Từ cảnh giác đến chủ động định hướng dư luận xã hội - Kỳ cuối: Chủ động định hướng dư luận xã hội

Dư luận xã hội vốn là tấm gương phản chiếu nhận thức và thái độ của nhân dân trước các vấn đề chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Nhưng cũng như dòng sông không có bờ, khi nước dâng cao sẽ tràn ra bốn phía, cuốn theo mọi thứ trên đường đi của nó. Dư luận xã hội cũng vậy, nếu không được định hướng, nó có thể đổi dòng thành luồng chảy lệch lạc, gây nhiễu loạn nhận thức xã hội.

Trong bối cảnh thông tin bùng nổ, mạng xã hội lan truyền chóng mặt, ai nắm được dư luận, người đó nắm được sức mạnh xã hội. Vì vậy, định hướng dư luận xã hội không chỉ là nhiệm vụ của ngành tuyên giáo và dân vận hay báo chí, truyền thông mà còn là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của từng tổ chức, từng cán bộ, đảng viên và người dân.

Bởi khi “mạch thông tin” bị nghẽn, những điều người dân cần nghe lại không được ai nói đến, những điều sai trái lại lan nhanh thì tất yếu “dòng chảy dư luận” sẽ bị lệch hướng, kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng về nhận thức và niềm tin xã hội.

Không để “khoảng trống thông tin” thành mảnh đất cho tin giả

Định hướng dư luận xã hội trước hết là trách nhiệm chính trị và cũng là sứ mệnh lãnh đạo của Đảng - người dẫn dắt, định hướng và tổ chức toàn bộ đời sống xã hội. Công tác tuyên giáo và dân vận, thông tin, báo chí, truyền thông phải đi trước một bước, nắm bắt nhanh vấn đề mà nhân dân quan tâm, cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, khách quan, tạo ra “dòng chính” của sự thật để dẫn dắt dư luận.

Trong thời đại số, “khoảng trống thông tin” chính là “mảnh đất màu mỡ” cho tin giả, tin xấu độc nảy nở và lan rộng. Khi sự thật chưa được nói ra, những thông tin sai lệch sẽ chiếm chỗ, làm méo mó bản chất vấn đề, gieo rắc hoài nghi trong xã hội.

Một chủ trương đúng, nếu không được giải thích thấu đáo, cũng có thể bị hiểu sai; một vụ việc tiêu cực, nếu không được công khai kịp thời, sẽ dễ bị đồn thổi, thêm bớt, thậm chí bị các thế lực xấu lợi dụng để công kích, chia rẽ. Vì vậy, việc chủ động cung cấp, phản hồi và giải thích thông tin phải được coi là yêu cầu bắt buộc trong quản lý, điều hành và trong công tác tư tưởng.

Chính quyền các cấp, người phát ngôn, cơ quan báo chí cần phối hợp chặt chẽ, đi đầu trong việc cung cấp thông tin đúng đắn, tạo ảnh hưởng tích cực tới nhận thức của người dân. Không để các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị lợi dụng phát tán, lèo lái thông tin, tạo ra những dư luận bất lợi đối với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Công tác định hướng dư luận phải được thực hiện đồng bộ, thống nhất, có sự phối hợp giữa cơ quan chức năng, chính quyền địa phương, báo chí và các tổ chức xã hội nhằm hình thành dòng dư luận tích cực, lành mạnh trong toàn xã hội.

Phát huy sức mạnh tổng hợp trong định hướng dư luận xã hội

Báo chí và truyền thông là kênh chủ lực định hướng dư luận xã hội nơi kết nối thông tin hai chiều giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, góp phần định hướng nhận thức và củng cố niềm tin xã hội. Với ưu thế về độ phủ, tốc độ và sức ảnh hưởng, báo chí có khả năng khơi nguồn, tạo lập, điều chỉnh và củng cố dư luận xã hội theo hướng tích cực.

Khi phản ánh sự kiện, hiện tượng, báo chí không chỉ cung cấp thông tin, mà còn phân tích, lý giải, soi sáng mối liên hệ của sự kiện đó với lợi ích cá nhân, cộng đồng, quốc gia, dân tộc. Qua đó, giúp công chúng đánh giá đúng - sai, ủng hộ hay phản đối, đồng tình hay không đồng tình một cách khoa học, khách quan và dân chủ.

Tuy nhiên, để hoàn thành sứ mệnh ấy, báo chí phải biết lựa chọn thông tin phản ánh sự thật trên lập trường của Đảng, dân tộc và nhân dân. Nhà báo cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ nghề nghiệp cao, kỹ năng phản biện tốt, đồng thời sử dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo để kiểm chứng thông tin, chống lại sự lan truyền của tin giả.

Khi tham gia định hướng dư luận, báo chí cần huy động những cây bút có uy tín, những cơ quan báo chí chủ lực, có tầm ảnh hưởng lớn. Trong những vấn đề nhạy cảm, phải mời người có địa vị cao, có uy tín lớn, các chuyên gia, học giả, chính khách phát ngôn chính thống trên báo chí, để công chúng nhanh chóng có sự đồng thuận.

Một phát biểu của người có uy tín có sức nặng hơn hàng trăm tin đồn không căn cứ. Đó chính là sức mạnh mềm của uy tín và trách nhiệm thông tin, thứ có thể định hướng dư luận nhanh chóng, hiệu quả và bền vững.

Trong đời sống xã hội, người lãnh đạo, quản lý, thủ trưởng cơ quan, “thủ lĩnh” nhóm xã hội có vai trò đặc biệt trong việc hình thành và dẫn dắt dư luận.

Uy tín, phẩm chất, năng lực và cách ứng xử của họ có ảnh hưởng trực tiếp đến thái độ của quần chúng. Một phát ngôn của giáo sư, nhà khoa học, chính khách, của già làng, trưởng bản, cha cố, nhà tu hành hay người có uy tín trong cộng đồng luôn có sức lan tỏa mạnh hơn so với những lời đồn vô danh trên mạng. Chính họ là “điểm tựa niềm tin” - những người có khả năng định hướng nhận thức xã hội bằng chính sự chuẩn mực và ảnh hưởng của mình.

Đối với các vấn đề quan trọng, nhạy cảm, cần chủ động huy động các vị thủ lĩnh này tham gia phát ngôn cả trên phương tiện truyền thông đại chúng lẫn trong sinh hoạt tập thể, hội họp của các tổ chức tôn giáo, đoàn thể chính trị, xã hội - nghề nghiệp.

Thông tin cần được truyền đạt chính xác, kịp thời, chọn lọc, đồng thời kiên quyết đấu tranh với các quan điểm sai lệch, tin đồn nhảm, luận điệu xuyên tạc để công chúng hiểu rõ bản chất vấn đề, củng cố lòng tin vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.

Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, đơn vị, địa phương và báo chí, truyền thông đóng vai trò quyết định trong công tác định hướng dư luận. Các chủ trương lớn, chính sách mới, đặc biệt là những vấn đề nhạy cảm như sáp nhập tỉnh, tinh gọn bộ máy, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, các chính sách về y tế, giáo dục,... phải được truyền thông sớm, minh bạch, rõ ràng.

Khi thông tin được công khai, chính xác, khi báo chí và cơ quan tuyên giáo phối hợp nhịp nhàng, dư luận sẽ không bị dẫn dắt bởi tin giả mà tự điều chỉnh theo hướng tích cực.

Định hướng dư luận xã hội không chỉ là “nói cho dân nghe”, mà còn là “nghe dân nói”. Phản hồi xã hội phải được coi là nguồn thông tin quý báu giúp hoàn thiện chính sách, điều chỉnh cách quản lý. Một chính quyền biết lắng nghe, biết giải thích, sẽ nhận được niềm tin - nền tảng vững chắc nhất của mọi sự đồng thuận.

Tạo sức đề kháng, miễn dịch trước thông tin xấu độc

Trong thời đại số, biết chọn lọc và kiểm chứng thông tin là cách mỗi người tự tạo cho mình “sức đề kháng” trước tin xấu, tin độc và nền tảng quan trọng để giữ vững niềm tin xã hội. Giáo dục truyền thông cần được đưa vào nhà trường, giúp thanh, thiếu niên, nhóm dễ bị tác động bởi mạng xã hội biết nhận diện tin giả, phân biệt thật giả, kiểm chứng nguồn tin trước khi chia sẻ.

Một “công dân số” đúng nghĩa không chỉ biết chia sẻ thông tin, mà còn biết chịu trách nhiệm với mỗi điều mình lan truyền. Trong thế giới mạng, mỗi cú nhấp chuột là một lựa chọn niềm tin, mỗi lượt chia sẻ có thể xây dựng hoặc làm tổn hại niềm tin cộng đồng. Hãy lan tỏa điều đúng, giữ gìn sự thật như giữ gìn danh dự của chính mình.

Định hướng dư luận xã hội không chỉ diễn ra từ trên xuống, mà còn lan tỏa từ mỗi cá nhân ra cộng đồng. Trong đó, cán bộ, đảng viên, đặc biệt là người đứng đầu, phải là những hạt nhân tích cực, gương mẫu trong hành động, chuẩn mực trong lời nói, lan tỏa những giá trị tốt đẹp và tinh thần trách nhiệm xã hội. Uy tín và hình ảnh của họ là thông điệp mạnh mẽ nhất, góp phần củng cố niềm tin, định hướng dòng dư luận theo hướng tích cực.

Cùng với đó, người dùng mạng có trách nhiệm, các nhà báo, văn nghệ sĩ, chuyên gia và những người có uy tín cần chung tay xây dựng một liên minh thông tin lành mạnh, lan tỏa các giá trị chân - thiện - mỹ, góp phần tạo dựng không gian mạng trong sạch, nhân văn. Khi các hạt nhân tích cực dẫn dắt và cộng đồng cùng hành động, dư luận sẽ trở thành nguồn năng lượng xã hội mạnh mẽ thúc đẩy xã hội phát triển tự do, nhân văn và sáng tạo.

Mặt khác, cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền, truyền thông có bản lĩnh chính trị, am hiểu công nghệ, hiểu đặc điểm truyền thông số, biết làm truyền thông sáng tạo, nhân văn và hiệu quả.

Họ phải đủ tầm và tâm để định hướng dư luận bằng lý lẽ thuyết phục, bằng sức lan tỏa của niềm tin và sự thật.

Khi sự thật lên tiếng

Chủ động định hướng dư luận xã hội không phải là “bắt dư luận im lặng”, mà là giúp nhân dân hiểu đúng, nói đúng, hành động đúng. Khi hiểu đúng, người dân sẽ tự biết đâu là sự thật, đâu là xuyên tạc; khi đó, dư luận xã hội sẽ trở về đúng bản chất là tấm gương phản chiếu niềm tin, chứ không phải tấm gương méo mó của định kiến.

Một xã hội có dư luận mạnh, được dẫn dắt đúng hướng, là xã hội có sức đề kháng cao trước mọi âm mưu chia rẽ. Khi báo chí đi trước, tuyên giáo dẫn đường, chính quyền minh bạch, cán bộ gương mẫu và nhân dân tỉnh táo thì đó là “hệ miễn dịch thông tin” vững vàng nhất của quốc gia.

Chúng ta cần biến công tác định hướng dư luận thành văn hóa ứng xử thông tin của toàn xã hội, để mỗi lời nói, mỗi hình ảnh được chia sẻ đều hướng về sự thật, niềm tin và khát vọng phát triển đất nước.

Khi ấy, sức mạnh của định hướng dư luận xã hội sẽ trở thành sức mạnh của lòng dân, góp phần giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và hun đúc niềm tin Việt Nam trên hành trình phát triển phồn vinh, hạnh phúc./.

Cù Tất Dũng