Kiểm soát quyền lực hiệu quả để phòng ngừa sai phạm, nâng cao uy tín của tổ chức đảng và chính quyền Thủ đô trong bối cảnh mới

Thực tiễn kiểm soát quyền lực giai đoạn 2020 - 2025

Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVII, trong nhiệm kỳ 2025 - 2030, Thành ủy và Ủy ban Kiểm tra Thành ủy đã tiến hành nhiều cuộc kiểm tra, giám sát đối với cấp ủy trực thuộc và cán bộ diện Thành ủy quản lý. Qua đó, phát hiện và xử lý kỷ luật nghiêm minh nhiều tổ chức đảng, đảng viên có sai phạm. Trong 6 tháng đầu năm 2025 đã có 24 cán bộ, công chức, viên chức bị kỷ luật hành chính vì hành vi tham nhũng, tiêu cực, trong đó 17 người bị kỷ luật về Đảng[1]. 

Việc công khai danh sách cán bộ bị xử lý, bất kể cấp bậc, đã gióng một hồi chuông cảnh tỉnh và tạo hiệu ứng răn đe mạnh mẽ. Việc kiên quyết xử lý không có vùng cấm kể cả với cán bộ cấp cao đã thể hiện quyết tâm cao trong phòng, chống tham nhũng của Hà Nội, qua đó uy tín của Đảng được nâng lên.

Mặt khác, kiểm soát quyền lực gắn liền với thực hành dân chủ, phát huy giám sát của nhân dân, Mặt trận Tổ quốc. Khi người dân được tham gia giám sát, góp ý, họ cảm nhận được vai trò của mình có trọng lượng, từ đó thêm tin tưởng vào chính quyền. 

Ở Hà Nội, các cơ quan báo chí, Mặt trận Tổ quốc thành phố thời gian qua đã mở nhiều kênh tiếp nhận ý kiến nhân dân, tổ chức tọa đàm để nhân dân góp ý xây dựng chính quyền. Thực hiện dân chủ, công khai, khách quan, minh bạch trong giám sát mà Quy định số 124-QĐ/TW yêu cầu đã giúp gắn kết Đảng, chính quyền với nhân dân, từ đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động và uy tín của hệ thống chính trị Thủ đô.

Một chủ trương lớn được Hà Nội thực hiện là phân cấp, ủy quyền mạnh mẽ cho cơ sở, nhưng song hành là các biện pháp kiểm soát chặt chẽ, tránh “thả lỏng” trong quản lý. Nghị quyết số 04-NQ/TU của Thành ủy về đẩy mạnh phân cấp đã quy định nguyên tắc: “phân quyền đến đâu, kiểm soát đến đó”. 

Theo đó, thành phố giao thêm quyền chủ động cho quận, huyện (tên gọi cũ) trong nhiều lĩnh vực (quản lý trật tự xây dựng, cấp phép dự án, chi ngân sách...), nhưng đồng thời yêu cầu các sở, ngành và Ủy ban nhân dân thành phố tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện của địa phương. Hội đồng nhân dân thành phố cũng ban hành nghị quyết yêu cầu ủy ban nhân dân cấp trên giám sát ủy ban nhân dân cấp dưới sau khi phân quyền, bảo đảm không xảy ra tình trạng tùy tiện, lạm quyền. 

Nhờ vậy, việc phân cấp diễn ra tương đối nhịp nhàng, hiệu quả, vừa rút ngắn được quy trình thủ tục hành chính, vừa không để khoảng trống kiểm soát. Một ví dụ cụ thể: từ năm 2022, hơn 1.000 thủ tục hành chính của thành phố được ủy quyền về cấp xã, phường xử lý. 

Thành phố đã nhanh chóng ban hành quy chế hướng dẫn quy trình giải quyết các thủ tục này và giao Sở Nội vụ cùng Thanh tra thành phố kiểm tra định kỳ. Kết quả, sau 1 năm, các xã, phường giải quyết công việc linh hoạt hơn, không phát sinh vụ việc nhũng nhiễu người dân nào đáng kể do có sự giám sát thường xuyên của cấp trên. Bài học ở đây là phân quyền không đồng nghĩa với buông lỏng, trái lại càng đòi hỏi cơ chế kiểm soát rõ ràng, để quyền lực được sử dụng đúng mục tiêu, đúng giới hạn.

Bên cạnh đó, Hà Nội đã có những mô hình hiệu quả trong huy động nhân dân tham gia kiểm soát quyền lực. Quy định số 124-QĐ/TW củaBan Bí thư về giám sát Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân đối với việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống của người đứng đầu, cán bộ chủ chốt và cán bộ, đảng viên được Thành ủy Hà Nội quán triệt sâu rộng tới các khu dân cư. 

Mặt trận Tổ quốc thành phố ký quy chế phối hợp với hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân cùng cấp để theo dõi việc giải quyết kiến nghị cử tri, phản biện các chính sách liên quan dân sinh. Tại nhiều xã, phường, ban thanh tra nhân dân và ban giám sát đầu tư của cộng đồng do Mặt trận Tổ quốc chủ trì đã trở thành “tai mắt” phát hiện tiêu cực ở cơ sở.

Về công tác tuyên truyền, Hà Nội tổ chức Giải báo chí hằng năm về xây dựng Đảng và hệ thống chính trị (Giải Búa liềm vàng cấp thành phố) thu hút nhiều tác phẩm chất lượng, phát hiện những hạn chế, yếu kém trong quản lý nhà nước. Lãnh đạo thành phố đã ghi nhận những đóng góp của báo chí và chỉ đạo các sở, ngành phải nghiêm túc tiếp thu phản ánh của báo chí, coi đó là một kênh giám sát hữu hiệu. 

Nhờ báo chí, không ít vụ việc trước đây tưởng chìm vào im lặng đã được “khui” ra ánh sáng, minh bạch thông tin, qua đó dư luận đồng thuận với các quyết định kỷ luật, xử lý cán bộ của thành phố. Điều này chứng tỏ Hà Nội đã tận dụng tốt sức mạnh của truyền thông trong kiểm soát quyền lực.

Đặc biệt, tháng 5-2022, Hà Nội thành lập Ban Chỉ đạo Thành ủy về Phòng, chống tham nhũng, tiêu cực do Bí thư Thành ủy làm Trưởng Ban. Ban Chỉ đạo Thành ủy Hà Nội có nhiệm vụ theo dõi, chỉ đạo xử lý các vụ án, vụ việc tham nhũng nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn. Bên cạnh đó, tăng cường kiểm tra, giám sát những lĩnh vực nhạy cảm dễ phát sinh tham nhũng như đấu thầu, đất đai, tài chính công,... kiên quyết xử lý nghiêm cán bộ có dấu hiệu vi phạm liên quan các vụ án.

Có thể nói, hoạt động của Ban Chỉ đạo đã tạo bước đột phá trong phát huy sức mạnh cả hệ thống chính trị trong thực hiện kiểm soát quyền lực. Các vụ án lớn tại Hà Nội được xử lý dứt điểm, không có hiện tượng cán bộ sai phạm mà chưa bị xử lý. Điều này góp phần răn đe, làm trong sạch bộ máy, tăng thêm niềm tin của nhân dân Thủ đô đối với quyết tâm chống tham nhũng của Đảng.

Giai đoạn 2020 - 2025, việc kiểm soát quyền lực trên địa bàn Thủ đô đã có chuyển biến tích cực cả về nhận thức lẫn hành động, kỷ luật, kỷ cương được tăng cường. Đặc biệt, Hà Nội đã tiên phong thực hiện một số mô hình mới trong thực hiện cơ chế bảo vệ người tố cáo, đánh giá cán bộ đa chiều..., thu được kết quả khả quan, tạo tiền đề để tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới. 

Dẫu vậy, Thành ủy Hà Nội cũng thẳng thắn nhìn nhận vẫn còn những hạn chế như công tác kiểm tra có nơi, có lúc chưa kịp thời; một bộ phận cán bộ tâm lý e dè, sợ trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ; việc phát huy vai trò giám sát của người dân có nơi còn hình thức. Đây là những vấn đề đặt ra cần giải quyết trong giai đoạn tiếp theo nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả kiểm soát quyền lực, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong xây dựng và phát triển Thủ đô.

Giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền lực trong thời gian tới

Để kiểm soát quyền lực hiệu quả hơn, góp phần phòng ngừa sai phạm và nâng cao uy tín của tổ chức đảng và chính quyền Thủ đô trong bối cảnh mới, cần triển khai một hệ thống giải pháp đồng bộ, toàn diện với quyết tâm chính trị cao. Dưới đây là một số nhóm giải pháp trọng tâm:

Một là, hoàn thiện thể chế, quy định về kiểm soát quyền lực. Tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện hệ thống các quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Cụ thể hóa các quy định mới của Trung ương về kiểm soát quyền lực vào hệ thống văn bản của Thành ủy; ban hành những quy định cụ thể mới phù hợp với bối cảnh.

Hai là, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu. Các cấp ủy tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng gần dân, sát cơ sở, sâu sát thực tiễn. Hằng quý, cấp ủy viên, đặc biệt là bí thư cấp ủy các cấp trực tiếp dự sinh hoạt chi bộ khu dân cư, tiếp xúc, lắng nghe đảng viên và nhân dân góp ý về công tác cán bộ, về hành vi ứng xử của cán bộ. Qua đó, kịp thời phát hiện những dấu hiệu lạm quyền, xa dân để uốn nắn. 

Bên cạnh đó, thực hiện nghiêm chế độ tự phê bình và phê bình trong Đảng. Mỗi kỳ kiểm điểm cuối năm, phải làm rõ việc thực hiện cam kết tu dưỡng, “tự soi, tự sửa” của từng cán bộ, đảng viên. Đặc biệt, đề cao trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu.

Ba là, nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng. Tăng cường hơn nữa vai trò của ủy ban kiểm tra các cấp. Kiểm tra các lĩnh vực trọng yếu, không chờ có dấu hiệu vi phạm mới kiểm tra mà thực hiện kiểm tra để phòng ngừa. 

Ngoài ra, tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ kiểm tra các cấp cả về nghiệp vụ lẫn bản lĩnh; có cơ chế bảo vệ họ khỏi sự trù dập, mua chuộc khi thực thi nhiệm vụ. Làm được điều này sẽ giúp công tác kiểm tra, giám sát thực sự trở thành thanh bảo kiếm giữ gìn kỷ luật Đảng.

Bốn là, tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, công khai, minh bạch hoạt động của chính quyền. Cải cách thủ tục hành chính theo hướng một cửa điện tử, hoàn thiện các dịch vụ công trực tuyến, phấn đấu hầu hết thủ tục hành chính được giải quyết điện tử, tránh tối đa việc người dân phải qua khâu trung gian. 

Thực hiện triệt để công khai, minh bạch trong hoạt động của chính quyền, công khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; công khai ngân sách các cấp; công khai các dự án đầu tư, đấu thầu,... để nhân dân biết và giám sát.

Năm là, phát huy mạnh mẽ hơn vai trò giám sát của hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và báo chí. Hội đồng nhân dân Thành phố và xã, phường cần tiếp tục đổi mới hình thức giám sát, tập trung vào các vấn đề dân sinh bức xúc, các lĩnh vực dễ xảy ra sai phạm. Có thể mời đại diện Mặt trận Tổ quốc, báo chí cùng tham gia các đoàn giám sát để tăng tính khách quan, đa chiều. 

Đồng thời, sau giám sát phải theo đến cùng, ban hành nghị quyết, kết luận giám sát rõ ràng, yêu cầu cơ quan chịu giám sát khắc phục và tái giám sát việc thực hiện.

Sáu là, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, ngăn chặn từ gốc hành vi chạy chức, chạy quyền. Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp đủ phẩm chất, năng lực, vừa “hồng” vừa “chuyên”. Quy hoạch, đề bạt cán bộ phải bảo đảm “đúng người, đúng việc”, công khai, cạnh tranh minh bạch - tránh tình trạng “đúng quy trình nhưng chưa đúng người”. Kiên quyết loại bỏ những kẻ cơ hội, giỏi “chạy” nhưng kém năng lực ra khỏi quy hoạch. 

Đồng thời, mạnh dạn bố trí những cán bộ trẻ, có đức, có tài vào vị trí quan trọng, tạo động lực phấn đấu lành mạnh. Thực hiện nghiêm cơ chế luân phiên, định kỳ chuyển đổi vị trí công tác đối với các vị trí nhạy cảm (quản lý tài chính, ngân sách, quản lý đất đai...). Song song, tăng cường giáo dục liêm chính, đạo đức công vụ trong đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Bảy là, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan trong kiểm soát quyền lực. Kiểm soát quyền lực hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cơ quan Đảng - chính quyền - đoàn thể - tư pháp. Phát huy tối đa vai trò của Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, tiêu cực thành phố.

Tám là, nêu cao vai trò của quần chúng và xây dựng môi trường văn hóa chính trị lành mạnh. Đây là giải pháp mang tính nền tảng lâu dài, dựa vào nhân dân để kiểm soát quyền lực. Mỗi cán bộ, đảng viên phải luôn khắc ghi “dựa vào dân để xây dựng Đảng”. 

Thành ủy Hà Nội nên phát động các phong trào quần chúng tham gia giám sát, như phong trào “Nhân dân giám sát cán bộ, đảng viên ở khu dân cư”, mở rộng thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở để dân biết, dân bàn, dân kiểm tra mọi công việc của địa phương. Xây dựng một nền công vụ văn hóa chính trị liêm chính, minh bạch trong hệ thống chính trị của Thủ đô.

Kiểm soát quyền lực hiệu quả là vấn đề sống còn đối với công tác xây dựng Đảng trong giai đoạn hiện nay. Đối với Hà Nội - Thủ đô ngàn năm văn hiến, trung tâm đầu não của cả nước - việc kiểm soát tốt quyền lực càng có ý nghĩa quan trọng, góp phần phòng ngừa sai phạm từ sớm, từ xa và không ngừng nâng cao uy tín, niềm tin của nhân dân với Đảng bộ và chính quyền thành phố.

Trong bối cảnh mới, yêu cầu mới, đòi hỏi cả hệ thống chính trị Thủ đô tiếp tục đoàn kết, chủ động, sáng tạo hơn nữa trong kiểm soát quyền lực, đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Tin tưởng rằng, với sự quyết tâm của Đảng bộ thành phố Hà Nội - một Đảng bộ luôn “gương mẫu, bản lĩnh, sáng tạo, quyết liệt” như đánh giá của Trung ương cùng sự hưởng ứng tích cực của nhân dân, công tác kiểm soát quyền lực tại Thủ đô sẽ ngày càng hiệu quả, tạo nền tảng vững chắc cho Hà Nội phát triển nhanh và bền vững, xứng đáng với vị thế trái tim của cả nước./ .

[1] Hải Hà: “Hà Nội: 24 cán bộ bị xử lý kỷ luật về tham nhũng, tiêu cực”, Báo Thanh tra điện tử, ngày 13-7-2025