quyết thủ tục hành chính, đơn giản hóa quy trình, thủ tục, tăng tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến.

Để thực hiện chủ trương này, thành phố Hà Nội đã ban hành nhiều chương trình, kế hoạch cải cách hành chính nhằm cải thiện các chỉ số PCI, PAR Index, PAPI, SIPAS.... Thành phố cũng xác định việc cải thiện môi trường đầu tư là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô. Cụ thể, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 160/KH-UBND, ngày 1-6-2023, về nâng cao chỉ số PCI và các chỉ số cạnh tranh khác. Bên cạnh đó, thành phố cũng tổ chức các hội nghị đối thoại, lấy ý kiến cộng đồng doanh nghiệp để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực thi chính sách.

- Về thực trạng cải cách thủ tục hành chính ở thành phố Hà Nội thời gian qua:

Trong thời gian qua, công tác cải cách thủ tục hành chính ở thành phố Hà Nội đã có những tiến bộ đáng ghi nhận. Bộ máy hành chính thành phố được kiện toàn theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; cơ chế “một cửa”, “một cửa liên thông” được triển khai một cách đồng bộ tại các cơ quan, đơn vị. Những nỗ lực này đã tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và các tổ chức. Trên thực tế, có nhiều thủ tục hành chính đã được rà soát, đơn giản hóa.

Các dịch vụ công trực tuyến cũng được cung cấp trên nhiều lĩnh vực. Nhờ đó, chất lượng giải quyết thủ tục hành chính được cải thiện đáng kể, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp cũng gia tăng (SIPAS nhiều năm đạt trên 80%)². Đặc biệt, trong 3 năm liên tục, Hà Nội nằm trong nhóm 3 địa phương dẫn đầu về chỉ số cải cách hành chính (PAR Index)³.

Thực hiện chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về đổi mới tổ chức bộ máy, thành phố Hà Nội đã tiên phong triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp kể từ ngày 1-7-2025. Cùng với đó, thành phố cũng chủ động cải cách quy trình giải quyết thủ tục hành chính thông qua Đề án thí điểm thành lập Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố.

Theo Đề án này, Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố là đơn vị hành chính tập trung, đóng vai trò đầu mối duy nhất ở cấp thành phố để tiếp nhận và trả kết quả thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp. Trung tâm được trao đầy đủ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và công cụ để điều phối, giám sát quá trình giải quyết thủ tục hành chính.

Đề án Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố hướng tới mục tiêu tháo gỡ các điểm “nghẽn” và giải quyết tình trạng “ách tắc” trong giải quyết thủ tục hành chính, đặc biệt tại các sở, ngành và trong những lĩnh vực như đất đai, đầu tư, quy hoạch, xây dựng… vốn đang tác động tiêu cực đến môi trường kinh doanh và các chỉ số phát triển của Hà Nội.

2. Những “điểm nghẽn” chủ yếu trong giải quyết thủ tục hành chính tại thành phố Hà Nội hiện nay

Mặc dù đạt được một số kết quả tích cực, công tác giải quyết thủ tục hành chính ở thành phố Hà Nội hiện vẫn tồn tại nhiều hạn chế, “điểm nghẽn” cần khắc phục. Trước hết, thể chế, chính sách trên một số lĩnh vực còn bất cập, dẫn đến những khó khăn trong quá trình thực thi ở địa phương.

Các quy định pháp lý về đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường... có sự thay đổi thường xuyên, nhưng lại chưa đồng bộ, còn chồng chéo. Thực tế đó gây khó khăn cho các cơ quan và doanh nghiệp trong tổ chức thực hiện. Hệ quả là một số hồ sơ thủ tục hành chính bị “ách tắc” do có những vướng mắc về pháp lý, hoặc vượt thẩm quyền giải quyết của chính quyền địa phương.

Hai là, quy trình giải quyết thủ tục hành chính trong nội bộ giữa các cơ quan, ban, ngành của thành phố còn có nhiều điểm chưa hợp lý. Mặc dù cơ chế “một cửa” đã được áp dụng một cách rộng rãi, nhưng mô hình bộ phận một cửa truyền thống tại xã, phường và các sở, ngành vẫn có những hạn chế về tính độc lập, thiếu sự giám sát tập trung. Trên thực tế, mỗi thủ tục phải qua nhiều khâu chuyển liên phòng, ban, dễ dẫn đến tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm giữa các cơ quan.

Sự phối hợp liên thông giữa các sở, ban, ngành còn chưa chặt chẽ; vẫn còn tình trạng “cắt khúc” theo chức năng quản lý, khiến cho các tổ chức, cá nhân phải đi lại nhiều nơi khi giải quyết công việc. Việc phân cấp, ủy quyền giải quyết thủ tục hành chính cho cấp dưới cũng là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu đổi mới. Điều này dẫn tới tình trạng tập trung quá nhiều hồ sơ lên cấp thành phố, gây quá tải cho các sở, ngành.

Ba là, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dịch vụ công dù đã được quan tâm, nhưng kết quả chưa được như kỳ vọng. Tỷ lệ hồ sơ xử lý trực tuyến còn thấp; nhiều dịch vụ công chưa được người dân sử dụng rộng rãi, một mặt do giao diện chưa thân thiện, khó sử dụng; mặt khác, người dân cũng lo ngại về tình trạng an toàn thông tin. Đây là “nút thắt” cần sớm được tháo gỡ để phát triển Chính phủ số, chính quyền số, hướng tới thủ tục hành chính “không giấy tờ”.

Bốn là, những hạn chế về yếu tố con người. Một bộ phận cán bộ, công chức còn hạn chế về năng lực, thái độ làm việc chưa đúng mực; vẫn còn hiện tượng nhũng nhiễu, gây bức xúc đối với người dân. Ý thức trách nhiệm của một bộ phận cán bộ, công chức chưa cao, có tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm trong thực thi công vụ.

Những hạn chế nêu trên đã ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín của bộ máy hành chính và làm giảm niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đối với môi trường đầu tư tại thành phố Hà Nội. Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, thành phố vẫn còn dư địa lớn để cải thiện các chỉ số PCI, PAPI… thông qua việc rà soát, tháo gỡ các rào cản hành chính⁴. Đây vừa là thách thức, vừa là động lực để chính quyền Thủ đô quyết liệt đổi mới, nâng cao chất lượng giải quyết thủ tục hành chính trong thời gian tới.

3. Một số giải pháp tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thủ tục hành chính của thành phố Hà Nội trong thời gian tới nhằm cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh

Để tháo gỡ các “điểm nghẽn” trong giải quyết thủ tục hành chính, cải thiện mạnh mẽ môi trường kinh doanh của Thủ đô, cần nghiên cứu thực hiện đồng bộ các giải pháp sau đây:

Thứ nhất, hoàn thiện và đồng bộ hóa hệ thống thể chế, chính sách về thủ tục hành chính. Đây cần được xem là giải pháp căn cơ nhằm loại bỏ những quy định chồng chéo, mâu thuẫn đang cản trở quá trình giải quyết thủ tục hành chính. Thành phố cần chủ động kiến nghị Trung ương sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan đến đầu tư, đất đai, xây dựng, kinh doanh... theo hướng đơn giản hóa thủ tục, phân định rõ trách nhiệm quản lý, loại bỏ các điều kiện kinh doanh không thực sự cần thiết. Ưu tiên xây dựng khung khổ pháp lý cho các lĩnh vực mới như: kinh tế số, đô thị thông minh, khởi nghiệp sáng tạo..., nhằm bảo đảm môi trường pháp lý thông thoáng, minh bạch cho các mô hình kinh doanh mới.

Bên cạnh đó, thành phố cũng cần rà soát lại các quy định hiện hành, kịp thời bãi bỏ những thủ tục không phù hợp, tuyệt đối tránh đặt thêm các điều kiện gây khó khăn cho hoạt động của doanh nghiệp. Việc xây dựng, ban hành các chính sách mới phải tuân thủ chặt chẽ quy trình lấy ý kiến, đánh giá tác động, bảo đảm tính hợp lý và tính khả thi khi áp dụng trên thực tế.

Thứ hai, cải tiến quy trình giải quyết thủ tục hành chính theo hướng một cửa liên thông hiện đại. Hiện nay, mô hình Trung tâm Phục vụ hành chính công tập trung được xem là giải pháp hiệu quả khắc phục tình trạng phân tán, thiếu đồng bộ trong giải quyết thủ tục. Bên cạnh việc triển khai thí điểm Đề án thành lập Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố (theo Quyết định số 5390/QĐ-UBND, ngày 15-10-2024, của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội), qua quá trình hoạt động, cần tổng kết, rút kinh nghiệm, để từ đó chính thức hóa mô hình này trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp.

Cần phân định rõ hơn phạm vị thẩm quyền giữa thành phố và các xã, phường trong giải quyết thủ tục hành chính. Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố sẽ tập hợp các bộ phận tiếp nhận và trả kết quả tại các sở, ngành về một chỗ. Mô hình mới này có thể sẽ khắc phục được những bất cập, hạn chế của bộ phận “một cửa” như truyền thống. Bên cạnh đó, Trung tâm cũng cho phép giám sát tập trung việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ, qua đó hạn chế tình trạng đùn đẩy giữa các cơ quan, đơn vị. Để mô hình này có thể vận hành một cách hiệu quả, cần thiết phải xây dựng quy chế phối hợp liên thông giữa Trung tâm với các sở, ngành của thành phố.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính. Thành phố Hà Nội cần tiếp tục nâng cấp hạ tầng số, bảo đảm kết nối thông suốt từ thành phố đến các xã, phường. Trên cơ sở những bất cập của hệ thống Cổng dịch vụ công hiện tại, Hà Nội cần nghiên cứu hoàn thiện dịch vụ này, cũng như hệ thống “một cửa” điện tử theo hướng thân thiện với người dùng. Tối ưu hóa quy trình giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường số, tích hợp dịch vụ trên ứng dụng di động. Điều này sẽ giúp người dân có thể dễ dàng tiếp cận và sử dụng dịch vụ.

Đề án số 06 về ứng dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư cần được triển khai quyết liệt hơn để bảo đảm các sở, ngành kết nối, chia sẻ dữ liệu hiệu quả, tránh tình trạng yêu cầu người dân cung cấp giấy tờ đã có trong cơ sở dữ liệu chung. Phải bảo đảm phần lớn dịch vụ công được thực hiện trực tuyến ở mức độ cao nhất, đi đôi với việc thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Cùng với đó, thành phố cần tăng cường các hoạt động giám sát, đánh giá sự hài lòng của người sử dụng dịch vụ trực tuyến. Để có cơ sở cho việc hoàn thiện, cần thiết lập các cơ chế phản hồi nhanh, giúp xử lý kịp thời các phản ánh, kiến nghị của người dân và doanh nghiệp về quy trình thủ tục.

Thứ tư, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức trong thực thi thủ tục hành chính. Có thể nói, con người vẫn là yếu tố quyết định trong cải cách hành chính. Do vậy, thành phố Hà Nội cần tiếp tục cải cách chế độ công vụ, công chức, thực hiện tuyển dụng, bố trí đúng người, đúng việc ở các vị trí tiếp xúc trực tiếp với người dân.

Bên cạnh đó, cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ và đạo đức công vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức, quán triệt tinh thần “lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả phục vụ”. Cùng với đó, cần xây dựng, hoàn thiện cơ chế đánh giá, phân loại cán bộ, công chức dựa trên kết quả thực thi nhiệm vụ, khen thưởng kịp thời những tập thể, cá nhân làm tốt và kỷ luật nghiêm minh những trường hợp vi phạm.

Thứ năm, tăng cường công tác chỉ đạo, điều hành và giám sát việc thực hiện. Lãnh đạo thành phố Hà Nội cũng cần trực tiếp chỉ đạo, theo dõi sát sao tiến độ thực hiện các nhiệm vụ cải cách thủ tục hành chính tại từng sở, ngành, xã, phường. Thiết lập cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan trong giải quyết các vấn đề mang tính liên ngành; kịp thời xử lý, tháo gỡ những vướng mắc liên quan đến hồ sơ trễ hạn, không để tồn đọng hồ sơ.

Định kỳ công khai kết quả giải quyết thủ tục hành chính của từng đơn vị, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Ngoài ra, cần phát huy vai trò giám sát của hội đồng nhân dân các cấp, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và nhân dân đối với công tác cải cách hành chính, tạo áp lực buộc đội ngũ cán bộ thực thi nhiệm vụ nghiêm túc, hiệu quả.

Cần nhận thức rằng, cải cách thủ tục hành chính là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay nhằm xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiệu lực, hiệu quả, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Hà Nội. Do vậy, các giải pháp từ hoàn thiện thể chế, cải tiến quy trình đến ứng dụng công nghệ, nâng cao chất lượng nhân lực... đều cần được thực hiện một cách đồng bộ và quyết liệt. Với quyết tâm chính trị cao, Hà Nội sẽ tạo ra những chuyển biến mạnh mẽ, thực chất trong công tác cải cách thủ tục hành chính, cải thiện rõ rệt môi trường kinh doanh trong thời gian tới./.

¹ Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t.1, tr. 167.

² Xem: Bộ Nội vụ: Kết quả Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index) và Chỉ số hài lòng về sự phục vụ hành chính (SIPAS) năm 2023 (công bố ngày 19-4-2024)

³ Xem: Bộ Nội vụ: Kết quả Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index) và Chỉ số hài lòng về sự phục vụ hành chính (SIPAS) năm 2023 (công bố ngày 19-4-2024)

⁴ Xem: “Hà Nội bàn giải pháp nâng cao các chỉ số cạnh tranh”, Báo Nhân Dân điện tử, ngày 29-8-2024, https://nhandan.vn/ha-noi-ban-giai-phap-nang-cao-cac-chi-so-canh-tranh-post827505.html

PGS, TS Lưu Văn Quảng, Học viện Báo chí và Tuyên truyền