Công tác chuyển đổi số trong hoạt động quản lý, bảo vệ biên giới, cửa khẩu tỉnh Quảng Ninh

Chuyển đổi số (Digital transformation) là cách sử dụng công nghệ để thực hiện quy trình sao cho hiệu quả, là sự thay đổi từ mô hình truyền thống sang áp dụng công nghệ mới, như điện toán đám mây (Cloud Computing), dữ liệu lớn (Big data), Internet vạn vật (IOT), Trí tuệ nhân tạo (IA),… thay đổi phương thức điều hành, lãnh đạo, quy trình làm việc, hiện đại hóa hoạt động quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế số, xã hội số, mô hình sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng và đời sống văn hóa, xã hội với phương pháp làm việc mới để tạo ra những giá trị mới. 

Nói cách khác, chuyển đổi số, hiện đại hóa hoạt động quản lý nhà nước là một quá trình thay đổi đồng bộ cả về hạ tầng vật chất và ý thức con người, thay đổi từ mô hình truyền thống sang áp dụng các công nghệ mới, thay đổi phương thức điều hành, lãnh đạo và quy trình làm việc...

Để thích ứng với tình hình mới và khai thác triệt để các cơ hội mà cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư mang lại, ngày 27-9-2019, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành Nghị quyết số 52-NQ/TW “Về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư”, trong đó nhấn mạnh yêu cầu cấp bách để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số. 

Tiếp đó, ngày 03-6-2020, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 749/QĐ-TTg phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”; Bộ Quốc phòng ban hành Quyết định số 2237/QĐ-BQP, ngày 16-7-2020 vầ việc phê duyệt “Kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết số 50/2020/NQ-CP của Chính phủ” và Kế hoạch số 4396/KH-BQP ngày 04-11-2021, của Bộ Quốc phòng “về việc phát triển Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số trong Bộ Quốc phòng giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030”.

Các nghị quyết, chương trình, kế hoạch nói trên đã tạo động lực cho Quân đội nói chung và BĐBP tỉnh Quảng Ninh nói riêng thêm quyết tâm đột phá với những cách làm mới phù hợp thực tiễn và yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Thực hiện “Kế hoạch xây dựng Chính phủ điện tử trong BĐBP giai đoạn 2020 - 2025” và “Quy chế đảm bảo an toàn thông tin trong BĐBP” của Đảng ủy, Bộ Tư lệnh BĐBP, Đảng ủy, Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh Quảng Ninh đã thành lập Tiểu ban chỉ đạo về xây dựng Chính phủ điện tử. 

Đồng thời, đơn vị đã tranh thủ sự lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh và Đảng ủy, Bộ Tư lệnh BĐBP, sự phối hợp, giúp đỡ của các cơ quan chức năng để chủ động đầu tư, hiện đại hóa hệ thống hạ tầng, trang thiết bị kỹ thuật, từng bước tiến hành chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia. Từ nền tảng công nghệ số được đầu tư toàn diện và phù hợp với xu thế chung, nguồn nhân lực dồi dào, có trình độ cao về công nghệ thông tin,... công tác chuyển đổi số tại khu vực biên giới của tỉnh Quảng Ninh bước đầu đạt được một số kết quả quan trọng như sau:

Thứ nhất, đã triển khai, kết nối hệ thống mạng máy tính quân sự từ Bộ Tư lệnh BĐBP đến Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh và các phòng, ban, đồn biên phòng; nâng cấp, củng cố, phát triển hạ tầng kỹ thuật trang bị công nghệ thông tin; vận hành, khai thác hiệu quả hệ thống giao ban trực tuyến của Bộ Quốc phòng; mở rộng hệ thống mạng Thông tin khoa học quân sự Misten, hệ thống hội nghị thông tin khoa học quân sự trực tuyến; khai thác hiệu quả Trung tâm Chỉ huy tác chiến nghiệp vụ biên phòng, nâng cao hiệu quả chỉ huy, chỉ đạo từ Ban Chỉ huy đến các đơn vị, phục vụ theo dõi, chỉ đạo xử lý các tình huống, nhiệm vụ đột xuất xảy ra. 

Tổ chức tập huấn sử dụng định vị vệ tinh (GPS), máy tính cài đặt chương trình nghiệp vụ,... cho cán bộ để phục vụ công tác tuần tra, bảo vệ biên giới và kiểm soát cửa khẩu. Đã có 70% cán bộ, nhân viên được trang bị máy tính kết nối mạng quân sự và được đào tạo, tập huấn kỹ năng khai thác các phần mềm phục vụ công tác tham mưu, chỉ đạo, lữu trữ hồ sơ...

Thứ hai, triển khai sử dụng Hệ thống Quản lý văn bản và Điều hành, sử dụng chữ ký số. Thực hiện gửi, nhận văn bản có chữ ký số không mật giữa các cơ quan, đơn vị trong Ban Chỉ huy và giữa BĐBP với các cơ quan thuộc Bộ Tư lệnh BĐBP, mang lại hiệu quả, góp phần rút ngắn thời gian xử lý văn bản, giảm giấy tờ in ấn, tra cứu và lưu trữ văn bản đơn giản, nhanh chóng, chính xác. 

Nghiên cứu, thiết kế và đưa vào sử dụng các phần mềm ứng dụng chuyên ngành, như phần mềm quản lý tư liệu khoa học, quản lý dữ liệu môi trường trên hệ thống bản đồ số; phần mềm xây dựng, phê duyệt văn kiện tác chiến, kế hoạch bảo vệ cơ quan, đơn vị trên nền bản đồ và sa bàn ảo 3D; phần mềm quản lý hồ sơ cán bộ, hồ sơ đảng viên; phần mềm quản lý, kiểm soát xuất, nhập cảnh dữ liệu tập trung; phân hệ phần mềm kế toán tài chính, quản lý công sản, quản lý xe máy, tàu thuyền, trang bị kỹ thuật chuyên ngành biên phòng; quản lý tình hình vụ việc…

Thứ ba, triển khai Cổng thông tin thủ tục biên phòng điện tử kết nối Cổng thông tin một cửa quốc gia theo hình thức dịch vụ công mức độ 3, 4 với 21 thủ tục hành chính công tại các cửa khẩu, cảng biển trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Thực hiện cơ chế “Một cửa quốc gia” trong khai báo hồ sơ xuất nhập cảnh, đơn giản hóa thủ tục hành chính của người dân, doanh nghiệp, rút ngắn thời gian, tiết kiệm chi phí trong khai báo làm thủ tục xuất, nhập cảnh cho người, tàu, thuyền tại cảng biển và tuyến biên giới đất liền. 

Triển khai hệ thống cổng kiểm soát xuất, nhập cảnh tự động có tính năng nhận diện khuôn mặt, vân tay 10 ngón tại các cửa khẩu, rút ngắn thời gian kiểm soát xuất, nhập cảnh từ 40 giây xuống còn từ 13 - 15 giây/lượt người. Thực hiện “Kiểm soát xuất, nhập cảnh bằng mã vạch” đối với cư dân biên giới tuyến Việt Nam - Trung Quốc. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính tại các cảng biển của tỉnh Quảng Ninh, ứng dụng chữ ký số trong cấp các loại giấy phép tại cửa khẩu cảng bảo đảm phù hợp với tiêu chuẩn và khuyến nghị của Công ước FAL65 về “Tạo thuận lợi cho hoạt động hàng hải quốc tế” mà Việt Nam là thành viên. Phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan triển khai xây dựng mô hình “Nền tảng cửa khẩu số”; tham mưu cho Tỉnh ủy, UBND tỉnh và Đảng ủy, Bộ Tư lệnh BĐBP hoàn thiện cơ sở pháp lý xây dựng mô hình “Cửa khẩu thông minh” trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.

Thứ tư, từng bước thực hiện số hóa dữ liệu hệ thống mốc quốc giới trên tuyến biên giới Quảng Ninh - Quảng Tây. Triển khai lắp đặt camera an ninh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) giám sát biên giới tại các khu vực đường mòn, lối mở để phát hiện hoạt động của các loại đối tượng; đồng thời, giảm nhân lực trong tuần tra kiểm soát, tăng hiệu quả công tác chỉ huy, hiệp đồng, bảo đảm an ninh, trật tự, an ninh phi truyền thống ở địa bàn biên giới. Phối hợp với Công an tỉnh Quảng Ninh triển khai Đề án “Sản xuất và phát hành hộ chiếu điện tử Việt Nam” ứng dụng công nghệ nhận dạng sinh trắc học kiểm soát hộ chiếu điện tử tại các cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính và cửa khẩu cảng; chủ động phối hợp với các cơ quan kết nối, đồng bộ, khai thác thông tin Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và Cơ sở dữ liệu quốc gia về xuất nhập cảnh theo thời gian thực. 

Chú trọng đầu tư các phương tiện trinh sát kỹ thuật, như máy quét tần số, định vị tần số VTĐ, chọn lọc giải tần, phá nhiễu, kỹ thuật quan sát, máy kiểm tra phương tiện CT-30, máy soi quét X-Quang tán xạ ngược phục vụ công tác trinh sát kỹ thuật, kiểm tra, giám sát, đấu tranh phòng, chống tội phạm. Đồng thời thông qua mạng internet, các cổng thông tin điện tử, ứng dụng zalo, facebook, webchat,... để nắm, thu thập, xác minh về hoạt động của các tổ chức phản động, khủng bố, các ổ nhóm, đường dây, làm tốt công tác đánh giá, dự báo tình hình và phát hiện từ xa, từ sớm âm mưu, ý đồ hoạt động của các loại đối tượng.

Như vậy, có thể thấy rằng, những đột phá chuyển đổi số trong quản lý bảo vệ biên giới, cửa khẩu của BĐBP tỉnh Quảng Ninh đã tạo nhiều chuyển biến quan trọng trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng - an ninh khu vực biên giới, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Tuy nhiên, cùng với những kết quả đạt được, quá trình chuyển đổi số trong quản lý, bảo vệ biên giới, cửa khẩu của BĐBP tỉnh Quảng Ninh còn những khó khăn, hạn chế, như: hạ tầng mạng, trang thiết bị công nghệ thông tin cho các cơ quan, đơn vị còn thiếu, chưa đồng bộ; tiến trình triển khai các dự án chuyển đổi số thường kéo dài, kinh phí triển khai lớn; nhân lực công nghệ thông tin vẫn kiêm nhiệm, chưa có biên chế thực hiện công tác chuyển đổi số...

Nhằm chủ động khai thác triệt để các cơ hội mà cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư mang lại, triển khai hiệu quả mục tiêu hiện đại hóa hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý, bảo vệ biên giới, cửa khẩu; khắc phục những khâu yếu, mặt yếu còn tồn tại..., thời gian tới, Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh Quảng Ninh cần tập trung thực hiện tốt một số nội dung trọng tâm sau:

Thứ nhất, tiếp tục quán triệt, tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện hiệu quả chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và các kế hoạch, chương trình hành động của Tỉnh ủy, UBND tỉnh Quảng Ninh và Đảng ủy, Bộ Tư lệnh BĐBP; đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách, hiện đại hóa hành chính nhằm hỗ trợ đắc lực cho hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực quân sự - quốc phòng và biên phòng, góp phần đẩy nhanh và hoàn thành Chính phủ số vào năm 2025; thực hiện tốt công tác tuyên truyền, giáo dục cán bộ, chiến sĩ về quan điểm, mục tiêu, yêu cầu, nội dung của công tác chuyển đổi số nhằm phát huy tinh thần trách nhiệm của mỗi tập thể, cá nhân.

Thứ hai, chú trọng xây dựng kế hoạch và lộ trình chuyển đổi số chi tiết cho các mặt công tác trong các phòng, ban, đơn vị trực thuộc BĐBP tỉnh Quảng Ninh; tiếp tục triển khai toàn diện, đồng bộ việc xây dựng các cơ sở dữ liệu quốc gia thuộc phạm vi quản lý nhà nước của BĐBP, các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu các chuyên ngành, các biện pháp công tác biên phòng; vận hành kết nối hệ thống, chia sẻ dữ liệu đồng bộ, thống nhất với các cơ quan liên ngành trong tỉnh nhằm phục vụ tối đa hoạt động quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia. Vận hành hiệu quả mạng truyền số liệu quân sự, hệ thống chỉ huy tác chiến, trang thiết bị tác chiến mới được trang bị, hướng dẫn. Chủ động bảo đảm an toàn thông tin, phòng thủ chống tấn công đánh cắp dữ liệu hệ thống CNTT, ứng cứu sự cố máy tính, mạng máy tính cấp Bộ Tư lệnh với nhiều phương án phù hợp thực tế.

Thứ ba, từng bước đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ biên giới, cửa khẩu theo hướng bảo đảm gắn kết chặt chẽ với an toàn thông tin, an ninh mạng và an ninh quốc gia. Tiếp tục tham mưu với các cấp lãnh đạo nhằm thúc đẩy thông minh hóa lĩnh vực biên phòng và hoạt động quản lý biên giới, xây dựng “Ban Chỉ huy thông minh”, “Cửa khẩu thông minh”, “Doanh trại thông minh”; tăng cường hệ thống hóa tác chiến điện tử, sa bàn ảo 3D, áp dụng song hành các biện pháp nghiệp vụ biên phòng truyền thống và tích cực nghiên cứu, thử nghiệm các hình thức hiện đại mà các nước tiên tiến đang áp dụng, như công nghệ Bigdata, Oracle, SQL, Server, PostgreSQL; phát triển phần mềm chuyên dụng phù hợp với đặc điểm đóng quân phân tán trên nhiều địa bàn khác nhau của BĐBP, số hóa hệ thống bản đồ khu vực biên giới tích hợp nhiều lớp thông tin, sử dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích, kết nối các nguồn dữ liệu để phán đoán, chỉ huy kịp thời, xử lý chính xác mọi tình huống xảy ra trên biên giới.

Thứ tư, chủ động bám sát các cơ quan chức năng nhằm nhanh chóng ứng dụng phần mềm chuyên dụng phục vụ nhiệm vụ quản lý đường biên, định vị cột mốc, tình hình an ninh, trật tự khu vực biên giới, trong đó tập trung vào hệ thống cửa khẩu, cảng biển; ưu tiên phát triển các phần mềm dựa trên nền tảng website (Web-based technology), số hóa hệ thống bản đồ khu vực biên giới tích hợp nhiều lớp thông tin, sử dụng trí tuệ nhân tạo, hệ cơ sở dữ liệu phân tán (Distributed database) phù hợp với đặc điểm đóng quân trên nhiều địa bàn khác nhau của các đơn vị trực thuộc… để phân tích, kết nối dữ liệu từ nhiều nguồn, giúp chỉ huy ra quyết định kịp thời, xử lý chính xác mọi tình huống xảy ra trên khu vực biên giới tỉnh Quảng Ninh. Ứng dụng công nghệ Internet vạn vật (IOT) kết nối với các thiết bị cảm biến để cung cấp các giải pháp thu thập, giám sát, phân tích thông tin ở khu vực biên giới, cửa khẩu trọng điểm. 

Công nghệ thực tế ảo (AR/VR) mô phỏng các tình huống trực quan trong huấn luyện, đào tạo, báo cáo tình hình, giao ban, triển khai nhiệm vụ bảo vệ biên giới. Công nghệ khối Blockchain kết hợp chữ ký số trong lưu trữ, truyền và nhận thông tin, đảm bảo an toàn dữ liệu. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hệ thống “Vọng gác thông minh” tích hợp hệ thống camera ảnh nhiệt quan sát ngày, đêm kết hợp với vũ khí tự động và phần mềm phân tích hình ảnh chuyển động. Phối hợp nghiên cứu, phát triển trang bị, vũ khí cho cán bộ, chiến sỹ biên phòng, như các trang bị phục vụ công tác trinh sát, phòng chống tội phạm ma túy, thiết bị cứu hộ, cứu nạn hiện đại, công nghệ sinh trắc học, nhận dạng khuôn mặt, vân tay, đẩy mạnh giải pháp văn phòng điện tử,… để cán bộ, chiến sỹ, nhân viên tương tác, trao đổi thông tin trên môi trường số.

Thứ năm, rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo thuận lợi cho việc kết nối, chia sẻ thông tin, đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống trong thực hiện chuyển đổi số; thống kê, đánh giá chất lượng, số lượng, bố trí sử dụng đội ngũ cán bộ, chiến sỹ trực thuộc, đổi mới nội dung, hình thức, mục tiêu, quy trình, phương pháp đào tạo theo hướng phát triển năng lực tiếp cận, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng với môi trường chuyển đổi số; tổ chức đào tạo, tập huấn kỹ năng khai thác sử dụng các hệ thống thông tin, các ứng dụng điện tử, hạ tầng số hóa... cho cán bộ, chiến sỹ, nhân viên BĐBP; phát huy vai trò, trách nhiệm người đứng đầu đơn vị, chú trọng nâng cao hiệu quả thực thi, hiệu quả truyền thông, nhận thức, thay đổi thói quen, hành vi, tạo sự đồng thuận của cán bộ, chiến sỹ, nhân viên trong toàn lực lượng.

Thứ sáu, đẩy mạnh hợp tác quốc tế, trao đổi kinh nghiệp, chuyển giao ứng dụng khoa học, công nghệ trong lĩnh vực biên phòng với các đối tác chiến lược và các quốc gia trong khu vực. Tăng cường hợp tác quốc tế, phối hợp chặt chẽ với lực lượng bảo vệ biên giới các quốc gia láng giềng trong việc áp dụng mô hình, phương thức quản lý cửa khẩu hiện đại, quy trình thống nhất, hiệu quả.

Thực hiện tốt các nội dung trên, hoạt động chuyển đổi số trong quản lý, bảo vệ biên giới, cửa khẩu tại khu vực biên giới tỉnh Quảng Ninh sẽ tiếp tục đạt được hiệu quả thiết thực hơn nữa, góp phần vào việc triển khai Nghị quyết số 52-NQ/TW, ngày 27-9-2019, của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Quyết định số 749/QĐ-TTg, ngày 3-6-2020 của Thủ tướng Chính phủ. 

Qua đó, hình thành phương thức điều hành mới, cách làm mới thúc đẩy phát triển, ứng dụng rộng rãi công nghệ thông tin trong hoạt động quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc; tạo khí thế mới động viên cán bộ, chiến sỹ, nhân viên BĐBP tỉnh Quảng Ninh nói chung và quân dân khu vực biên giới của tỉnh Quảng Ninh nói chung ra sức cống hiến, thi đua, quyết tâm xây dựng BĐBP cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, tiếp tục lập chiến công xuất sắc trong sự nghiệp quản lý và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia, xây dựng khu vực biên giới vững mạnh toàn diện ./.

Tài liệu tham khảo:

1. Nghị quyết số 52-NQ/TW, ngày 27-9-2019, của Ban chấp hành Trung ương Đảng “Về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư”

2. Nghị quyết số 50/NQ-CP, ngày 17-4-2020, của Chính phủ “Về việc ban hành Chương trình hành động của Chính phủ về thực hiện Nghị quyết số 52-NQ/TW”

3. Quyết định số 479/QĐ-Ttg, ngày 03-6-2020, của Thủ tướng Chính phủ “Về việc phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến 2030”

4. Quyết định số 2237/QĐ-BQP, ngày 16-7-2020, của Bộ Quốc phòng “Về việc ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết số 50/NQ-CP của Chính phủ”

5. Báo cáo công tác biên phòng của Bộ Tư lệnh BĐBP từ năm 2020 đến 2025.

6. Báo cáo công tác cải cách hành chính của Bộ Tư lệnh BĐBP từ năm 2020 đến 2025.

7. Báo cáo công tác biên phòng của Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh Quảng Ninh từ năm 2020 đến 2025.