Thủ đô Hà Nội - từ truyền thống nghìn năm văn hiến đến tầm nhìn kiến tạo trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

PGS, TS Nguyễn Ngọc Hà

Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản

Với tầm vóc của một đô thị đặc biệt, Hà Nội đang đi đầu trong thực hiện các chủ trương chiến lược của Đảng và Nhà nước, như triển khai Luật Thủ đô (sửa đổi) năm 2024, xây dựng bộ máy chính trị “Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả”, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức, chống lãng phí, khơi thông nguồn lực xã hội. Những kết quả nổi bật trong phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa, giáo dục, khoa học và hợp tác quốc tế trong gần hai thập kỷ qua đã khẳng định vị thế của Hà Nội không chỉ là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, mà còn là động lực tăng trưởng và hình mẫu quản trị đô thị của Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới. Giữ vai trò tiên phong, Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, trở thành thành phố kết nối toàn cầu, có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế; nơi hội tụ con người trí tuệ, nhân văn, thanh lịch - nghĩa tình; nơi bản sắc nghìn năm hòa quyện cùng tầm nhìn đổi mới, sáng tạo. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Hà Nội không chỉ là biểu tượng của di sản hào hùng, mà còn là điểm khởi phát của tương lai hùng cường - nơi khát vọng Việt Nam được kết tinh thành sức mạnh kiến tạo quốc gia.

1. Vị thế của Hà Nội

Trong dòng chảy nghìn năm Thăng Long - Hà Nội, kể từ “Chiếu dời đô” của Lý Thái Tổ năm 1010 đến nay, quân và dân thủ đô Hà Nội đã trải qua và chứng kiến biết bao thăng trầm lịch sử. Hà Nội hôm nay không chỉ đóng vai trò là Thủ đô của đất nước mà còn là cầu nối quan trọng để đất nước hội nhập với cộng đồng quốc tế.

Hà Nội không chỉ là biểu tượng của nền văn hiến Việt Nam, là nơi hội tụ của văn minh sông Hồng, văn minh Đại Việt mà còn là kết tinh những giá trị cao đẹp của thời đại Hồ Chí Minh. Bằng quyết định lịch sử thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước, ngày 1-8-2008, thực hiện Nghị quyết số 15 của Quốc hội khóa XII, Hà Nội chính thức hợp nhất với tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh tỉnh Vĩnh Phúc) và 4 xã thuộc huyện Lượng Sơn, tỉnh Hòa Bình.

Quyết định lịch sử này đã tạo cho Hà Nội những điều kiện phát triển mới, xứng tầm với vị trí Thủ đô. Trong suốt 17 năm qua, Hà Nội đã phát triển cả bề rộng lẫn chiều sâu, thay đổi từ tầm vóc, diện mạo, quy mô đến nhịp độ cuộc sống. Từ một thành phố có quy mô, diện tích, dân số tương đối nhỏ, kết cấu hạ tầng và kinh tế lạc hậu, bị chiến tranh tàn phá nặng nề sau giải phóng, Hà Nội ngày nay đã trở thành trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục, kinh tế và hội nhập quốc tế; một trong 17 đô thị lớn nhất thế giới với diện mạo ngày càng văn minh, hiện đại, năng động, sáng tạo, thấm đẫm giá trị văn hóa lịch sử trường tồn của đất Đông Đô - Thăng Long nghìn năm văn hiến.

Hà Nội ngày nay không chỉ trở thành một trung tâm kinh tế trọng điểm mà còn là nơi khởi nghiệp của nhiều giá trị tinh hoa trong nước và quốc tế, thu hút nhiều tập đoàn, nhà đầu tư danh tiếng hàng đầu thế giới và là động lực tăng trưởng quan trọng trong tiến tình hội nhập và toàn cầu hóa của cả nước. Thủ đô Hà Nội hôm nay đã có một diện mạo tươi đẹp, hiện đại, năng động nhưng vẫn giữ được những giá trị truyền thống văn hóa lịch sử trường tồn của đất Thăng Long nghìn năm văn hiến, vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu “Hà Nội ngàn năm văn hiến”, “Hà Nội - Thủ đô của lương tri và phẩm giá con người”, “Thủ đô Anh hùng”, 3 lần được tặng thưởng Huân chương Sao Vàng, được các tổ chức quốc tế vinh danh là “Thành phố hòa bình”, “Thành phố sáng tạo”.

Đảng bộ, chính quyền, quân và dân Thủ đô đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, toàn diện, có nhiều dấu ấn nổi bật. Nhiều công trình, dự án kinh tế, xã hội quy mô lớn, hiện đại đã hoàn thành. Công tác quy hoạch, quản lý đất đai, quản lý đô thị, trật tự an toàn giao thông, trật tự kỷ cương đô thị có chuyển biến tích cực. Sự nghiệp văn hóa, giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ tiếp tục phát triển và đạt nhiều thành quả quan trọng. Năm 2016, Hà Nội được bạn bè quốc tế vinh danh ở vị trí thứ 8 trong top 25 điểm đến hấp dẫn nhất thế giới.

Công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế không ngừng được mở rộng theo phương châm: là bạn, là đối tác tin cậy của các thủ đô và thành phố trên toàn cầu. Đến nay, Hà Nội đã thiết lập quan hệ hữu nghị, hợp tác với hơn 100 thủ đô, thành phố nước ngoài; ký kết thỏa thuận hợp tác với trên 60 địa phương và duy trì quan hệ kinh tế - thương mại với gần 200 quốc gia, vùng lãnh thổ. Đây là những bước tiến vững chắc và thành tựu mang ý nghĩa lịch sử của Thủ đô, góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển chung của đất nước. Từ những thành tựu đạt được, trên cơ sở đánh giá tình hình thực tiễn, thành phố Hà Nội đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2025, phát triển nhanh và bền vững theo hướng đô thị xanh, thành phố thông minh, hiện đại, có sức cạnh tranh cao trong nước và khu vực. Mục tiêu phấn đấu của Hà Nội là đến năm 2030, trở thành thành phố “xanh - thông minh - hiện đại”; phát triển năng động, hiệu quả, có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế; hoàn thành công nghiệp hóa, hiện đại hóa Thủ đô.

Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, các tầng lớp nhân dân, Hà Nội đã phục hồi ngoạn mục về kinh tế - xã hội sau thời kỳ đại dịch COVID-19. Hà Nội luôn là địa phương có chỉ số phát triển con người, quy mô và chất lượng giáo dục - đào tạo đứng đầu cả nước. Năm 2024, kinh tế Thủ đô đạt được những kết quả quan trọng, khá toàn diện trên các lĩnh vực.

Thành phố đã hoàn thành 23/24 chỉ tiêu, trong đó 6 chỉ tiêu vượt kế hoạch đề ra. Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) dự kiến cả năm đạt khoảng 6,52% (cùng kỳ đạt 6,27%); quy mô GRDP khoảng 58 tỷ USD; thu ngân sách nhà nước lần đầu tiên vượt 500 nghìn tỷ đồng, tăng 20% so với 2023, chiếm khoảng 24,6% tổng thu cả nước. GRDP bình quân đầu người ước đạt 163,5 triệu đồng; vốn đầu tư nước ngoài (FDI) ước đạt trên 2 tỷ USD; khách quốc tế ước đạt 5,5 triệu lượt trong tổng số 27 triệu lượt khách du lịch, tăng 16,4% so với năm 2023. Hiện tại, Hà Nội là địa phương có kết cấu hạ tầng đồng bộ, lan tỏa, hiện đại nhất nước và cũng là địa phương có thu ngân sách Nhà nước cao nhất, nhì cả nước.

Đảng bộ thành phố luôn là đơn vị đi đầu trong việc quán triệt triển khai tổ chức đợt sinh hoạt chính trị “Nghiên cứu, quán triệt, tuyên truyền tư tưởng chỉ đạo, định hướng lớn của Đảng và đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm về kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” trong toàn Đảng bộ, tới từng chi bộ, tới từng đảng viên. Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố đã đổi mới mạnh mẽ tư duy, phong cách, phương thức lãnh đạo. Chủ động đề xuất Trung ương và tổ chức triển khai có hiệu quả các nhiệm vụ có tính chiến lược để phát triển Thủ đô.

Chỉ đạo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong 40 năm qua trên địa bàn Hà Nội. Công tác xây dựng Đảng được chỉ đạo thực hiện quyết liệt, sáng tạo, tạo tiền đề quan trọng thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh. Năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng, chất lượng đảng viên ngày càng được nâng cao. Công tác tuyên giáo được quan tâm thực hiện tốt, tích cực tham mưu cấp ủy đảng các cấp xây dựng ban hành các chủ trương, định hướng lớn về lĩnh vực tư tưởng, chính trị.

Hà Nội cũng là địa phương đầu tiên của cả nước thành lập Ban Chỉ đạo về thực hiện các biện pháp phòng, chống lãng phí do Chủ tịch UBND thành phố làm Trưởng ban. Ngay sau khi thành lập, Ban Chỉ đạo đã kiểm tra, xử lý và chỉ đạo các tổ chức liên quan khẩn trương hoàn thành một số công trình đang bị chậm, lãng phí để đưa ngay vào phục vụ nhân dân. Cùng với đó, Hà Nội tiếp tục là đơn vị gương mẫu, đi đầu trong đổi mới, sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy hệ thống chính trị Thành phố, bảo đảm tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; khẩn trương thực hiện các định hướng chỉ đạo mới của Trung ương; là điển hình trong cải cách tổ chức bộ máy theo Nghị quyết số 18-NQ/TW, ngày 25-10-2017, của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII “Một số vấn đề tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả” và gương mẫu trong cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị. Qua 8 năm thực hiện nghị quyết, thành phố giảm khoảng 10% biên chế công chức, 14% biên chế viên chức so với năm 2015; tinh gọn đầu mối cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc thành phố, giảm cấp trung gian, đầu mối.

Từ ngày 1-1-2025, Hà Nội chính thức vận hành bộ máy mới sau khi sắp xếp 109 đơn vị hành chính cấp xã, hình thành 56 đơn vị hành cấp xã mới (33 xã, 23 phường), giảm 53 đơn vị hành chính cấp xã (38 xã, 15 phường) so với hiện nay. Điều này thể hiện sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị Thủ đô, đồng thời đây cũng chính là những tiền đề, cơ sở quan trọng để thúc đẩy sự đổi mới, sáng tạo, khơi thông mọi nguồn lực, không bỏ lỡ thời cơ phát triển Hà Nội trong một giai đoạn mới với những yêu cầu, mục tiêu cao hơn.

Kết quả này có được là nhờ tinh thần không ngừng đổi mới tư duy và hành động, trong suốt quá trình xây dựng và phát triển, thành phố Hà Nội đã bám sát quan điểm chỉ đạo, đi đầu và vận dụng sáng tạo chủ trương, đường lối của Đảng, Nghị quyết của Trung ương vào thực tiễn, trong đó có những nghị quyết đặc biệt quan trọng với Hà Nội, như Nghị quyết số 11-NQ/TW, ngày 6-1-2012, của Bộ Chính trị “Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội giai đoạn 2011 - 2020”, Nghị quyết số 15-NQ/TW, ngày 05-5-2022, của Bộ Chính trị “Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Tầm nhìn chiến lược và những tư tưởng chỉ đạo khoa học trong hai Nghị quyết này của Bộ Chính trị đã đặt nền tảng và định hướng chính trị để Quốc hội khóa XII ban hành Luật Thủ đô số 25/2012/QH12, ngày 21-11-2012 và gần đây, Quốc hội khóa XV ban hành Luật Thủ đô (sửa đổi) số 39/2024/QH15, ngày 28-6-2024, trao nhiều quyền tự chủ với những cơ chế, chính sách đặc thù vượt trội, tạo điều kiện để Thủ đô phát triển bứt phá cùng cả nước tạo nên những thành tựu có ý nghĩa lịch sử, đặc biệt là trong 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới.

2. Yêu cầu lịch sử mới

Với truyền thống lịch sử hào hùng cùng những di sản của Thủ đô nghìn năm văn hiến, Hà Nội ngày nay đã và đang vươn mình trở thành một thành phố hiện đại bậc nhất khu vực, xứng đáng là trái tim của cả nước, như lời cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khẳng định, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Hà Nội sẽ phát huy truyền thống vẻ vang, những danh hiệu cao quý được cả nước và bạn bè thế giới tôn vinh, phấn đấu không ngừng để dẫn đầu, trở thành tấm gương cho cả nước noi theo; xứng đáng là Thủ đô anh hùng của dân tộc Việt Nam anh hùng.

Yêu cầu của Trung ương:

Bám sát sự chỉ đạo của Trung ương, trực tiếp là Bộ Chính trị, Ban Bí thư và của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội, chiều 9-8-2024, về tình hình thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, Nghị quyết Đại hội lần thứ XVII Đảng bộ thành phố Hà Nội từ đầu nhiệm kỳ đến nay; việc quán triệt, triển khai thực hiện Chỉ thị số 35-CT/TW, ngày 14-6-2024, của Bộ Chính trị, “Về đại hội đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng”, rằng “phải nhận thức thật đầy đủ, đúng đắn và sâu sắc hơn nữa tiềm năng, lợi thế vượt trội, vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của Thủ đô Hà Nội trong sự nghiệp đổi mới; phát huy truyền thống văn hiến và anh hùng, nâng cao tinh thần năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, tiếp tục đổi mới tư duy, nếp nghĩ, cách làm để đưa Hà Nội phát triển mạnh mẽ hơn nữa, toàn diện hơn nữa, trở thành thành phố tiêu biểu của cả nước về các mặt”, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô với tinh thần năng động, sáng tạo, đã quyết tâm vượt qua khó khăn, thách thức, hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ đề ra, tiếp tục là điểm sáng về đổi mới của cả nước.

Tại Lễ kỷ niệm cấp quốc gia 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2024), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: Đảng, Nhà nước mong muốn Thủ đô Hà Nội tiếp tục nỗ lực hơn nữa để trở thành tấm gương mẫu mực, tiêu biểu, là niềm tự hào của đồng bào và chiến sỹ cả nước như niềm tin của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Nhân dân Thủ đô ta có truyền thống cách mạng vẻ vang và lòng nồng nàn yêu nước, tôi chắc chắn rằng đồng bào Thủ đô sẽ hăng hái phấn đấu làm cho mọi ngành hoạt động của Thủ đô ngày thêm phát triển, để làm gương mẫu, để dẫn đầu cho nhân dân cả nước trong công cuộc củng cố hòa bình, thực hiện thống nhất, hoàn toàn độc lập; để xây dựng một đời sống sung sướng, tươi đẹp, thái bình mãi mãi cho con cháu chúng ta".

Mới đây, tới dự Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặt ra 2 câu hỏi chiến lược nhằm định vị tầm nhìn và phương thức hành động của cả nhiệm kỳ, đó là:

Thứ nhất, Hà Nội sẽ định hình bản sắc và mô hình phát triển thế nào để vừa giữ hồn Thăng Long vừa vươn mình thành đại đô thị sáng tạo, xanh, thông minh, kết nối toàn cầu, tương xứng với diện mạo Thủ đô của một nước phát triển thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa vào năm 2045.

Thứ hai, Đảng bộ thành phố Hà Nội sẽ nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu thế nào để biến mục tiêu, quyết sách thành kết quả, để nhân dân Thủ đô cùng tham gia và được thụ hưởng thành quả phát triển. Cùng với đó, Tổng Bí thư cũng yêu cầu Đảng bộ Hà Nội phải là một tấm gương mẫu mực về bản lĩnh chính trị, đạo đức, năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu, đặt con người làm trung tâm trong mọi chính sách phát triển, đồng thời chú trọng giữ vững quốc phòng - an ninh và mở rộng đối ngoại, hợp tác quốc tế.

Gương mẫu, đi đầu thực hiện thắng lợi các Nghị quyết của Đảng, trước mắt là tăng tốc, bứt phá thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XVIII, tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng; dốc sức thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 15-NQ/TW, ngày 05-5-2022 của Bộ Chính trị, về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Tập trung cao độ mọi giải pháp, khơi thông mạnh mẽ nguồn lực, nhất là nguồn lực trong dân, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại xây dựng Thủ đô Hà Nội thực sự xứng đáng là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trái tim của cả nước; trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục và đào tạo, khoa học, công nghệ và hội nhập quốc tế; đô thị thông minh, hiện đại, xanh, sạch, đẹp, có bản sắc, an ninh, an toàn, phát triển nhanh, bền vững, có sức lan tỏa để thúc đẩy vùng đồng bằng sông Hồng, vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước cùng phát triển.

Phát triển Thủ đô Hà Nội "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại", sớm trở thành thành phố kết nối toàn cầu, hội nhập sâu rộng, có sức cạnh tranh cao với khu vực và thế giới; người dân có mức sống và chất lượng cuộc sống cao; kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển đặc sắc, hài hòa, thật sự là trung tâm hội tụ, kết tinh văn hóa của cả nước, văn minh của nhân loại; có trình độ phát triển ngang tầm thủ đô các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới.

Xây dựng Đảng bộ và hệ thống chính trị của Thủ đô thật sự gương mẫu, đoàn kết, trong sạch, vững mạnh toàn diện, tiêu biểu; chính quyền hành động, nền hành chính dân chủ, hiện đại với tinh thần chủ động, sáng tạo. Xây dựng đội ngũ cán bộ có trình độ cao, có phẩm chất đạo đức trong sáng, năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, hết lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, luôn đặt lợi ích chung, lợi ích của quốc gia, dân tộc lên trên hết, trước hết. Xây dựng người Hà Nội hào hoa, thanh lịch, nghĩa tình, văn minh, tiêu biểu cho văn hóa, lương tri và phẩm giá của con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Tăng cường mở rộng hợp tác với thủ đô các nước, đẩy mạnh quảng bá về văn hóa Thăng Long - Hà Nội, xây dựng hình ảnh tốt đẹp về văn hóa, con người Hà Nội với đồng bào cả nước, bạn bè quốc tế, kiều bào ta ở nước ngoài, tiếp tục nâng cao vị thế Thủ đô, đất nước trên trường quốc tế.

Yêu cầu của Hà Nội:

Ngày 28-6-2024, Quốc hội đã thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi), có hiệu lực từ 1-1-2025 và cho ý kiến về quy hoạch chung xây dựng Thủ đô đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050, tạo nền tảng cơ bản để thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 15-NQ/TƯ của Bộ Chính trị để hướng tới phát triển Thủ đô Hà Nội "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại". Tại Hội nghị lần thứ 19 Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội khóa XVII, ngày 23-10-2024, đánh giá những yêu cầu đặt ra đối với sự phát triển của Thủ đô trong thời gian tới rất cao, nhiều thách thức, nhưng đây cũng là thời kỳ Hà Nội có nhiều cơ hội để phát triển nhanh hơn, bền vững hơn.

Hà Nội sẽ tập trung tăng tốc thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ lần thứ XVII và thực hiện Nghị quyết 15-NQ/TW, ngày 5-5-2022, của Bộ Chính trị, “Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, đồng thời cụ thể hóa và thực hiện có hiệu quả các quy hoạch của Thủ đô, phấn đấu xây dựng Thủ đô Hà Nội Văn hiến - Văn minh - Hiện đại, người dân hạnh phúc và là Thành phố kết nối toàn cầu. Với vị trí, vai trò là Thủ đô, Hà Nội phải là địa phương đi đầu trong triển khai thực hiện quyết liệt, đột phá, đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh chuyển đổi số trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, góp phần cùng cả nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Yêu cầu của nhân dân:

Xuất phát từ vị thế là Thủ đô - Trung tâm, đầu não kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của cả nước, quân và dân Hà Nội trong suốt mọi thời kỳ của lịch sử dân tộc, luôn phát huy truyền thống đoàn kết, thống nhất, tinh thần chủ động, năng động, sáng tạo, ý chí quyết tâm vượt khó, tập trung lãnh đạo, tổ chức thực hiện nghiêm túc, có hiệu quả các chủ trương, nghị quyết của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, đồng thời bám sát tình hình thực tiễn của Thủ đô, đẩy mạnh các phong trào thi đua yêu nước, mở rộng dân chủ và phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, sự đồng thuận của các tầng lớp nhân dân, chung sức, đổng lòng xây dựng Thủ đô ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại.

Với những thành tựu, kinh nghiệm đúc kết được sau gần 40 năm đổi mới, trong 17 năm mở rộng địa giới hành chính, hơn 10 năm thực hiện Nghị quyết số 11-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa XI, “Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô, hơn 8 năm thực hiện Luật Thủ đô và hơn 10 năm thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Thành phố đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050”, quân và dân Hà Nội mong muốn thế, lực và uy tín của Thủ đô sẽ ngày càng được nâng cao, đời sống của nhân dân cũng từ đó từng bước được cải thiện.

3. Những việc Hà Nội cần làm trong kỷ nguyên mới

Với thế và lực sau 40 năm đổi mới, với thời cơ, vận hội mới, chúng ta đang đứng trước cơ hội lịch sử để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; đây cũng là thời điểm để định hướng tương lai của chúng ta. Yêu cầu đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới đặt ra nhiệm vụ ngày càng cao đối với Hà Nội; "Hà Nội phải làm thế nào để trở thành một Thủ đô xã hội chủ nghĩa" như mong muốn của Chủ tịch Hồ Chí Minh; phải làm thế nào để xứng tầm Thủ đô trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Theo đó, Hà Nội luôn xác định rõ vị trí, vai trò, tầm quan trọng đặc biệt của mình.

Một là, Thủ đô Hà Nội là đầu não chính trị - hành chính quốc gia, biểu tượng của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; nơi đặt trụ sở các cơ quan lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, hệ thống chính trị, các cơ quan, tổ chức quốc tế; nơi khởi phát mọi đường lối, chủ trương của Đảng; nơi diễn ra những sự kiện trọng đại của đất nước. Thủ đô là trái tim của Tổ quốc, nơi mọi người dân Việt Nam ở trong nước và nước ngoài hướng về với niềm tin yêu, tự hào, hy vọng.

Hai là, Thủ đô Hà Nội là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, giao dịch và hội nhập quốc tế; là thành phố trực thuộc Trung ương, một đô thị loại đặc biệt; là địa bàn chiến lược trọng yếu về quốc phòng, an ninh quốc gia.

Ba là, Hà Nội phải là thành phố đi trước, đi đầu trong việc thực hiện và hoàn thành sớm các kế hoạch, chiến lược phát triển đất nước; đóng vai trò là trung tâm, đầu mối liên kết, dẫn dắt, tạo động lực thúc đẩy và hiệu ứng lan tỏa đổi mới sáng tạo đối với vùng đồng bằng sông Hồng, vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ và cả nước; có vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển đô thị quốc gia.

Bốn là, Hà Nội là nơi hội tụ nhân tài, nơi lắng hồn núi sông ngàn năm, kết tinh các giá trị văn hóa tinh hoa của dân tộc; văn hóa, con người Hà Nội phải thật sự tiêu biểu cho văn hóa, con người Việt Nam.

Năm là, Thủ đô Hà Nội đóng vai trò trọng yếu trong Chiến lược bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ vững chắc các cơ quan đầu não của Đảng, Nhà nước, bảo vệ an ninh chính trị, an toàn xã hội, an ninh con người; là đầu mối giao dịch, hội nhập quốc tế lớn, chủ yếu của đất nước, phải nâng cao năng lực cạnh tranh, phát huy sức hấp dẫn của Thành phố hòa bình, thành phố thân thiện, nâng cao vị thế, uy tín quốc tế, đi tiên phong trong thực hiện đường lối đối ngoại, hội nhập quốc tế của Đảng.

Theo đó, Hà Nội tiếp tục cải tiến phương thức lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, xây dựng hệ thống chính trị của thành phố Hà Nội; tăng cường tính Đảng trong xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân; về tinh gọn tổ chức bộ máy hoạt động hiệu lực, hiệu quả; chuyển đổi số; cán bộ; chống lãng phí và về kinh tế. Cụ thể:

Thứ nhất, tập trung đổi mới phương thức lãnh đạo, chỉ đạo bằng nghị quyết, chỉ thị đối với cấp ủy, trong đó, mấu chốt là nâng cao năng lực dự báo, tầm nhìn chiến lược trong xây dựng, ban hành các chủ trương, nghị quyết; bảo đảm vừa toàn diện, vừa có trọng tâm, trọng điểm, lựa chọn trúng và đúng những vấn đề quan trọng. Triển khai đồng bộ các nội dung đổi mới phương thức lãnh đạo; phát huy cao hơn nữa vai trò, trách nhiệm của từng cá nhân, nhất là người đứng đầu; khuyến khích tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm từ khâu tham mưu đến triển khai, tổ chức thực hiện; khơi dậy khát vọng vươn lên, khát vọng phát triển trong toàn Đảng bộ và trong nhân dân...

Tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, bản lĩnh, đổi mới phong cách lãnh đạo theo hướng khoa học, dân chủ, sâu sát cơ sở, thực hiện nghiêm nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu, chỉ đạo quyết liệt, khẩn trương, linh hoạt, vừa bảo đảm tính toàn diện, vừa lựa chọn những vấn đề trọng tâm, trọng điểm, nhiều nội dung được đổi mới phù hợp với tình hình thực tiễn của thành phố, nâng cao hiệu quả giải quyết công việc.

Tăng cường tiếp dân, đối thoại với nhân dân, kịp thời giải quyết, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh, những vụ việc phức tạp ở cơ sở; lắng nghe và có ý kiến chỉ đạo giải quyết kịp thời những khó khăn, vướng mắc, tạo điều kiện để thúc đẩy nhiệm vụ của từng đơn vị, góp phần tạo sự lan tỏa trong việc đổi mới phong cách lãnh đạo, điều hành, nâng cao quyết tâm thực hiện nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong toàn Đảng bộ thành phố, góp phần củng cố, tăng cường niềm tin của cán bộ, đảng viên, nhân dân.

Đẩy mạnh cải cách hành chính trong Đảng, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong chỉ đạo, điều hành, rút ngắn quy trình và nâng cao hiệu quả giải quyết công việc; chỉ đạo xử lý kịp thời những công việc cấp bách, đột xuất, phát sinh; đồng thời, tiếp tục tập trung chỉ đạo để cho ý kiến về những vấn đề lớn, có tính chiến lược của thành phố.

Thứ hai, tăng cường tính Đảng trong xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, Hà Nội xác định đẩy mạnh thực hiện phân cấp, ủy quyền là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới, tiếp tục đẩy mạnh việc ủy quyền thực hiện theo phương châm “cấp nào sát cơ sở, sát nhân dân nhất thì giao cấp đó thực hiện, không để tình trạng nhiều tầng nấc, kéo dài thời gian giải quyết và gây nhũng nhiễu, tiêu cực”.

Luật Thủ đô 2024 đã tập trung tháo gỡ những hạn chế mà Hà Nội đang gặp phải trong suốt thời gian qua. Để Luật Thủ đô (sửa đổi) năm 2024 trở thành bệ phóng và là “cơ hội vàng”, là hành lang pháp lý quan trọng để Thủ đô Hà Nội trở thành đầu tàu phát triển của cả nước, thành phố Hà Nội xác định đẩy mạnh công tác phối hợp với các bộ, ngành trong việc thực hiện Kế hoạch triển khai thi hành Luật Thủ đô, đặc biệt là việc xây dựng các văn bản thuộc thẩm quyền của Chính phủ, bộ, ngành, tổ chức tuyên truyền, quán triệt Luật Thủ đô; tham gia, hỗ trợ, giúp đỡ Thành phố trong việc xây dựng các văn bản thuộc thẩm quyền của Thành phố để bảo đảm tính khả thi, đồng bộ; chung tay đóng góp cho công cuộc xây dựng, phát triển Thủ đô, đồng tình ủng hộ và coi việc thực hiện Luật Thủ đô (sửa đổi) năm 2024 không chỉ là nhiệm vụ chung của thành phố, mà là nghĩa vụ của từng người để góp phần nâng phát triển Thủ đô Hà Nội ngày càng văn minh, hiện đại, tạo điều kiện cho Hà Nội phát triển lên tầm cao mới, nâng cao chất lượng đời sống cho người dân Thủ đô.

Thường xuyên, liên tục tiến hành công tác tuyên truyền, phổ biến và tập huấn thi hành Luật Thủ đô với nội dung thiết thực và hình thức phù hợp đối với từng đối tượng. Đồng thời, tổ chức các hội nghị tập huấn về Luật Thủ đô ở cả cấp thành phố, cấp huyện; tập huấn chuyên sâu về Luật Thủ đô và các văn bản quy định chi tiết thi hành.

Tiếp tục đổi mới tư duy và hành động, phát huy sức sáng tạo của các cấp, ngành; phát huy mọi tiềm năng, nguồn lực để thúc đẩy sự phát triển của Hà Nội trên các lĩnh vực kinh tế, đô thị, văn hóa, xã hội… Triển khai hiệu quả Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Đồ án điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065, phát huy hiệu quả cơ chế, chính sách vượt trội, đặc thù trong thực tiễn.

Thứ ba, tiếp thu tinh thần chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm về xây dựng bộ máy hệ thống chính trị với tinh thần “Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả”, ngày 22-11-2024, Ban Thường vụ Thành ủy đã thành lập Ban Chỉ đạo tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW do Bí thư Thành ủy làm Trưởng ban kịp thời lãnh đạo, chỉ đạo tổng kết thực hiện Nghị quyết và gương mẫu, đi đầu triển khai thực hiện các chủ trương về xây dựng hệ thống chính trị theo sự lãnh đạo, chỉ đạo của Trung ương… với sự vào cuộc quyết liệt. Đây cũng chính là những tiền đề, cơ sở quan trọng để thúc đẩy sự đổi mới, sáng tạo, khơi thông mọi nguồn lực, không bỏ lỡ thời cơ phát triển trong một giai đoạn mới với những yêu cầu, mục tiêu cao hơn.

Thứ tư, ngày 30-12-2022, Thành ủy Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 18-NQ/TU (gọi tắt là Nghị quyết số 18) về chuyển đổi số, xây dựng thành phố Hà Nội thông minh đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Nghị quyết với quan điểm chỉ đạo thống nhất, xuyên suốt nhằm xây dựng phát triển Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại; triển khai công cụ chuyển đổi số linh hoạt, sáng tạo phù hợp với Chương trình chuyển đổi số quốc gia và Đề án 06 của Chính phủ.

Ngay sau Nghị quyết số 18, UBND thành phố ban hành Kế hoạch số 239/KH-UBND, ngày 27-9-2023, về chuyển đổi số xây dựng thành phố Hà Nội thông minh đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, xác định những mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ cụ thể cho cả 3 trụ cột mà thành phố đang tập trung triển khai, đó là: Chính quyền số, kinh tế số, xã hội số. Thành phố xác định cải cách hành chính, chuyển đổi số, thực hiện Đề án 06 là nhiệm vụ trọng tâm, khâu đột phá, cơ hội để có thể “đi tắt, đón đầu” xây dựng và phát triển Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”. Điều này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ vào cuộc của các cấp, ngành, cán bộ, đảng viên, nhân dân, huy động nguồn lực của toàn xã hội, nâng cao nhận thức về tính cấp thiết của chuyển đổi số, xây dựng thành phố thông minh, xứng tầm vị thế Thủ đô.

Thứ năm, Hà Nội xác định chống lãng phí là nhiệm vụ trọng tâm, quan trọng, gắn liền với công tác phòng, chống tham nhũng. Theo đó, Thành phố xác định nút thắt trong giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công năm 2024 chính là giải quyết các khó khăn, vướng mắc của các dự án, từ đó nhận diện, đề ra biện pháp tập trung tháo gỡ, thúc đẩy tiến độ thực hiện các dự án, nâng cao kết quả giải ngân kế hoạch đầu tư công. Ban hành 07 quyết định quy định liên quan đến xe ô tô phục vụ công tác chung tại các cơ quan, đơn vị thuộc Thành phố.

Tiếp tục chỉ đạo các cơ quan, đơn vị lập, phê duyệt, triển khai thực hiện và quản lý dự án đầu tư đúng quy định, đúng quy chế quản lý đầu tư; thực hiện đầu tư tập trung, không dàn trải; xác định rõ trách nhiệm của mỗi cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân trong từng khâu thực hiện quá trình đầu tư; tăng cường công tác quyết toán vốn đầu tư, tất toán tài khoản dự án và thu hồi công nợ phải trả ngân sách theo quy định.

Tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan, đơn vị thực hiện nghiêm túc, có hiệu quả các nghị quyết, chương trình, kế hoạch và các văn bản chỉ đạo của các cơ quan Trung ương, Thanh tra Chính phủ... về công tác phòng chống tham nhũng, tiêu cực. Tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; Hoàn thiện quy định pháp luật liên quan đến công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; Tăng cường công tác tổ chức thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trên các lĩnh vực, trong đó tập trung vào một số lĩnh vực như quản lý ngân sách nhà nước; quản lý, sử dụng vốn đầu tư công. Xác định cụ thể trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức khi để xảy ra lãng phí tại cơ quan, đơn vị mình; trách nhiệm trong việc thực hiện kiểm tra, kịp thời làm rõ lãng phí khi có thông tin phát hiện để xử lý nghiêm đối với các tổ chức, cá nhân trong phạm vi quản lý có hành vi lãng phí.

Thứ sáu, cán bộ và công tác cán bộ luôn là vấn đề “rất trọng yếu”, “quyết định mọi việc”, “cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, cùng với tiên phong thực hiện triển khai Nghị quyết để bộ máy của hệ thống chính trị hoạt động hiệu năng - hiệu quả; để “thanh lọc”, chọn ra được đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức thực sự hồng - chuyên, Thành phố xác định ngành Nội vụ và ngành Thông tin truyền thông cần có những giải pháp thu hút nhân lực tốt về công nghệ thông tin làm trong bộ máy chính quyền.

Mặc dù điều này không đơn giản, chúng ta phải rà soát vị trí việc làm liên quan đến chuyển đổi số, nhất là ở cấp phường xã, nơi rất khó khăn khi thu hút có người có trình độ chuyên môn vì thu nhập của cơ quan Nhà nước vẫn còn thấp hơn so với doanh nghiệp ngoài. Ban hành Nghị quyết số 08/2020/NQ-HĐND, ngày 8-12-2020, quy định mức hỗ trợ hàng tháng đối với công chức, viên chức chuyên trách công nghệ thông tin tại các cơ quan Đảng, tổ chức chính trị xã hội, cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc của thành phố Hà Nội. Kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước và thực thi pháp luật về chuyển đổi số các cơ quan nhà nước Thành phố; Đẩy mạnh sử dụng các nền tảng số và khai thác hiệu quả bộ công cụ sử dụng thống nhất toàn quốc phục vụ quản lý nhà nước và thực thi pháp luật về chuyển đổi số…

Thứ bảy, để phát huy vai trò đi đầu, dẫn dắt của Thủ đô trong tiến trình phấn đấu đưa nước ta trở thành nước phát triển, có thu nhập cao, Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII (nhiệm kỳ 2025 - 2030) đã đề ra mục tiêu phấn đấu đến năm 2030, Hà Nội sẽ là thành phố "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại" và trở thành trung tâm, động lực thúc đẩy sự phát triển của vùng đồng bằng sông Hồng, vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước; hội nhập quốc tế sâu rộng, có sức cạnh tranh cao trong khu vực và trên thế giới, phấn đấu phát triển ngang tầm thủ đô các nước phát triển trong khu vực.

Tiếp tục thực hiện các nghị quyết chuyên đề, đề án lớn của Thành ủy trong đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền; tăng cường kết nối vùng; phân bố các không gian phát triển kinh tế - xã hội; phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch Thủ đô trở thành ngành kinh tế mũi nhọn; triển khai các dự án giao thông lớn, hạ tầng đô thị… Đặc biệt chú trọng phát triển văn hóa gắn với bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh; phát huy giá trị các làng nghề mang nét đặc trưng của Thủ đô. Phát triển nền nông nghiệp sinh thái xanh - sạch, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh, làm cơ sở cho sự phát triển bền vững. Đồng thời, tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, chuyển đổi số, thúc đẩy hội nhập quốc tế…

Trên hành trình gần 40 năm đổi mới và hội nhập, Hà Nội đã chứng minh năng lực “tự đổi mới chính mình” để không chỉ là trung tâm của cả nước, mà còn là ngọn cờ tiên phong mở đường cho đổi mới. Những bước chuyển mạnh mẽ trong quản trị đô thị, cải cách thể chế, chuyển đổi số, phát triển văn hóa - con người và kinh tế tri thức đang tạo nên sức bật mới cho Thủ đô. Không chỉ dừng lại ở vai trò trung tâm hành chính - chính trị, Hà Nội đang trở thành thủ đô của sáng tạo, nơi khơi nguồn tri thức, kết nối nguồn lực và lan tỏa giá trị Việt Nam ra thế giới.

Đây chính là biểu hiện sinh động của tinh thần vươn mình dân tộc - từ bản lĩnh truyền thống đến tư duy kiến tạo tương lai. Nhìn từ tầm cao của kỷ nguyên vươn mình, Hà Nội hôm nay đang mang trong mình sứ mệnh kép: vừa là trái tim của quốc gia vừa là ngọn lửa của tương lai. Phát huy truyền thống nghìn năm Thăng Long - Hà Nội, với ý chí tự cường, khát vọng sáng tạo và tinh thần gương mẫu đi đầu, Thủ đô sẽ tiếp tục khẳng định vị thế tiên phong, trở thành hình mẫu về đô thị sáng tạo, đáng sống, đáng tự hào của Việt Nam; góp phần cùng cả nước kiến tạo nên một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng và hạnh phúc trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.

PGS, TS. Nguyễn Ngọc Hà